Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Á milli uppgangs og leiðréttingar

arni-helgason.jpg
Auglýsing

Er til­veran hér á landi röð tíma­bila sem ein­kenn­ast af upp­gangi og bjart­sýni milli þess sem allt fer á hlið­ina og ein­hver hug­um­prúður stjórn­mála­­for­ingi er kos­inn til að leið­rétta ruglið? Hvar í ferl­inu erum við þá stödd núna?

Það er erfitt að segja en mig grunar að eftir efna­hags­lega deyfð síð­ustu ára, sem má kalla „eft­ir­hrunsár­in“, sé ballið að byrja aft­ur. Og eins og svo oft áður virð­ast stjórn­völd ætla að draga vagn­inn, bæði á vett­vangi rík­is­stjórnar og sveit­ar­stjórna, í stað þess að ýta á móti. Þörf stjórn­mála­manna til að mæta skamm­tíma­hags­munum kjós­enda trompar sem fyrr lang­tíma­hags­muni sam­fé­lags­ins af því að gera það ekki.

Fram­sókn­ar­hring­ur­inn að lok­ast



Ein­hverjir tugir þús­unda Íslend­inga eru þessa dag­ana að loka Fram­sókn­ar­hringn­um, sem hófst árið 2003 þegar 90% lán urðu normið á íbúða­lána­mark­aði, með því að senda inn umsókn á leidrett­ing.­is. Þegar hrunið skall á var stór hluti þjóð­ar­innar búinn að leggja undir og kaupa fast­eign nán­ast ein­göngu fyrir lánsfé til þess eins að fá svo í and­litið verð­bólgu- og geng­is­skot, launa­lækkun og nán­ast algera kulnun á mark­aði. Allt fram á árið 2010 hreyfð­ist varla fast­eigna­mark­að­ur­inn, nema helst á nauð­ung­ar­söl­um, og vísi­talan skrúf­aði lánin upp hjá venju­legu fólki á með­an. Það fór aðeins að rofa til árið 2011 og síðan hefur leiðin legið upp á við, þar sem fast­eigna­verð hefur víð­ast hvar hækkað hraðar en verð­lag og dimmasta tíma­bilið er að baki.

almennt_22_05_2014

Auglýsing

Og einmitt núna, þegar flestir hag­vísar eru jákvæðir og þró­unin í rétta átt – að vísu með þeim stóra fyr­ir­vara að hag­kerfið er í höftum – þá dettur leið­rétt­ingin inn. Tutt­ugu þús­und manns sóttu um á fyrsta sól­ar­hringn­um, sem bendir til þess að ókeypis pen­ingar séu ekk­ert að detta úr tísku. Sig­mundur Davíð mætti og gaf starfs­fólki Rík­is­skatt­stjóra blóm­vendi, þótt það hefði auð­vitað verið miklu meira spot on að mæta með pizzur í anda ein­fald­leik­ans.

Leið­rétt­ing fuðrar upp



Lán fjölda fólks eiga eftir að lækka um nokkrar millj­ónir á næstu miss­erum, senni­lega og því miður til þess eins að fuðra upp í verð­bólgu fljótt aft­ur. Leið­rétt­ingin þýðir að fólk á tíma­bundið meira í eign­unum sínum og hefur þar af leið­andi meira veð­rými og getur hvort sem er selt eða skuld­sett sig aft­ur. Ungt fólk mun í stórum stíl nýta sér þetta til þess að stækka við sig hús­næði og þeir sem eldri eru geta nýtt þetta í hvað sem er – tekið fram­kvæmda­lán og hresst upp á garð­inn eða eld­hús­ið, eða bara bæði. Hvernig sem menn snúa þessu dæmi var ríkið að gefa til­teknum hópi fólks pen­inga. Íslend­ingar eru ekki að fara að breyt­ast í spar­sama Þjóð­verja og leggja til hlið­ar. Þvert á móti sjá margir fyrir sér að þeir eigi „skil­ið“ eftir nokkur mögur ár að gera eitt­hvað gott fyrir sig.

Borgin byggir



En það er ekki bara rík­is­stjórnin sem hleður elds­mat á bál­ið.

Milli þess sem þing­menn Sam­fylk­ing­ar­innar gagn­rýna „leið­rétt­ingu“ rík­is­stjórn­ar­innar tala fram­bjóð­endur flokks­ins í borg­inni um að byggja 2.500-3.000 nýjar leigu- og búset­u­­í­búð­ir. Bara svo að umfangið á þessu sak­leys­is­lega lof­orði sé sett í sam­hengi má nefna að heild­ar­fjöldi íbúða í fjöl­býli í Reykja­vík er um 35 þús­und þannig að þetta slagar hátt í 10%. Sam­fylk­ingin ætlar því á vett­vangi borg­ar­innar að byggja íbúðir á mark­aði þar sem fast­eigna­verð er hátt og fer hækk­andi og bygg­ing­ar­kostn­aður er veru­leg­ur. Það kostar jafn­mikið að byggja hvort sem það er borgin eða einka­að­ili sem borgar brús­ann, en til stendur að bjóða upp á „sann­gjarna“ leigu á þessum íbúð­um, sem þýðir að íbúð­irnar verða vænt­an­lega leigðar á eitt­hvað minna en gengur og ger­ist á mark­aðn­um. Með öðrum orðum á að nið­ur­greiða þús­undir íbúða.

Risa­veð­mál hins opin­bera



Ef við hugsum þetta aðeins áfram þá kostar 2-3 her­bergja íbúð í Reykja­vík ekki undir 300 þús­und krónum á fer­metr­ann og verðið er um 400 þús­und mið­svæð­is. Kostn­að­ur­inn við að byggja íbúð og full­gera hana er ein­hvers staðar þarna á milli, nær efri mörk­un­um. Ef dæmið á að borga sig þarf að leigja svona íbúð út fyrir 160-180 þús. á mán­uði bara til að dekka fjár­magns­kostnað og rekst­ur. Ef svona íbúð er leigð út fyrir t.d. 100 þús­und á mán­uði er verið að borga veru­lega með henni. Ef það eru 2.500-3.000 íbúðir er það orðin ansi hressi­leg opin­ber nið­ur­greiðsla á mán­uði.

Fyrir utan svo kostn­að­inn við að byggja allan þennan fjölda eigna. Ef við miðum við 25 millj­ónir króna á íbúð sem bygg­ing­ar­kostnað eru 3.000 íbúðir að kosta litla 75 millj­arða króna. Ágætis opin­bert veð­mál á fast­eigna­mark­að­inn það.

Róleg­heita­kjör­tíma­bil



Mér heyr­ist þessar til­lögur reyndar ekki fá mikla athygli og sama má segja um með sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ing­arnar heilt yfir. Þetta kjör­tíma­bil í sveit­ar­stjórnum lands­ins hefur verið frekar rólegt og farið í að rækta garð­inn og hugsa inn á við – massa niður skuld­ir, forð­ast stór útgjöld og þar með stórar ákvarð­an­ir. Víða hefur verið unnið eftir lög­mál­unum um að engar fréttir séu góðar frétt­ir. Og þetta er auð­vitað ágætt ef þú ert sveit­ar­stjórn­ar­mað­ur, enda má nýta vinnu­frið­inn til að heim­sækja elli­heim­ili, knúsa leik­skóla­börn og tína rusl. Þetta hefur bara mælst ágæt­lega fyrir og almennt eru framá­menn í sveit­ar­fé­lögum ekki að skrá sig á vinnu­miðl­anir þessa dag­ana.

Og hvað sem öllu Jóns Gnarr- og Besta flokksæv­in­týr­inu líður í Reykja­vík hefur þessi róleg­heita­gangur ein­kennt borg­ina líka. Það er erfitt að finna dæmi um breyt­ingar eða ákvarð­anir sem þessi meiri­hluti tók og standa ein­hvern veg­inn upp úr, annað en að Reyk­vík­ingar fíl­uðu það bara vel að hafa grínista og lista­mann sem borg­ar­stjóra. Skuldir Orku­veit­unnar voru vissu­lega end­ur­skipu­lagðar og það var vel. Nokkrar götur hafa verið end­ur­hann­aðar í borg­inni og litu ótrú­lega spenn­andi út í tölvu­for­rit­inu sem býr til afstöðu­myndir af bros­andi fólki í sól að spjalla saman og drekka kaffi (af hverju sýna svona tölvu­myndir aldrei rign­ingu og slyddu og fólk að bölva?). Fólkið á Hofs­valla­göt­unni var alla­vega ekki jafná­nægt og tölvu­for­ritið hafði spáð fyrir um.

Aðal­skipu­lag var sam­þykkt en þrátt fyrir allt talið um þétt­ingu byggðar og hug­mynd­irnar um að byggja upp fyr­ir­heitna landið í Vatns­mýr­inni virt­ust odd­vitar borg­ar­stjórnar taka því feg­ins hendi þegar þeim bauðst að slá því á frest í lítil sex ár að færa flug­völl­inn á meðan málið yrði skoðað í nefnd. Kannski var það skyn­sam­legt í sam­hengi hlut­anna en það er samt ansi langur tími ver­andi með sam­þykkt aðal­skipu­lag. Og á meðan flug­völl­ur­inn er á sínum stað er þétt­ing byggðar alltaf tak­mörk­unum háð.

Kyrr­stöð­unni lokið og ballið að byrja



En hvað sem allri kyrr­stöð­unni á þessu kjör­tíma­bili líður gæti það næsta orðið fjörugra. Leið­rétt­ing­arnar detta inn á næst­unni og borgin verður stór­tæk á bygg­ing­ar- og fast­eigna­­mark­aði. Hag­kerfið er í höftum þannig að þessir 120-130 millj­arðar sem líf­eyr­is­sjóð­irnir þurfa að koma í umferð árlega leita áfram í fast­eignir og hluta­bréf með áfram­hald­andi verð­hækk­unum á þeim.

Ein­hverjir kynnu að hafa áhyggjur af því að þessar hækk­anir væru orðnar óeðli­lega miklar og að lög­málið um allar bólur springi á end­anum eigi við hér. En hér er engin ástæða til að hafa slíkar áhyggjur enda verður ávallt til nóg af stjórn­mála­mönnum sem eru boðnir og búnir að leið­rétta ástandið þegar illa fer.

Pistill­inn birt­ist fyrst í nýjasta Kjarn­an­um. Lestu hann í heild sinni hér.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur setið að völdum síðan seint á árinu 2017. Hlutfall allra ríkustu landsmanna í heildartekjum þjóðarinnar hefur aukist milli allra ára sem hún hefur setið.
Ríkasta 0,1 prósentið hefur ekki tekið til sín stærri hluta af tekjukökunni síðan 2007
Þær 244 fjölskyldur sem höfðu mestar tekjur á síðasta ári þénuðu alls 36 milljarða króna í fjármagnstekjur á árinu 2021. Það voru 20 prósent af öllum slíkum tekjum sem urðu til á því ári. Hópurinn þénaði 4,2 prósent af öllum tekjum sem urðu til í landinu.
Kjarninn 10. desember 2022
Meghan og Harry kynntust á Instagram. Hljómar kannski ekki eins og ævintýri, enda hafa þau sagt skilið við slík, að minnsta kosti konungleg ævintýri.
Sannleikur Harrys og Meghan – frá þeirra eigin sjónarhorni
Harry og Meghan fundu sig knúin til að segja „sinn eigin sannleika“ af samskiptum þeirra við konungsfjölskylduna og ákvörðun þeirra að segja skilið við allar konunglega skyldur. Sannleikurinn er nú aðgengilegur á Netflix en sitt sýnist hverjum.
Kjarninn 9. desember 2022
Ingrid Kuhlman
Sjö tegundir hvíldar
Kjarninn 9. desember 2022
Tillaga Andrésar Inga Jónsson, þingmanns Pírata, um að fresta umræðu um breytingu á lögum um útlendinga fram yfir áramót var felld við upphaf þingfundar. Stjórnarandstaðan sakar meirihlutann um að setja fjölda mála í uppnám með þessu.
Segja stjórnarmeirihlutann stilla öryrkjum upp á móti útlendingum
Tillaga þingmanns Pírata um að taka af dagskrá frumvarp um alþjóðlega vernd var felld á Alþingi. Stjórnarandstöðuþingmenn segja það fáránlegt að afgreiða eigi frumvarpið áður en eingreiðsla til öryrkja verði tekin fyrir á þingi.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Ekki upplýst formlega en leitað til hennar „í krafti vináttu og persónulegra tengsla“
Forsætisráðherra segir að hún hafi ekki verið upplýst formlega um að ráðherra hafi sýnt af sér vanvirðandi framkomu. Þegar leitað sé til hennar sem trúnaðarvinar sé um persónuleg málefni að ræða sem kalli ekki á að hún setji þau í farveg stjórnsýslumála.
Kjarninn 9. desember 2022
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Meira úr sama flokkiPistlar
None