Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Bókaútgáfa á Íslandi er sjómennska

audur-jons.jpg
Auglýsing

Þetta var í upp­hafi alls, þegar lífið var að byrja. Ég rölti niður Lauga­veg­inn ásamt skrif­systur minni, Guð­rúnu Evu Mínervu­dótt­ur, og við vorum ungskáld með haus­inn fullan af óskrif­uðum bók­um. Skammt frá bóka­búð Máls og menn­ingar sáum við þáver­andi for­leggjara okk­ar: Snæ­björn Arn­gríms­son hjá Bjarti og Hall­dór Guð­munds­son hjá Mál og menn­ingu. Þeir virt­ust voða­lega full­orð­ins að rabba um sín for­leggjara­mál þegar við potuðum í þá með hug­mynd sem við héldum virki­lega að eng­inn hefði fengið áður og spurðum hvort við gætum blásið til vor­út­gáfu. Okkur lang­aði að róta upp í þung­lama­legum hefðum jóla­bóka­flóðs­ins með því að gefa út bók í byrjun sum­ars.

Já, endi­lega, gerið það, stelp­ur! Eitt­hvað svo­leiðis sögðu þeir og flýttu sér svo að stinga aftur saman nefjum en við nátt­úr­lega tókum þessu eins og heil­agri herkvaðn­ingu og flýttum okkur heim til að skrifa vor­bók.



Mín vor­bók fædd­ist and­vana, nokkrar rugl­ings­legar smá­sögur sem ég hætti ekki á að sýna nokkrum manni. En Guð­rún Eva var stað­fast­ari en ég og skrif­aði snilld­ar­bók­ina Albúm sem Bjartur gaf út, að mig minnir að vori, í bóka­flokknum Neon.

Hið árlega gjald­þrot



Þessi upp­rifjun er í sjálfu sér ekki merki­leg en hún minnir mig á hvernig íslensk bóka­út­gáfa hefur verið drifin áfram af hug­sjón í bland við hugs­un­ar­leysi. Oftar en einu sinni hef ég unnið sjö daga vik­unnar í meira en ár að bók til að kom­ast að því stuttu fyrir prentun að það sé nýbúið að redda við­kom­andi for­lagi – sem hafi vegið salt á bjarg­brún gjald­þrots allt árið á undan og því engu munað að árs­vinna hefði strandað á harða disk­in­um. Rit­höf­und­arnir máttu bara ekki kom­ast að því, þeir yrðu að halda sig við skila­frest­inn – ef þetta skyldi nú redd­ast.

Bóka­út­gáfa á Íslandi er slík ævin­týra­mennska að hún hefur verið knúin áfram af adrena­lín­fíklum með rassvasa­bók­hald. Hún er hálf­gerð sjó­mennska. Tarna­vinna og enda­laus áhætta. Stundum eru átök á milli rit­höf­unda og for­leggjara, svipað og útgerð­ar­manna og sjó­manna, en sam­staða þegar á þarf að halda. Sem er oft. Því ef það hefði ekki verið sam­staða og þög­ult sam­komu­lag um að láta ævin­týrin ger­ast upp á von og óvon, þá væri íslensk menn­ing ólíkt fátæk­ari.

Auglýsing

Sögur af okkur sjálfum



Stað­reyndin er sú að rit­höf­undar á Íslandi eru ekki bara mik­il­vægir út af öfl­ugri útgáfu í öðrum lönd­um, atvinnu­sköpun í heima­land­inu og öðrum ver­ald­legum þáttum sem rík­is­stjórnin virð­ist loka aug­unum fyr­ir.

Íslenskir rit­höf­undar reyna á þan­þol íslensk­unnar á hverjum ein­asta degi; vinda upp á mál­ið, skoða það, pota í það og gæða það nýju orð­um. Þetta tungu­mál sem gæti orðið útdautt eftir hund­rað ár.

En þeir gera líka fleira. Þeir vinna með veru­leik­ann og alla hans hlið­ar­veru­leika. Fanga hið óræða jafnt sem fjar­lægar en mik­il­vægar hug­mynd­ir. Upp­götva nýjar stefnur og strauma. Lesa í nútíma­menn­ing­una, for­tíð­ina og stundum meira að segja fram­tíð­ina. Búa til tón­list úr orð­um, vinna með minni þjóðar og biðla til fólks að elska sög­urnar af því sjálfu. Skrifa bækur handa börnum sem spretta upp úr veru­leika þeirra og þau geta speglað sig í. Og samt er líka nóg að segja: Þeir skrifa eins og fugl­arnir syngja.

Þannig gæða rit­höf­undar veru­leik­ann kannski fleiri litum en maður áttar sig á í fljótu bragði. Litum sem vætla inn í þjóð­arsál­ina með lestri bóka og já, viku­legum heim­sóknum á bóka­safn­ið. Land­inn les haf­sjó af íslenskum bókum í gegnum bóka­söfnin þó að stjórn­völd hafi gefið skít í þá stað­reynd með því að lækka bóka­safns­sjóð höf­unda um helm­ing.

Bóka­heim­ur­inn í öllum sínum myndum



Ég vildi óska þess að núver­andi ráða­menn myndu þekkja bóka­heim­inn á Íslandi á sama hátt og ég þekki hann. Að þeir hefðu unnið með mér hér í denn á stóra bóka­mark­aðnum og kynnst veð­ur­börðum bóka­út­gef­endum héðan og þaðan sem minna á trillukarla og eiga það sam­eig­in­legt með þeim að vera týndir í ástríðu lífs síns. Hættu­legri en stór­kost­legri ástríðu.

Ég vildi óska að þeir þekktu starfs­fólkið í bóka­búð­unum sem margt hvert veit allt um bæk­urnar sem það er að selja en líka mis­sér­vitra fastakúnn­ana og hvað þessi gagn­rýn­andi hafi nú sagt við hinn gagn­rýn­and­ann eftir síð­ustu bóka­kynn­ingu.

Ég vildi óska að þeir þekktu alla ástríðu­fullu þýð­end­urna, sem minna á við­kvæma hljóð­færa­leik­ara í eilífri vinnu sinni með hljóm­inn í hverri setn­ingu, en fá ekki allir næga æfingu því það verður sífellt strembn­ara fyrir bóka­út­gef­endur að gefa út þýð­ing­ar.

Ég vildi óska að þeir þekktu fólkið í prent­smiðj­unum sem sér það sem aðrir sjá ekki af því það skilur bók á allt annan hátt en allir aðr­ir.

Ég vildi óska að þeir kæmu á jólafagnað rit­höf­unda­sam­bands­ins þar sem ungir menn dást að verkum aldr­aðra kvenna og gagn­kvæmt því þar eiga allir og allar hug­myndir heima.



Ég vildi að þeir spjöll­uðu við útgef­endur sem hafa oftar en einu sinni misst allt sitt bara til að geta gefið út næstu bók.

Ég vildi óska að þeir þekktu allt óeig­in­gjarna fólkið á for­lög­unum sem vinnur alla daga árs­ins að því að búa til bækur og er, í sann­leika sagt, ein­stök ver­öld sem lýtur sínum eigin lög­mál­um.

Og ég vona að þeir lesi alls­konar bækur eftir íslenska sam­tíma­höf­unda því ef þeir gera það er séns að þeir græði meira en á nokkrum hluta­bréfa­kaup­um.

Ég vona að mennta­mála­ráð­herra og aðrir ráð­herrar skilji hversu mikið er í húfi og hversu lítið þarf til að eyði­leggja bóka­heim­inn í núver­andi mynd. Aðeins nokkrar pró­sent­ur.

Til hvers? Eða, er kannski nær að spyrja: Af hverju?

Höf­undur er rit­höf­und­ur.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur aðsetur í Húsi verslunarinnar
Tæp tíu prósent útistandandi sjóðfélagalána LIVE í greiðsluhléi
Sjóðfélagalán í greiðsluhléi nema samtals um ellefu milljörðum króna. Til samanburðar námu útistandandi sjóðfélagalán Lífeyrissjóðs verzlunarmanna við lok árs 2019 rúmum 120 milljörðum. Ávöxtun sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum ársins áætluð 3,5 prósent.
Kjarninn 3. júní 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Twitter tekur á rugli og Síminn sektaður
Kjarninn 3. júní 2020
Ástþór Ólafsson
Árið 1970 og upp úr
Kjarninn 3. júní 2020
Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins.
Sjálfstæðisflokkurinn áfram nærri kjörfylgi í nýrri könnun Gallup
Afar litlar breytingar urðu á fylgi flokka á milli mánaða, samkvæmt nýjum þjóðarpúlsi Gallup. Sjálfstæðisflokkurinn er áfram nærri kjörfylgi sínu og stuðningur við ríkisstjórnina mælist tæp 60 prósent á meðal þeirra sem taka afstöðu.
Kjarninn 3. júní 2020
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Samtök ferðaþjónustunnar telja að um 250 þúsund ferðamenn gætu komið hingað til lands það sem eftir lifir árs.
Ferðamenn greiði kostnað af skimun
Með greiðslu ferðamanna fyrir sýnatöku má stuðla að því að þeir sem sækja landið heim séu efnameiri ferðamenn sem eyði meiru og dvelji lengur, segir í greinargerð fjármálaráðuneytisins um hagræn áhrif þess að aflétta ferðatakmörkunum til Íslands.
Kjarninn 3. júní 2020
Ekkert pláss fyrir íhald í stjórnmálum næstu árin
Alvarlegt ástand er nú komið upp í íslensku efnahagslífi. Mörg hundruð milljarða króna tap í ríkisrekstri er fyrirsjáanlegt, tugir þúsunda verða án atvinnu að öllu leyti eða hluta og þúsundir fyrirtækja standa frammi fyrir algjörri óvissu.
Kjarninn 3. júní 2020
Meira úr sama flokkiPistlar
None