Herjað á Amazon með námuvinnslu og mannréttindabrotum

Gervitunglamyndir staðfesta umfangsmikla ólöglega starfsemi í friðlöndum Amazon-frumskógarins. Heimamenn vilja fá viðurkenningu á náttúruverndarhlutverki sínu sem þeir sinna við erfiðar og oft og tíðum hættulegar aðstæður.

Námugröftur í Amazon verður sífellt umfangsmeiri.
Námugröftur í Amazon verður sífellt umfangsmeiri.
Auglýsing

Búsvæði frum­byggja Amazon-frum­skóg­ar­ins hafa löngum verið varn­ar­lína gegn eyð­ingu skóg­ar­ins. Þær eru nú að bresta, m.a. í Bras­il­íu, að því er gögn gervi­tungla sem safnað hefur verið í tæpa fjóra ára­tugi sýna fram á.

Sam­kvæmt gögn­unum er ólög­leg námu­starf­semi á landi frum­byggja og á öðrum svæðum sem eiga að njóta verndar í lögum sífellt að aukast. Svo umfangs­mikil er starf­semin að hún hefur náð met­hæðum á síð­ustu árum þrátt fyrir ákall jafnt heima­manna sem alþjóða sam­fé­lags­ins að standa vörð um Amazon, stærsta regn­skóg jarð­ar.

Hin ólög­lega starf­semi hefur auk­ist síð­asta ára­tug en sér­stak­lega mikið frá því að Jair Bol­son­aro sett­ist á for­seta­stól í Bras­il­íu. Ótt­ast er að orð­ræða hans og gjörðir hafi grafið undan bæði mann­rétt­indum og umhverf­is­vernd. Með námu­vinnsl­unni er gróður á svæð­inu fjar­lægður auk þess sem starf­semin mengar vatn, m.a. með kvika­silfri.

Auglýsing

Vís­inda­menn jafnt sem nátt­úru­vernd­ar­hópar hafa varað við þeim breyt­ingum sem átt hafa sér stað í Amazon í stjórn­ar­tíð Bol­son­aro. Á þessum tíma hafa heima­menn, frum­byggjar skóg­anna og Bras­il­íu, oft­sinnis orðið fyrir árásum þeirra sem standa að námu­greftrin­um. Og þeir vilja aukna vernd fyrir sig og fjöl­skyldur sín­ar. Svæði frum­byggja njóta sér­stakrar verndar sam­kvæmt lögum en engu að síður hefur Bol­son­aro opin­ber­lega sagt að þar ætti að auka námu­vinnslu og aðra starf­semi.

„Þetta er alveg örugg­lega versta tíma­bil frum­byggja frá því að stjórn­ar­skráin var und­ir­rituð árið 1988,“ hefur tíma­ritið Nat­ure eftir mann­fræð­ingnum Glenn Shepard sem starfar í Bras­il­íu.

Gullnáma í landi Yanomami-þjóðarinnar í Brasilíu.

Sam­kvæmt grein­ingu gervi­tung­la­gagn­anna hefur námu­vinnsla á vernd­ar­svæðum frum­byggja á Amazon-­svæðum Bras­ilíu fimm­fald­ast á einum ára­tug. Oft­ast er um að ræða gull­gröft í smáum stíl en engu að síður með miklum umhverf­is­á­hrif­um. „Við vissum eig­in­lega að þetta væri að ger­ast en að sjá töl­urnar er ógn­vekj­and­i,“ segir jarð­fræð­ing­ur­inn Cesar Din­iz, sem leiddi rann­sókn MapBiomas á umfangi námu­vinnsl­unnar út frá gervi­tungla­mynd­um.

Eldri rann­sóknir hafa ítrekað sýnt að lönd frum­byggj­anna virka eins og vernd­ar­lína fyrir við­kvæm­ustu svæði regn­skóg­anna og þar með gegn skóg­areyð­ingu. Alþjóð­legu nátt­úru­vernd­ar­sam­tökin IUCN hafa sett fram áætl­anir í sam­starfi við frum­byggja í Amazon um að tryggja að 80 pró­sent af regn­skóg­inum verði enn til staðar árið 2025. Heima­menn ætla að leiða þá vinnu, sem gera þarf í sam­starfi við stjórn­völd í hverju ríki.

Auglýsing

Þeir hafa þegar mætt and­stöðu í Bras­il­íu. Sam­tök frum­byggja (APIB) hafa nú farið með mál sín fyrir Alþjóða glæpa­dóm­stól­inn í Haag þar sem þau saka stjórn Bol­son­aro um mann­rétt­inda­brot og um að ýta undir þjóð­ar­morð með því að grafa undan rétt­indum frum­byggj­anna, grafa undan umhverf­is­vernd og ýta undir árásir og ofbeldi með því að hvetja til frek­ari námu­vinnslu. Sam­tökin hafa einnig bent á að hin brotin séu ekki einka­mál frum­byggja heldur allra jarð­ar­búa vegna mik­il­vægis Amazon í lofts­lag­inu.

Luiz Eloy Ter­ena, mann­fræð­ingur og lög­fræð­ingur APIB, segir að besta leiðin til að bjarga regn­skóg­inum sé að vernda og styðja við byggðir frum­byggja á svæð­inu. Bol­son­aro sagð­ist í ræðu á alls­herj­ar­þingi Sam­ein­uðu þjóð­anna í lok sept­em­ber „ákveð­inn í því“ að vernda Amazon-­skóg­inn og lagði áherslu á að um 600 þús­und manns lifðu þar í „frelsi“ á vernd­ar­svæði sem væri um 14 pró­sent af Amazon-­skógi Bras­il­íu. Hann hefur áður sagt að frum­byggjar hafi of mikið land til sinna nota.

Fyrr­ver­andi for­seti Bras­il­íu, Luiz Inácio da Sil­va, kom á reglu­verki og aðgerða­á­ætlun við upp­haf ald­ar­innar sem mið­aði að vernd regn­skóg­ar­ins. Mark­miðin voru háleit og átti að draga úr skóg­areyð­ingu um 80 pró­sent á tæp­lega ára­tug. Spill­ing­ar­mál þjök­uðu Verka­manna­flokk da Silva og var hann sjálfur fang­els­aður vegna slíkra ásak­ana. Skemmst er frá því að segja að hans stóru mark­mið í umhverf­is­málum náð­ust ekki, m.a. vegna þess að árið 2012 veikti brasil­íska þingið nátt­úru­vernd­ar­lögin sem áttu að vernda Amazon. Í kjöl­farið jókst skóg­areyð­ing, bæði vegna auk­innar námu­vinnslu, lands sem brotið var undir land­búnað og fleiri þátta. Stökk varð svo í eyð­ing­unni eftir að Bol­son­aro tók við völdum fyrir um tveimur árum. Meðal þess sem stjórn Bol­son­aro ætlar sér er að breyta lögum svo að ekki sé hægt að stækka vernd­ar­svæði frum­byggja­þjóða í Amazon.

„Við munum aldrei gef­ast upp,“ José Gregorio Diaz Mira­bal sem fer fyrir einum stærstu nátt­úru­vernd­ar­sam­tök­unum sem efndu ítrekað til mót­mæla í Bras­il­íu, höf­uð­borg Bras­il­íu, í ágúst og sept­em­ber. „Vís­indin styðja okkar mál­stað og heim­ur­inn er að vakna til vit­und­ar.“

Aldrei fleiri varð­menn umhverf­is­ins myrtir

Mira­bal, sem er frá Venes­ú­ela og hefur barist fyrir vernd Amazon í fleiri ár, hefur ástæðu til að ótt­ast mann­rétt­inda­brot stjórn­valda og hann og aðrir nátt­úru­vernd­ar­sinnar hafa einnig ástæðu til að ótt­ast um líf sitt.

Í fyrra voru 227 mann­eskjur sem börð­ust fyrir vernd nátt­úru og rétt­indum heima­manna, heim­ilum þeirra og lífs­við­ur­væri, drepnar vegna skoð­ana sinna og bar­áttu. Aldrei hafa fleiri nátt­úru­vernd­ar­sinnar verið drepnir á einu ári, segir í skýrslu Gobal Wit­ness sem fylgst hefur með gangi þess­ara mála í tæpan ára­tug. Þetta er í raun annað árið í röð þar sem morðum á akti­vistum fjölgar milli ára. Um þriðj­ungur morð­anna teng­ist bar­áttu fólks fyrir vernd nátt­úru­auð­linda í sínu næsta nágrenni, s.s. vernd fyrir skóg­ar­höggi, námu­vinnslu, stór­tækum land­bún­aði og stíflu­mann­virkj­um.

Í skýrslu Global Wit­ness segir að frá því að skrifað var undir Par­ís­ar­sátt­mál­ann árið 2015, þar sem þjóðir heims ákváðu að leggja sig fram við að draga úr áhrifum lofts­lags­breyt­inga, hafi að með­al­tali fjórir bar­áttu­menn nátt­úr­unnar verið drepnir í hverri viku.

Ráð­ast til atlögu þar sem veik­leikar eru fyrir

Lang­flest morðin eiga sér stað í fátækum löndum þar sem lagaum­hverfið er við­kvæmt og oft fótum troðið fyrir tekjur af stór­tækum fram­kvæmdum alþjóð­legra fyr­ir­tækja. Í fyrra voru flest morð á „varð­mönnum umhverf­is­ins“, líkt og Global Wit­ness kallar þennan hóp fólks, framin í Kól­umbíu.

Fólk sem beitir sér fyrir umhverf­is­vernd þarf oft að búa við hót­an­ir, að vera undir eft­ir­liti og að verða sakað um glæpi sem það framdi ekki. Þá verður það fyrir alvar­legum glæpum á borð við nauðg­an­ir.

Global Wit­ness segir að fjöldi þeirra sem týnir lífi vegna nátt­úru­bar­áttu sinnar sé örugg­lega van­met­inn.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Orri Páll Jóhannesson er nýr þingflokksformaður Vinstri grænna.
Orri Páll þingflokksformaður Vinstri grænna
Orri Páll Jóhannsson var í dag valinn þingflokksformaður Vinstri grænna. Bjarni Jónsson verður ritari þingflokksins.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
„Umhverfismálin eiga að vera alls staðar“
Katrín Jakobsdóttir segist horfa á boðaða stækkun Vatnajökulsþjóðgarðar sem áfanga í átt að þjóðgarði á borð við hálendisþjóðgarðinn, sem bakkað er með í nýja stjórnarsáttmálanum. Kjarninn ræddi umhverfismál við Katrínu í gær.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Bólusetningarvottorð gildi aðeins í níu mánuði
Stjórn Evrópusambandsins hefur lagt til að bólusetningarvottorð gildi í níu mánuði í stað tólf. Örvunarskammtur framlengi svo gildistímann.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Íslenska heilbrigðiskerfið: Áskoranir og framtíðin
Kjarninn 29. nóvember 2021
Guðlaugur Þór Þórðarson er nýr ráðherra umhverfis-, loftslags- og orkumála. Landvernd segir að það verði erfitt að gæta hagsmuna náttúrunnar og fara með orkumálin á sama tíma.
Landvernd segir „stríðsyfirlýsingu“ að finna í stjórnarsáttmálanum
Stjórn Landverndar gagnrýnir áform ríkisstjórnarinnar um breytta rammaáætlun, sérstök vindorkulög og flutning orkumála inn í umhverfisráðuneytið, í yfirlýsingu í dag.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Róbert Marshall upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar.
Innsláttarvilla í Stjórnartíðindum hafði engin lögformleg áhrif
Guðlaugur Þór Þórðarson verður ekki ráðherra lista og menningarmála auk þess að fara með umhverfismál í nýrri ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Innsláttarvilla á vef Stjórnartíðinda gaf ranglega til kynna að svo yrði, en hún hafði engin lögformleg áhrif.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Á meðal þeirra geira sem þurfa á mörgum starfsmönnum að halda er byggingageirinn.
18 þúsund störf töpuðust í faraldrinum en 16.700 ný hafa orðið til
Seðlabankinn segir óvíst að hve miklu leyti ráðningarsamböndum sem byggjast á ráðningarstyrkjum verði viðhaldið, en þeir renna flestir út nú undir lok árs. Kannanir bendi þó til þess að störfum muni halda áfram að fjölga.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Lilja D. Alfreðsdóttir.
Fjölmiðlar undir atvinnuvegaráðuneyti og þjóðarleikvangar færast til
Miklar tilfærslur eru á málaflokkum milli ráðuneyta í nýrri ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Samkvæmt forsetaúrskurði heyrir fjölmiðlar undir atvinnuvegaráðuneytið og nýtt ráðuneyti fer með málefni þjóðarleikvanga.
Kjarninn 29. nóvember 2021
Meira úr sama flokkiErlent