Einn hefur skráð sig sem hagsmunavörð

Þrátt fyrir að lög sem kveða á um skráningu hagsmunavarða hafi tekið gildi í byrjun árs hefur einungis einn skráð sig hjá hinu opinbera. Vinna við sérstakt vefsvæði, þar sem upplýsingar um skráða hagsmunaverði verða aðgengilegar, er á lokastigi.

Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Auglýsing

Þrátt fyrir að lög um varnir gegn hags­muna­á­rekstrum innan Stjórn­ar­ráðs Íslands hafi tekið gildi fyrir tveimur mán­uð­um, sem á að láta hags­muna­verði, sem kall­ast einnig lobbí­istar, sem beita sér innan Stjórn­ar­ráðs­ins skrá sig, hefur ein­ungis einn slíkur gert það. For­sæt­is­ráðu­neytið sendi ítrekun til stærstu hags­muna­sam­taka lands­ins síð­ast­liðin þriðju­dag þar sem „áréttuð heim­ild þeirra til að senda til­kynn­ingu um þá ein­stak­linga sem sinna hags­muna­gæslu í umboði þeirra.“ 

Þetta kemur fram í svari Katrínar Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra við fyr­ir­spurn Jóns Þórs Ólafs­son­ar, þing­manns Pírata, um mál­ið. 

Laga­setn­ingin gerði einnig ráð fyrir að skrá yfir til­kynn­ingar um hags­muna­verði yrði birt á vef Stjórn­ar­ráðs­ins. Það hefur ekki gerst og sam­kvæmt svari for­sæt­is­ráð­herra stendur vinna við gerð sér­staks vef­svæðis yfir. „Vinnan er á loka­stigi en ráð­gert er að vef­svæðið verði aðgengi­legt almenn­ingi í lok febr­ú­ar­mán­að­ar.“

Auglýsing
Ákvæði lag­anna skylda stjórn­völd til að skrá upp­lýs­ingar um sam­skipti sín við hags­muna­verði í sam­ræmi við ákvæði upp­lýs­inga­laga, laga um opin­ber skjala­söfn og laga um Stjórn­ar­ráð Íslands. Sú skylda nær þó ein­ungis til að skrá upp­lýs­ingar í mála­skrá, en felur ekki í sér að til­kynna þurfi for­sæt­is­ráðu­neyt­inu um sam­skipt­in. Það getur því ekki svarað því hversu oft stjórn­völd lands­ins hafa átt sam­skipti við hags­muna­verði frá 1. jan­úar 2021. Katrín sjálf hefur hins vegar átt fimm fundi á þessu tíma­bili með full­trúum hags­muna­sam­taka sem ætla má að verði skráðir hags­muna­verð­ir.

„Gagn­sæi þarf að ríkja um sam­skipt­in“

Frum­varp um varnir gegn hags­muna­á­rekstrum innan Stjórn­ar­ráðs­ins, sem for­sæt­is­ráð­herra lagði fram, var sam­þykkt í fyrra­sum­ar. Sam­­kvæmt lög­unum þurftu æðstu stjórn­­endum Stjórn­­­ar­ráðs­ins og aðstoð­­ar­­menn ráð­herra að til­­kynna um eignir sín­­ar, skuldir og ábyrgðir hér­­­lendis og erlend­is, auk sömu upp­­lýs­inga um maka og ólög­ráða börn á fram­­færi þeirra frá og með síð­ustu ára­mót­um, þegar lögin tóku gildi. Sama hópi er skylt að til­­kynna til for­­sæt­is­ráðu­­neyt­is­ins gjafir og önnur hlunn­indi og fríð­indi í tengslum við starfið og ráðu­­neytið ætlar að birta almenn­ingi þessar upp­­lýs­ingar á vef Stjórn­­­ar­ráðs Íslands. 

Í lög­­unum er líka að finna reglur um auka­­störf æðstu stjórn­­enda í Stjórn­­­ar­ráð­inu og aðstoð­­ar­­manna ráð­herra þar sem kemur fram að störf þeirra telj­ist full störf og að meg­in­­reglu sé óheim­ilt að sinna auka­­störfum sam­hliða þeim. 

Í grein sem Katrín Jak­obs­dóttir skrif­aði og birti á Kjarn­anum í júní 2020 sagði að eitt af meg­in­við­fangs­efnum frum­varps­ins væri að ná utan um sam­­skipti hand­hafa fram­­kvæmd­­ar­­valds við svo­­kall­aða hags­muna­verði. „Hug­takið hags­muna­verðir nær yfir þá sem tala máli einka­að­ila gagn­vart stjórn­­völdum og leit­­ast við að hafa áhrif á störf þeirra í atvinn­u­­skyni. Það ber að taka fram í þessu sam­hengi að almennt er sjálf­­sagt að stjórn­­völd taki til­­lit til þarfa og vænt­inga þeirra ein­stak­l­inga og fyr­ir­tækja sem ákvarð­­anir stjórn­­­valda hafa áhrif á. Það er heldur ekki óeðli­­legt að einka­að­ilar feli hags­muna­vörðum að gæta hags­muna sinna gagn­vart hinu opin­bera, hvorki almennt né í ein­­stökum mál­u­m.  Gagn­­sæi þarf hins vegar að ríkja um sam­skipt­in[...]­Með nýjum reglum verður gagn­­sæi í kringum þessi sam­­skipti aukið til muna.  Upp­­lýs­ingar um aðkomu hags­muna­varða og ann­­arra einka­að­ila að samn­ingu stjórn­­­ar­frum­varpa skal til­­­greina í grein­­ar­­gerð með frum­vörp­­um. Það er mik­il­vægt til að alþing­is­­menn og allur almenn­ingur geti hæg­­lega áttað sig á því þegar stjórn­­­ar­frum­varp er samið að til­­lögu utan­­að­kom­andi aðila sem getur átt hags­muna að gæta.“

Reynslan mun leiða í ljós hvort þörf sé fyrir strang­ari reglur

Lögin mæla einnig fyrir um bann við því að æðstu stjórn­­endur í Stjórn­­­ar­ráð­inu og aðstoð­­ar­­menn ráð­herra noti upp­­lýs­ingar sem þeir höfðu aðgang að í starfi sér eða öðrum til óeðli­­legs ávinn­ings. 

Æðstu stjórn­­endum verður auk þess óheim­ilt að ger­­ast hags­muna­verðir í sex mán­uði eftir að störfum fyrir Stjórn­­­ar­ráðið lýk­­ur. For­­sæt­is­ráðu­­neytið getur veitt und­an­þágu frá þessu banni ef lítil eða engin hætta er talin á hags­muna­á­­rekstrum vegna nýja starfs­ins. 

Í áður­nefndri grein Katrínar sagði hún að ein­hverjir kynnu að ætla að það að setja skýr­­ari reglur um hags­muna­­skrán­ingu og aukið gagn­­sæi um æðstu stjórn­­endur í Stjórn­­­ar­ráð­inu sýni að eitt­hvað tor­­trygg­i­­legt sé í gangi í stjórn­­­sýslu rík­­is­ins. Hún telur þvert á móti að það sýni vilja hand­hafa opin­bers valds til að efla gagn­­sæi. „Ég tel að þessi lög feli í sér jákvætt skref í átt að opn­­ari og vand­aðri stjórn­­­ar­háttum innan Stjórn­­­ar­ráðs­ins. Reynsla af fram­­kvæmd þeirra mun enn fremur varpa ljósi á það hvort ástæða sé til að leiða í lög strang­­ari reglur eða sam­­bæri­­legar reglur um fleiri hópa opin­berra starfs­­manna, svo sem for­­stöð­u­­menn rík­­is­­stofn­ana. “

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Húsnæðisstuðningur skuli fyrst og fremst nýtast þeim sem á þurfa að halda
Ljóst er að staða leigjenda út frá húsnæðisöryggi og byrði húsnæðiskostnaðar er lakari en þeirra sem eiga eigin íbúð. Aðgerða er þörf sem miða m.a. að því að lækka byrði húsnæðiskostnaðar hjá efnaminni leigjendum, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 19. maí 2022
Margar kvartanir byggðar „á misskilningi“
UN Women lýsa yfir þungum áhyggjum af aðstæðum einstaklinga sem hingað hafa leitað að skjóli og eru hluti af búsetuúrræði ÚTL á Ásbrú. Samkvæmt ÚTL hefur aðstaðan verið í stöðugri endurskoðun undanfarna rúma tvo mánuði.
Kjarninn 19. maí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Að vinna þegar maður tapar
Kjarninn 19. maí 2022
Claudia Ashanie Wilson, Eiríkur Rögnvaldsson, Eliza Reid, Eyrún Ólöf Sigurðardóttir, Gísli Pálsson og Sema Erla Serdaroglu
Kynþáttamörkun
Kjarninn 19. maí 2022
Mestu sóknarfærin í innlendri matvælaframleiðslu liggja í aukinni framleiðslu korns sem og í að auka hlutdeild innlendrar framleiðslu grænmetis.
Vinna þarf áhættugreiningu fyrir atburði sem geta raskað fæðuöryggi landsins
Matvælaráðherra hefur lagt fyrir ríkisstjórn 16 tillögur um aðgerðir til að auka fæðuöryggi Íslands. Nú þegar hefur starfshópur um neyðarbirgðir verið settur á laggirnar en áhersla þarf að vera á öryggi framboðs, þrátt fyrir baktryggingu í neyðarbirgðum.
Kjarninn 19. maí 2022
Kim Kardashian á rauða dregli Met Gala fyrr í þessum mánuði. Skömmu eftir að þessi mynd var tekin skipti hún yfir í endurgerð kjólsins til þess að koma í veg fyrir skemmdir á þeim upprunalega.
„Sögufrægum flíkum ætti enginn að klæðast, nokkurn tímann“
Fyrr í mánuðinum mætti Kim Kardashian á Met Gala í sögufrægum kjól sem var í eigu Marilyn Monroe. Svo mjög voru forverðir óánægðir með uppátækið að ICOM, alþjóðaráð safna, sá ástæðu til að senda frá sér yfirlýsingu.
Kjarninn 18. maí 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Segir marga hljóta að spyrja hvað LOGOS fékk greitt fyrir minnisblað um Bankasýsluna
Þingmaður Samfylkingar segir að ef mönnum sé alvara um að fara í saumana á sölunni á Íslandsbanka sé það ekki ekki gert með aðkeyptum lögfræðiálitum sem bæta engu við málflutninginn og er komið með forgangi til ákveðinna fjölmiðla til forsíðubirtingar.“
Kjarninn 18. maí 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, oddviti Viðreisnar.
Þórdís Lóa segir ekki ólíklegt að Viðreisn og Framsókn séu að fara að vinna saman
Oddviti Viðreisnar segir Samfylkingu, Pírata og Viðreisn eiga málefnalega samleið í mikilvægum málaflokkum og að Framsókn virðist standa nærri þeim. Það sé þó ljóst að gamli meirihlutinn sé fallinn og að næstu skref séu að mynda nýjan.
Kjarninn 18. maí 2022
Meira úr sama flokkiInnlent