Gjaldtaka í jarðgöngum yrði „talsverð byrði“ fyrir íbúa smárra sveitarfélaga

Prófessor í félagsfræði spyr hvers vegna íbúar á landsvæðum þar sem jarðgöng eru brýn nauðsyn ættu að greiða fyrir samgöngubætur annars staðar á landinu, umfram þá vegfarendur sem fara um önnur kostnaðarsöm mannvirki á borð við brýr eða mislæg gatnamót.

Þóroddur Bjarnason telur rétt að staldra við fyrirætlanir um að fjármagna uppbyggingu samgönguinnviða með gjaldtöku í jarðgöngum.
Þóroddur Bjarnason telur rétt að staldra við fyrirætlanir um að fjármagna uppbyggingu samgönguinnviða með gjaldtöku í jarðgöngum.
Auglýsing

Ástæða er til að fagna fyr­ir­ætl­unum um flýt­ingu upp­bygg­ingu sam­göngu­inn­viða en að sama skapi er ástæða til að staldra við og spyrja hvers vegna veg­far­endur á land­svæðum þar sem jarð­göng eru nauð­syn ættu að greiða fyrir sam­göngu­bætur ann­ars staðar á land­inu. Þetta er meðal þess sem Þór­oddur Bjarna­son, pró­fessor í félags­fræði við Háskóla Íslands og rann­sókna­pró­fessor í byggða­fræði við Háskól­ann í Akur­eyri segir í umsögn við áform um frum­varp til laga um heim­ild til að stofna opin­bert hluta­fé­lag um upp­bygg­ingu og rekstur sam­göngu­inn­viða sem finna má á Sam­ráðs­gátt stjórn­valda.

Í umsögn sinni segir Þór­oddur að rann­sóknir sýni að ódýr­ar, fljót­legar og öruggar sam­göngur hafi jákvæð áhrif á sam­fé­lög og byggða­þró­un. „Raunar virð­ast slík jákvæð áhrif tals­vert van­metin í mati á áhrifum frum­varps­ins, en margar rann­sóknir hafa sýnt fram á veru­leg jákvæð áhrif sam­göngu­bóta á fram­boð versl­unar og þjón­ustu, aðgengi að menntun og gæði heil­brigð­is­þjón­ust­u,“ ritar Þór­odd­ur.

Auglýsing

Engu að síður telur Þór­oddur að til­efni sé til að staldra við fyr­ir­ætl­anir um að fjár­magna upp­bygg­ingu sam­göngu­inn­viða með gjald­töku í jarð­göngum sem nú þegar eru í rekstri. For­sendur veggjalda í Hval­fjarð­ar- og Vaðla­heið­ar­göngum hafi til að mynda verið að þau myndu greiða fram­kvæmda­kostnað en svo verða hluti af almennu vega­kerfi lands­ins. Nú sé ætl­unin að fara allt aðra leið með því að leggja gjöld á veg­far­endur og nýta til fjár­fest­inga í sam­göngu­innviðum ann­ars staðar á land­inu.

„Spyrja mætti hvers vegna veg­far­endur á land­svæðum þar sem jarð­göng eru brýn nauð­syn ættu að greiða fyrir sam­göngu­bætur ann­ars staðar umfram þá sem fara t.d. um brýr, mis­læg gatna­mót, 2+2 vegi, hafn­ir, flug­velli eða önnur kostn­að­ar­söm sam­göngu­mann­virki,“ ritar Þór­odd­ur.

Sjött­ungur komi frá Akra­nesi þar sem tvö pró­sent þjóð­ar­innar býr

Í umsögn sinni skoðar Þór­oddur hvernig fyr­ir­huguð gjald­taka gæti lagst á íbúa og gesti ýmissa byggð­ar­laga í grennd við jarð­göng.

Um helm­ingur umferðar um jarð­göng á Íslandi er um Hval­fjarð­ar­göng. Um þriðj­ungur ferða um Hval­fjarð­ar­göngin eru farnar milli Akra­ness og höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins. Sam­kvæmt útreikn­ingum Þór­odds, sem gera ráð fyrir 300 króna veggjaldi, myndu ferðir farnar milli Akra­ness og höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins skila 285 millj­ónum króna á ári í formi veggjalda eða um 4,3 millj­örðum á 15 ára tíma­bili.

„Með gjald­tök­unni yrði því um sjötti hluti allra fyr­ir­hug­aðra jarð­ganga­gjalda inn­heimtur af íbú­um, fyr­ir­tækj­um, ferða­mönnum og öðrum sem leið ættu til eða frá bæ með tæp­lega átta þús­und íbúa eða sem sam­svarar 2% þjóð­ar­inn­ar. Vand­séð er hvers vegna Akra­nes ætti að bera ábyrgð á flýtifram­kvæmdum í sam­göngu­kerf­inu víða um land umfram önnur byggð­ar­lög, jafn­vel þótt leiðin til höf­uð­borg­ar­innar liggi um jarð­göng,“ ritar Þór­odd­ur.

Í þessu sam­hengi nefnir hann einnig Bol­ung­ar­vík­ur­göng en um þau eru farnar 1.650 ferðir á dag að með­al­tali og eng­inn annar vegur er fær til eða frá bæn­um. „Um 300kr veg­gjald myndi því fela í sér 180 millj­óna króna árlegt fram­lag íbúa, ferða­fólks og fyr­ir­tækja í Bol­ung­ar­vík til flýtifram­kvæmda í vega­málum ann­ars staðar á land­inu eða 2,7 millj­arða yfir 15 ára tíma­bil. Þetta væri fram­lag 956 íbúa Bol­ung­ar­vík­ur, fyr­ir­tækja og ferða­fólks vegna þess að hættu­legur vegur um Óshlíð til Ísa­fjarðar var aflagður árið 2010, en sér­staks fram­lags væri ekki kraf­ist af t.d. íbúum Ísa­fjarðar eða Súða­víkur nema þeir ættu leið til Bol­ung­ar­víkur eða um Hval­fjarð­ar­göngin til Reykja­vík­ur.“

„Tals­verð byrði“ fyrir íbúa og gesti smárra sveit­ar­fé­laga

Sömu sögu er að segja af Trölla­skaga. „Miðað við 300kr veg­gjald í Héð­ins­fjarð­ar­göng­unum myndu íbú­ar, ferða­fólk og fyr­ir­tæki í Fjalla­byggð greiða rúm­lega 100 millj­ónir króna á ári og 1,5 millj­arða á 15 árum vegna ferða innan Fjalla­byggð­ar. Til við­bótar yrðu greiddar tæp­lega 80 millj­ónir á ári og 1,2 millj­arðar á 15 árum vegna ferða til og frá Fjalla­byggð um Stráka­göng og Múla­göng. Sér­staks fram­lags til flýtifram­kvæmda ann­ars staðar á land­inu yrði hins vegar ekki kraf­ist af íbúum ann­ars staðar í Eyja­firði svo sem á Dal­vík eða Akur­eyri nema þeir ættu leið til Fjalla­byggðar eða Reykja­vík­ur.“

Að lokum nefnir hann Norð­fjarð­ar­göng sem dæmi en þau tengja Nes­kaup­stað við önnur byggð­ar­lög á Aust­ur­landi og er eina leiðin í og úr bæn­um. 300 króna veg­gjald þar myndi skila 87 millj­ónum króna á ári eða 1,3 millj­örðum á 15 árum. „Þetta fram­lag íbúa, ferða­manna og fyr­ir­tækja í 1.100 manna sam­fé­lagi til flýtifram­kvæmda ann­ars staðar yrði aug­ljós­lega tals­verð byrð­i.“

Far­sælt geti verið að taka upp kíló­metra­gjald

Í umsögn sinni segir Þór­oddur að mörg þeirra byggð­ar­laga sem búa við jarð­ganga­teng­ingu, til að mynda á norð­an­verðum Vest­fjörð­um, á Trölla­skaga og á Mið-Aust­ur­landi, séu á svæðum sem „búið hafa við land­fræði­lega ein­angr­un, ein­hæfni í atvinnu­lífi, tak­mark­aða þjón­ustu og langvar­andi fólks­fækk­un.“ Með jarð­göngum hafi tek­ist að draga úr vanda sam­fé­laga sem stóðu höllum fæti, til að mynda með auknum tæki­færum í atvinnu­lífi og efl­ingu opin­berrar þjón­ustu.

Fram kemur í umsögn­inni að ríkið inn­heimti nú þegar mun meira fé af veg­far­endum í formi gjalda en sam­svarar kostn­aði við nýfram­kvæmdir og við­hald. Vísar Þór­oddur í mat FÍB frá árinu 2019 en í mat­inu var áætlað að gjöld af bif­reiðum og elds­neyti næmu sam­tals 80 millj­örðum króna, til sam­an­burðar við 29 millj­arða sem varið var til nýfram­kvæmda og við­halds. Þór­oddur segir veg­far­endur því greiða nú þegar nóg til rík­is­ins til þess að „koma vega­kerf­inu í við­un­andi horf“.

Hug­myndir um að inn­heimta sér­stakt gjald fyrir akstur um jarð­göng muni aftur á móti fela í sér auknar byrðar á herðar þeim sem aka um Hval­fjarð­ar­göng, sem nú þegar hafa verið greidd að fullu, og hins vegar á herðar veg­far­endum á svæðum „sem búið hafa við land­fræði­lega ein­angr­un, ein­hæfni í atvinnu­lífi, tak­mark­aða þjón­ustu og langvar­andi fólks­fækk­un.“

Þór­oddur nefnir að lokum að ef fram­kvæmdir í vega­kerf­inu eigi að vera sam­eig­in­legt verk­efni þjóð­ar­innar geti það verið far­sæl lausn að fjár­magna flýtifram­kvæmdir með öðrum hætti, til dæmis með kíló­metra­gjöldum sem gætu leyst af hólmi elds­neyt­is­gjöld í yfir­vof­andi orku­skipt­um.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meghan og Harry kynntust á Instagram. Hljómar kannski ekki eins og ævintýri, enda hafa þau sagt skilið við slík, að minnsta kosti konungleg ævintýri.
Sannleikur Harrys og Meghan – frá þeirra eigin sjónarhorni
Harry og Meghan fundu sig knúin til að segja „sinn eigin sannleika“ af samskiptum þeirra við konungsfjölskylduna og ákvörðun þeirra að segja skilið við allar konunglega skyldur. Sannleikurinn er nú aðgengilegur á Netflix en sitt sýnist hverjum.
Kjarninn 9. desember 2022
Ingrid Kuhlman
Sjö tegundir hvíldar
Kjarninn 9. desember 2022
Tillaga Andrésar Inga Jónsson, þingmanns Pírata, um að fresta umræðu um breytingu á lögum um útlendinga fram yfir áramót var felld við upphaf þingfundar. Stjórnarandstaðan sakar meirihlutann um að setja fjölda mála í uppnám með þessu.
Segja stjórnarmeirihlutann stilla öryrkjum upp á móti útlendingum
Tillaga þingmanns Pírata um að taka af dagskrá frumvarp um alþjóðlega vernd var felld á Alþingi. Stjórnarandstöðuþingmenn segja það fáránlegt að afgreiða eigi frumvarpið áður en eingreiðsla til öryrkja verði tekin fyrir á þingi.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Ekki upplýst formlega en leitað til hennar „í krafti vináttu og persónulegra tengsla“
Forsætisráðherra segir að hún hafi ekki verið upplýst formlega um að ráðherra hafi sýnt af sér vanvirðandi framkomu. Þegar leitað sé til hennar sem trúnaðarvinar sé um persónuleg málefni að ræða sem kalli ekki á að hún setji þau í farveg stjórnsýslumála.
Kjarninn 9. desember 2022
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fullyrt að stjórnvöld hafi breytt reglugerð til að aðstoða Pussy Riot eftir beiðni Ragnars
Mikil leynd hefur ríkt yfir því hverjir hafa fengið útgefin sérstök íslensk vegabréf á grundvelli reglugerðarbreytingar sem undirrituð var í vor. Nú er fullyrt að hennii hafi verið breytt eftir að Ragnar Kjartansson leitaði til Katrínar Jakobsdóttur.
Kjarninn 9. desember 2022
Meira úr sama flokkiInnlent