Útgáfufélag Morgunblaðsins telur frumvarp Lilju fresta vanda fjölmiðla en ekki leysa hann

Stærstu fjölmiðlafyrirtækin skiluðu umsögnum um frumvarpsdrög sem framlengja styrkjakerfi við fjölmiðla. Árvakur vill fá stærri hluta styrkjanna og að gripið verði til annarra aðgerða til að bæta stöðu fjölmiðla. Bændasamtökin eru ánægð með kerfið.

lilja morgunblaðið
Auglýsing

Árvak­ur, útgáfu­fé­lag Morg­un­blaðs­ins vill að þakið á styrkja­greiðslum rík­is­sjóðs til einka­rek­inna fjöl­miðla verði hækkað svo stærri fjöl­miðla­fyr­ir­tæki, þar á meðal Árvak­ur, fái hærri upp­hæð í styrki en styrkir til minni fjöl­miðla drag­ist sam­an. Þá vill útgáfu­fé­lagið að gripið verði til marg­hátt­aðra aðgerða til tryggja sann­gjarnt rekstr­ar­um­hverfi á fjöl­miðla­mark­aði og að fjöl­miðlum verði veittur óbeinn stuðn­ingur með skatta­lækk­un­um. „Ef veita á beinan rekstr­ar­stuðn­ing þarf að horfa til þess að hann sé ein­fald­ur, sann­gjarn og nýt­ist til að styðja við raun­veru­lega fjöl­miðlun hér á landi en sé ekki svo rýr eða með svo lágu þaki að hann nýt­ist lítið eða skekki jafn­vel sam­keppn­is­stöð­una, eins og raunin er við núver­andi fyr­ir­komu­lag.“

Þetta er á meðal þess sem fram kemur í umsögn Árvak­urs um fyr­ir­liggj­andi frum­varps­drög Lilju D. Alfreðs­dótt­ur, menn­ing­ar- og við­skipta­ráð­herra, um fram­leng­ingu á gild­is­tíma styrkja­kerfis við einka­rekna fjöl­miðla, þannig að styrkir verði greiddir út á árunum 2023 og 2024. Gert er ráð fyrir að árlegur kostn­aður rík­­is­­sjóðs verði allt að 400 millj­­ónir króna á ári og að lögin taki gildi 1. jan­úar næst­kom­and­i. 

Sam­­kvæmt drög­unum er stefna stjórn­­­valda að innan þess­­ara ára verði „lagt fram nýtt frum­varp til fimm ára sem sé í takt við þá þróun sem er að verða á hinum Norð­­ur­lönd­un­­um. Þannig verður Ísland ekki eft­ir­bátur hinna land­anna er kemur að stuðn­­ingi við einka­rekna fjöl­miðla.“ 

Ekki er til­­­greint hvað eigi að fel­­ast í hinu nýja frum­varpi til fimm ára en heim­ildir Kjarn­ans herma að stefnt sé að því að leggja það fram næsta vor. 

Vilja meira til stærstu fjöl­miðl­anna

Í umsögn Árvak­urs er til­urð styrkja­kerf­is­ins ekki gagn­rýnd, heldur mun frekar hvernig upp­hæð­inni sem sé til skipt­anna sé ráð­stafað af of litlu leyti til útgáfu­fé­lags­ins. Síð­ast gerði þakið sem sett er á styrki til ein­stakra fjöl­miðla það að verkum að Árvak­ur, Sýn og Torg, þrjú stærstu fjöl­miðla­fyr­ir­tæki lands­ins, fengu 67 millj­ónir króna hvert en hinir 22 fjöl­miðl­arnir sem upp­fylltu skil­yrði fyrir styrkjum skiptu því sem eftir stóð á milli sín. Alls fóru 53 pró­sent þeirra 381 millj­óna króna sem greiddir voru í styrki til þess­ara þriggja fyr­ir­tækja. Ef þakið yrði hækkað myndi stærri hluti af styrkj­unum fara til þeirra þriggja stærstu. Að mati Árvak­urs skekkja regl­urnar um þakið sam­keppn­is­stöðu á fjöl­miðla­mark­að­i. 

Auglýsing
Í umsögn­inni er sett fram gagn­rýni á að styrkja­kerfið sé ein­ungis fram­lengt í tvö ár, sem dragi úr fyr­ir­sjá­an­leika í rekstri fjöl­miðla.  „Þá er þetta sér­stak­lega óheppi­legt þegar um er að ræða rík­is­stuðn­ing við einka­rekna fjöl­miðla því að með skömmum gild­is­tíma eru þessi mál til stöðugrar umfjöll­unar sem getur sett frjálsa fjöl­miðla í óheppi­lega stöðu gagn­vart stjórn­völd­um, sen hafa verður í huga að meðal mik­il­vægra hlut­verka frjálsra fjöl­miðla er að veita stjórn­völdum aðhald.“

Fresta vanda fjöl­miðla frekar en að leysa hann

Í sam­an­tekt um umsögn Árvak­urs segir að frum­varpið breyti litlu fyrir einka­rekna fjöl­miðla frá því sem verið hefur „enda virð­ist ætl­unin með því fremur að fresta því að taka á vanda fjöl­miðla en að leysa hann.“ For­svars­menn Árvak­urs gang­ast þó við að stuðn­ing­ur­inn, verði hann fram­lengd­ur, gagn­ist fjöl­miðl­um, en mis­mik­ið. 

Davíð Oddsson hefur verið ritstjóri Morgunblaðsins frá árinu 2009. Mynd: RÚV/Skjáskot

Veru­legt áhyggju­efni sé hvernig stjórn­völd og Alþingi hafi nálg­ast það að bæta rekstr­ar­um­hverfi einka­rek­inna fjöl­miðla. „Margt er hægt að gera til að bæta rekstr­ar­um­hverfið fyrir utan að veita beina styrki. Ríkið getur hætt að keppa við einka­rekna fjöl­miðla á aug­lýs­inga­mark­aði, ríkið getur leyft aug­lýs­ingar áfeng­is, sem almenn­ingur hefur hvort eð er sér hvar­vetna á net­inu, og ríkið getur lagt sig fram um að jafna aðstöðu erlendra miðla sem not­aðir eru hér á landi og inn­lendra miðla. Ekk­ert af fyrr­greindu getur talist stuðn­ing­ur, miklu frekar að tryggja sann­gjarnt rekstr­ar­um­hverfi. Ríkið getur veitt óbeinan stuðn­ing eins og algengt er erlend­is, svo sem með því að fella niður virð­is­auka­skatt af áskriftum prent­miðla og með þvi að afnema í heild eða hluta trygg­inga­gjald hjá starfs­mönnum fjöl­miðla. Ef veita á beinan rekstr­ar­stuðn­ing þarf að horfa til þess að hann sé ein­fald­ur, sann­gjarn og nýt­ist til að styðja við raun­veru­lega fjöl­miðlun hér á landi en sé ekki svo rýr eða með svo lágu þaki að hann nýt­ist lítið eða skekki jafn­vel sam­keppn­is­stöð­una, eins og raunin er við núver­andi fyr­ir­komu­lag.“

Undir umsögn­ina ritar Har­aldur Johann­essen, annar rit­stjóri Morg­un­blaðs­ins og fram­kvæmda­stjóri Árvak­urs, og Sig­ur­björn Magn­ús­son, stjórn­ar­for­maður félags­ins. Sig­ur­björn er faðir Áslaugar Örnu Sig­ur­björns­dótt­ur, ráð­herra í rík­is­stjórn Íslands.

Ætti að fylgja verð­lags­breyt­ingum

Nokkrar aðrar umsagnir bár­ust í Sam­ráðs­gátt stjórn­valda vegna frum­varps­drag­anna. Í umsögn Torgs, útgáfu­fé­lags Frétta­blaðs­ins og tengdra miðla, er ekki lýst stuðn­ingi né and­stöðu við meg­in­til­gang frum­varps­ins, að greiða út styrki til einka­rekna fjöl­miðla. Þar eru hins vegar gerðar nokkrar athuga­semdir við umsagn­ar­frest, kröfur um öflun álits sér­fróðra aðila, kröfu um grein­ar­gerð um ráð­stöfun styrk­fjár, frá­drátt­ar­bærni ann­arra styrkja og heild­ar­fjár­hæð stuðn­ings. Varð­andi síð­ast­nefnda atriðið þá snýst athuga­semdin um að heild­ar­upp­hæðin sem sé til úthlut­un­ar, allt að 400 millj­ónum króna, hækki ekki í takti við verð­lag í land­inu. Á sama tíma hækki greiðslur til RÚV hins vegar í slíkum takti. Verði fjár­laga­frum­varpið 2023 sam­þykkt í þeirri mynd sem það var lagt fram muni greiðslur úr rík­is­sjóði til RÚV hafa auk­ist um 720 millj­ónir króna á tveimur árum vegna verð­lags­breyt­inga. „Það er nær tvöföld sú fjár­hæð sem nemur heild­ar­stuðn­ingi við einka­rekna miðla eins og hann var fyrir árið 2021.“

Undir umsögn Torgs ritar Jón Þór­is­son, for­stjóri félags­ins og fyrr­ver­andi rit­stjóri Frétta­blaðs­ins. 

Fréttablaðið er það dagblað sem er með mesta útbreiðslu á Íslandi. Lestur blaðsins hefur hríðfallið síðastliðin ár. Mynd: Bára Huld Beck

Í umsögn Sýn­ar, sem rekur frétta­stofu Vís­is, Stöðvar 2 og Bylgj­unn­ar, er lítið fjallað um efn­is­at­riði frum­varps­ins og mestu plássi eytt í aðrar aðgerðir sem gætu aðal­lega gagn­ast einka­reknum afþrey­ing­ar­miðl­um, meðal ann­ars þeirra sem heyra undir Sýn.

Áherslan er aðal­lega á að rök­styðja hvatn­ingu til stjórn­valda til að ljúka vinnu við skatt­lagn­ingu erlendra efn­is- og streym­isveitna. Bent er á að kvað­ir, til dæmis skatt­ur, hafi þegar verið lagðar á erlendar efn­isveitur í tólf ríkjum Evr­ópu­sam­bands­ins og áform til staðar um að setja slíkar á í fimm til við­bót­ar.. 

Í nið­ur­lagi umsagnar Sýnar er því beint til stjórn­valda að ljúka vinnu við skatt­lagn­ingu erlendra efn­is- og streym­isveitna. „Skatt­féð mætti síðan nýta til að jafna sam­keppn­is­stöð­una, sem og til að gæta að verndun íslenskrar tungu með því að fram­leiða enn meira af inn­lendu gæða sjón­varps­efn­i.“

Undir umsögn­ina skrifar Páll Ásgríms­son, lög­fræð­ingur hjá Sýn.

Bænda­sam­tökin him­in­lif­andi með styrkja­kerfið

Jákvæð­asta umsögnin kom frá Bænda­sam­tökum Íslands. Þau eru ekki atvinn­u­­greina­­flokkuð sem útgáfu­­starf­­semi heldur sem hags­muna­­sam­tök en hafa fengið rekstr­ar­styrk úr rík­is­sjóði vegna útgáfu Bænda­blaðs­ins. Hann var 16,8 millj­ónir króna í ár, eða 4,4 millj­ónum krónum meira en sam­tökin fengu í greiðslur í fyrra. Eng­inn einn aðili jók styrkja­greiðslur sínar meira milli ára.

­Rit­­stjórn Bænda­­blaðs­ins heyrir undir útgáfu- og kynn­ing­­ar­­svið Bænda­­sam­­taka Íslands. Á heima­­síðu Bænda­­sam­tak­anna segir að hlut­verk þeirra sé að vera „málsvari bænda og gæta hags­muna þeirra í hví­vetna“. Meg­in­­mark­mið þeirra sé að „beita sér fyrir bættri afkomu bænda, betri rekstr­­ar­skil­yrðum í land­­bún­­aði auk þess að miðla upp­­lýs­ingum og sinna fræðslu til sinna félags­­­manna.“ Bænda­­blaðið er sent end­­ur­gjalds­­laust á öll lög­­býli á Íslandi.

Lög­fræð­ingur sam­tak­anna, sem skrifar umsögn­ina, er hæstá­nægður með frum­varps­drögin og segir að það þurfi vart að fjöl­yrða hversu mik­il­vægt Bænda­blaðið sé allri umræðu og upp­lýs­ingu þjóð­ar­inn­ar. „Rekstr­ar­um­hverfi prent­mið­ils á borð við Bænda­blaðið hefur verið afar erfitt síð­ustu árin vegna gríð­ar­legra hækk­ana á gjalda­hlið­inni sem erfitt eða jafn­vel ómögu­legt er að mæta á tekju­hlið­inni. Því er stuðn­ing­ur­inn sem hér um ræðir lyk­il­at­riði í því að hægt sé að halda úti vand­aðri og upp­lýstri umræðu um land­búnað sem er einn af grunnatvinnu­vegum lands­ins.“

Eina gagn­rýnin sem sett er fram er sú að fjár­hæð stuðn­ings­ins úr rík­is­sjóði end­ur­spegli ekki verð­lags­hækk­anir milli ára.

Kjarn­inn er eitt þeirra fjöl­miðla­­­­fyr­ir­tækja sem nýtur opin­bers rekstr­­­­ar­­­­stuðn­­­­ings.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur setið að völdum síðan seint á árinu 2017. Hlutfall allra ríkustu landsmanna í heildartekjum þjóðarinnar hefur aukist milli allra ára sem hún hefur setið.
Ríkasta 0,1 prósentið hefur ekki tekið til sín stærri hluta af tekjukökunni síðan 2007
Þær 244 fjölskyldur sem höfðu mestar tekjur á síðasta ári þénuðu alls 36 milljarða króna í fjármagnstekjur á árinu 2021. Það voru 20 prósent af öllum slíkum tekjum sem urðu til á því ári. Hópurinn þénaði 4,2 prósent af öllum tekjum sem urðu til í landinu.
Kjarninn 10. desember 2022
Meghan og Harry kynntust á Instagram. Hljómar kannski ekki eins og ævintýri, enda hafa þau sagt skilið við slík, að minnsta kosti konungleg ævintýri.
Sannleikur Harrys og Meghan – frá þeirra eigin sjónarhorni
Harry og Meghan fundu sig knúin til að segja „sinn eigin sannleika“ af samskiptum þeirra við konungsfjölskylduna og ákvörðun þeirra að segja skilið við allar konunglega skyldur. Sannleikurinn er nú aðgengilegur á Netflix en sitt sýnist hverjum.
Kjarninn 9. desember 2022
Ingrid Kuhlman
Sjö tegundir hvíldar
Kjarninn 9. desember 2022
Tillaga Andrésar Inga Jónsson, þingmanns Pírata, um að fresta umræðu um breytingu á lögum um útlendinga fram yfir áramót var felld við upphaf þingfundar. Stjórnarandstaðan sakar meirihlutann um að setja fjölda mála í uppnám með þessu.
Segja stjórnarmeirihlutann stilla öryrkjum upp á móti útlendingum
Tillaga þingmanns Pírata um að taka af dagskrá frumvarp um alþjóðlega vernd var felld á Alþingi. Stjórnarandstöðuþingmenn segja það fáránlegt að afgreiða eigi frumvarpið áður en eingreiðsla til öryrkja verði tekin fyrir á þingi.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Ekki upplýst formlega en leitað til hennar „í krafti vináttu og persónulegra tengsla“
Forsætisráðherra segir að hún hafi ekki verið upplýst formlega um að ráðherra hafi sýnt af sér vanvirðandi framkomu. Þegar leitað sé til hennar sem trúnaðarvinar sé um persónuleg málefni að ræða sem kalli ekki á að hún setji þau í farveg stjórnsýslumála.
Kjarninn 9. desember 2022
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Meira úr sama flokkiInnlent