Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Bókaútgáfa á Íslandi er sjómennska

audur-jons.jpg
Auglýsing

Þetta var í upp­hafi alls, þegar lífið var að byrja. Ég rölti niður Lauga­veg­inn ásamt skrif­systur minni, Guð­rúnu Evu Mínervu­dótt­ur, og við vorum ungskáld með haus­inn fullan af óskrif­uðum bók­um. Skammt frá bóka­búð Máls og menn­ingar sáum við þáver­andi for­leggjara okk­ar: Snæ­björn Arn­gríms­son hjá Bjarti og Hall­dór Guð­munds­son hjá Mál og menn­ingu. Þeir virt­ust voða­lega full­orð­ins að rabba um sín for­leggjara­mál þegar við potuðum í þá með hug­mynd sem við héldum virki­lega að eng­inn hefði fengið áður og spurðum hvort við gætum blásið til vor­út­gáfu. Okkur lang­aði að róta upp í þung­lama­legum hefðum jóla­bóka­flóðs­ins með því að gefa út bók í byrjun sum­ars.

Já, endi­lega, gerið það, stelp­ur! Eitt­hvað svo­leiðis sögðu þeir og flýttu sér svo að stinga aftur saman nefjum en við nátt­úr­lega tókum þessu eins og heil­agri herkvaðn­ingu og flýttum okkur heim til að skrifa vor­bók.



Mín vor­bók fædd­ist and­vana, nokkrar rugl­ings­legar smá­sögur sem ég hætti ekki á að sýna nokkrum manni. En Guð­rún Eva var stað­fast­ari en ég og skrif­aði snilld­ar­bók­ina Albúm sem Bjartur gaf út, að mig minnir að vori, í bóka­flokknum Neon.

Hið árlega gjald­þrot



Þessi upp­rifjun er í sjálfu sér ekki merki­leg en hún minnir mig á hvernig íslensk bóka­út­gáfa hefur verið drifin áfram af hug­sjón í bland við hugs­un­ar­leysi. Oftar en einu sinni hef ég unnið sjö daga vik­unnar í meira en ár að bók til að kom­ast að því stuttu fyrir prentun að það sé nýbúið að redda við­kom­andi for­lagi – sem hafi vegið salt á bjarg­brún gjald­þrots allt árið á undan og því engu munað að árs­vinna hefði strandað á harða disk­in­um. Rit­höf­und­arnir máttu bara ekki kom­ast að því, þeir yrðu að halda sig við skila­frest­inn – ef þetta skyldi nú redd­ast.

Bóka­út­gáfa á Íslandi er slík ævin­týra­mennska að hún hefur verið knúin áfram af adrena­lín­fíklum með rassvasa­bók­hald. Hún er hálf­gerð sjó­mennska. Tarna­vinna og enda­laus áhætta. Stundum eru átök á milli rit­höf­unda og for­leggjara, svipað og útgerð­ar­manna og sjó­manna, en sam­staða þegar á þarf að halda. Sem er oft. Því ef það hefði ekki verið sam­staða og þög­ult sam­komu­lag um að láta ævin­týrin ger­ast upp á von og óvon, þá væri íslensk menn­ing ólíkt fátæk­ari.

Auglýsing

Sögur af okkur sjálfum



Stað­reyndin er sú að rit­höf­undar á Íslandi eru ekki bara mik­il­vægir út af öfl­ugri útgáfu í öðrum lönd­um, atvinnu­sköpun í heima­land­inu og öðrum ver­ald­legum þáttum sem rík­is­stjórnin virð­ist loka aug­unum fyr­ir.

Íslenskir rit­höf­undar reyna á þan­þol íslensk­unnar á hverjum ein­asta degi; vinda upp á mál­ið, skoða það, pota í það og gæða það nýju orð­um. Þetta tungu­mál sem gæti orðið útdautt eftir hund­rað ár.

En þeir gera líka fleira. Þeir vinna með veru­leik­ann og alla hans hlið­ar­veru­leika. Fanga hið óræða jafnt sem fjar­lægar en mik­il­vægar hug­mynd­ir. Upp­götva nýjar stefnur og strauma. Lesa í nútíma­menn­ing­una, for­tíð­ina og stundum meira að segja fram­tíð­ina. Búa til tón­list úr orð­um, vinna með minni þjóðar og biðla til fólks að elska sög­urnar af því sjálfu. Skrifa bækur handa börnum sem spretta upp úr veru­leika þeirra og þau geta speglað sig í. Og samt er líka nóg að segja: Þeir skrifa eins og fugl­arnir syngja.

Þannig gæða rit­höf­undar veru­leik­ann kannski fleiri litum en maður áttar sig á í fljótu bragði. Litum sem vætla inn í þjóð­arsál­ina með lestri bóka og já, viku­legum heim­sóknum á bóka­safn­ið. Land­inn les haf­sjó af íslenskum bókum í gegnum bóka­söfnin þó að stjórn­völd hafi gefið skít í þá stað­reynd með því að lækka bóka­safns­sjóð höf­unda um helm­ing.

Bóka­heim­ur­inn í öllum sínum myndum



Ég vildi óska þess að núver­andi ráða­menn myndu þekkja bóka­heim­inn á Íslandi á sama hátt og ég þekki hann. Að þeir hefðu unnið með mér hér í denn á stóra bóka­mark­aðnum og kynnst veð­ur­börðum bóka­út­gef­endum héðan og þaðan sem minna á trillukarla og eiga það sam­eig­in­legt með þeim að vera týndir í ástríðu lífs síns. Hættu­legri en stór­kost­legri ástríðu.

Ég vildi óska að þeir þekktu starfs­fólkið í bóka­búð­unum sem margt hvert veit allt um bæk­urnar sem það er að selja en líka mis­sér­vitra fastakúnn­ana og hvað þessi gagn­rýn­andi hafi nú sagt við hinn gagn­rýn­and­ann eftir síð­ustu bóka­kynn­ingu.

Ég vildi óska að þeir þekktu alla ástríðu­fullu þýð­end­urna, sem minna á við­kvæma hljóð­færa­leik­ara í eilífri vinnu sinni með hljóm­inn í hverri setn­ingu, en fá ekki allir næga æfingu því það verður sífellt strembn­ara fyrir bóka­út­gef­endur að gefa út þýð­ing­ar.

Ég vildi óska að þeir þekktu fólkið í prent­smiðj­unum sem sér það sem aðrir sjá ekki af því það skilur bók á allt annan hátt en allir aðr­ir.

Ég vildi óska að þeir kæmu á jólafagnað rit­höf­unda­sam­bands­ins þar sem ungir menn dást að verkum aldr­aðra kvenna og gagn­kvæmt því þar eiga allir og allar hug­myndir heima.



Ég vildi að þeir spjöll­uðu við útgef­endur sem hafa oftar en einu sinni misst allt sitt bara til að geta gefið út næstu bók.

Ég vildi óska að þeir þekktu allt óeig­in­gjarna fólkið á for­lög­unum sem vinnur alla daga árs­ins að því að búa til bækur og er, í sann­leika sagt, ein­stök ver­öld sem lýtur sínum eigin lög­mál­um.

Og ég vona að þeir lesi alls­konar bækur eftir íslenska sam­tíma­höf­unda því ef þeir gera það er séns að þeir græði meira en á nokkrum hluta­bréfa­kaup­um.

Ég vona að mennta­mála­ráð­herra og aðrir ráð­herrar skilji hversu mikið er í húfi og hversu lítið þarf til að eyði­leggja bóka­heim­inn í núver­andi mynd. Aðeins nokkrar pró­sent­ur.

Til hvers? Eða, er kannski nær að spyrja: Af hverju?

Höf­undur er rit­höf­und­ur.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar.
Leggja fram ólíkar breytingar á erfðafjárskatti
Fjármálaráðherra og þingmenn Viðreisnar hafa lagt fram tvö ólík frumvörp um breytingar á lögum um erfðafjárskatt. Mikill munur er á frumvörpunum en annað tekur meðal annars mið af skattstofni dánarbúsins en hitt af arfgreiðslum hvers erfingja fyrir sig.
Kjarninn 18. október 2019
Kristbjörn Árnason
Koxgráa spillingar þjóðfélagið Ísland!
Leslistinn 18. október 2019
Punktur Punktur
Punktur Punktur
Punktur Punktur – Nr. 5 Guðmundur Atli Pétursson - ljósahönnuður hjá RÚV.
Kjarninn 18. október 2019
Guðmundur Ingi Guðbrandsson
Stóraukin áhersla á náttúruvernd
Kjarninn 18. október 2019
Molar
Molar
Molar – Lækkanir, Austin Texas og Guðmundur Jaki
Kjarninn 18. október 2019
Seðlabankinn dæmdur til að veita blaðamanni Fréttablaðsins upplýsingar
Seðlabanki Íslands var í morgun dæmdur til að afhenda blaðamanni Fréttablaðsins upplýsingar um samning sem Már Guðmundsson, þáverandi seðlabankastjóri, gerði við Ingibjörgu Guðbjartsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra gjaldeyriseftirlits bankans.
Kjarninn 18. október 2019
Ísland á gráa listann vegna peningaþvættis
Ísland hefur verið sett á gráa lista FATF ásamt Mongólíu og Simbabve. Aðgerðir sem ráðist hefur verið í síðastliðið eitt og hálft ár reyndust ekki nægjanlegar.
Kjarninn 18. október 2019
Helgi Magnússon eignast allt Fréttablaðið – Jón Þórisson nýr ritstjóri
Fjárfestirinn Helgi Magnússon hefur keypt þann hluta í Torgi, útgáfufélagi Fréttablaðsins, sem hann átti ekki fyrir. Til stendur að sameina Fréttablaðið og Hringbraut.
Kjarninn 18. október 2019
Meira úr sama flokkiPistlar
None