Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Hvers vegna elskum við?

Björn Rúnar Egilsson
loveahistory.jpg
Auglýsing

Simon May er gesta­pró­fessor í heim­speki við King‘s Col­lege London sem gaf út bók­ina Love – A History árið 2011 þar sem farið er yfir sögu­lega þróun vest­rænna hug­mynda um ást. Segja má að ástin sé eitt þeirra fyr­ir­bæra sem menn­ing okkar hverf­ist um. Ósjaldan heyrum við hvernig það að finna ást­ina hafi verið mesta gæfa mann­eskju og lífs­hlaup hennar er gjarnan skoðað í ljósi ást­ríkis og ást­vina. Ástin er sígilt við­fangs­efni allra þeirra list­greina sem fundnar hafa verið upp og svo virð­ist sem sá brunnur verði seint þurraus­inn. Hana er að finna í einni eða annarri mynd í ótal kvik­myndum og sjón­varps­þátt­um, við verðum hennar vör í óperum jafnt sem dæg­ur­lög­um, virðum hana fyrir okkur í mál­verkum og lesum um hana í bens­ín­stöðv­areif­urum og í stjörnu­spár­dálkum dag­blað­anna.

Nú á dögum álíta margir ást­ina vera það eina sem sé hafið yfir ófull­kom­leika hvers­dags­legs lífs og ólík­asta fólk getur sam­ein­ast undir merkjum henn­ar. Þegar Hæsti­réttur Banda­ríkj­anna úrskurð­aði um lög­mæti hjóna­bands sam­kyn­hneigðra töl­uðu margir um að ástin hefði sigrað og leit­ar­merkið #LoveWins sást víða á sam­fé­lags­miðl­um. Í bók­inni freistar Simon þess að útskýra hvers vegna sam­tím­inn sé jafn upp­tek­inn af ást­inni og raun ber vitni og hvers vegna við elskum yfir höf­uð.

Auglýsing

Ástin býður okkur það sama og Guð gerði forðum

may2 Simon May. Myndin er fengin af heima­síðu King's Col­lege.



Nietzsche kvart­aði sáran undan því árið 1888 að tvö þús­und ár hefðu liðið án þess að nýr guð hefði komið fram á sjón­ar­sviðið en Simon May heldur því fram að mann­leg ást hafi þegar á þeim tíma verið tekin í guða­tölu. Mann­legri ást er nú falið í hendur það hlut­verk sem guð­dóm­ur­inn gegndi áður: að vera hinsta upp­spretta til­gangs, ham­ingju og lífs­gilda and­spænis erf­ið­leikum og missi. Hvers vegna er ástin svona mið­læg í vest­rænni menn­ingu?



„Vegna þess að mann­leg ást var grund­völluð á ríkj­andi ein­kennum gamla guðs­ins sem við höfum nú glat­að. Eitt af því sem Guð gerði fyrir okkur áður fyrr var að veita okkur lausn undan þján­ingu, þannig að ef við værum ekki verð­launuð fyrir að hafa umborið hana þá væri hún á ein­hvern hátt ekki til­gangs­laus; máttur ein­hvers ann­ars vægi þyngra en þján­ingin og það væri máttur kær­leik­ans.“



Hann segir að Nietzsche hafi rétti­lega bent á að dauði Guðs – þegar trúin á algóðan Guð sem sálu­hjálp okkar velti á verður sífellt ótrú­verð­ug­ari innan vest­rænna sam­fé­laga – sé sá atburður sem valdi straum­hvörfum í nútíma­sögu okk­ar. Samt sem áður týn­ist Guð hvorki né verður kastað svo auð­veld­lega fyrir róða. Eitt­hvað verður að koma í hans stað og því nægir ekki aðeins að bjóða upp á sæti æðstu gilda heldur verður það einnig að líkja eftir hegðun Guðs.



Margir stað­genglar Guðs hafa sigið fram á sjón­ar­sviðið en flestir þeirra: kap­ít­al­ismi, komm­ún­ismi, tækni, vís­indi og frelsi – sem enn þann dag í dag er nokk­urs konar hálf­guð í utan­rík­is­stefnu Banda­ríkj­anna – hafa ekki stað­ist vænt­ing­ar. Ég held að ástin geti veitt sömu fyr­ir­heit og Guð gerði forðum.



„Margir stað­genglar Guðs hafa sigið fram á sjón­ar­sviðið en flestir þeirra: kap­ít­al­ismi, komm­ún­ismi, tækni, vís­indi og frelsi – sem enn þann dag í dag er nokk­urs konar hálf­guð í utan­rík­is­stefnu Banda­ríkj­anna – hafa ekki stað­ist vænt­ing­ar. Ég held að ástin geti veitt sömu fyr­ir­heit og Guð gerði forð­u­m.“   

Sagði ein­hver Gamla testa­ment­ið?

Í bók­inni beinir Simon sjónum sínum að grunn­stoðum vest­rænna hug­mynda um ást, sem hann segir vera aðal­lega að finna í Gamla testa­ment­inu og í heim­speki Platóns. Eftir því sem les­endum verður ágengt í bók­inni koma áhrif Platóns æ betur í ljós en verkum hans má finna hug­myndir um að ástin kvikni af feg­urð, að hún geri okkur heil og að hún sé upp­haf ferða­lags­ins frá jarð­neskri þrá til and­legrar visku sem yfir­stígi tíma, rúm og þján­ingu – upp­för frá hinu jarð­neska og tak­mark­aða til hins guð­dóm­lega og ótak­mark­aða. Breski heim­spek­ing­ur­inn Alfred Whitehead sagði eitt sinn að helsta ein­kenni vest­rænnar heim­speki væri að hún væri eft­ir­máli við hug­myndir Platóns. Má segja að Platón sé jafn­vel enn áhrifa­meiri en Ritn­ing­in?



„Ef vest­ræn hug­mynda­saga um ást er eft­ir­máli ein­hvers er hún eft­ir­máli Gamla testa­ment­is­ins, en þar er að finna boð­orð sem taka nán­ast saman í tveimur setn­ingum þá sér­stöðu sem sem ástin hefur í hinu vest­ræna ímynd­un­ar­afli.  Fyrra boð­orðið segir okkur að við eigum að tengj­ast Guði í gegn um ást: Elska skalt þú Drott­in, Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum. Það segir okkur ekki að elska hann að mestu heldur af öllu. Það er strangt boð­orð sem skil­greinir grunnaf­stöðu mann­eskj­unnar til hinnar æðstu veru sem sam­kvæmt skil­grein­ingu sinni er mik­il­væg­ari en allt ann­að.“



Hvað sem því líður er sam­fé­lagið sem þú skalt elska mun umfangs­meira en nokkuð sem við finnum í grískri heim­speki, sem er grund­vall­ast mun meira á vali.



Simon leggur áherslu á að þetta stang­ist á við almenna orð­ræðu sem skil­greinir helgi­rit Gyð­inga gjarnan út frá auga fyrir auga, tönn fyrir tönn og lýsir Nýja testa­ment­inu sem guð­spjalli kær­leik­ans. Eins fjallar Gamla testa­mentið um ást á hátt sem á hátt sem hvorki Platón né nokkur annar grískur hug­s­uður ger­ir.



„Þegar Jesús er spurður hvert mik­il­væg­asta boð­orðið sé vitnar hann í Gamla testa­mentið og færa má rök fyrir því að þetta sé grunnur sam­tíma­kenn­inga í sið­fræði, meira að segja í ver­ald­legri sið­fræði: Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig. Þetta boð­orð kveður á vissan hátt um almennan kær­leika, vegna þess að náung­inn getur verið hver sem er, að minnsta kosti hver sem er innan sam­fé­lags­ins. Miklar guð­fræði­legar vanga­veltur eiga sér stað um það hverja hug­takið náung­inn eigi við hérna. Á það við um allar mann­eskjur í krafti þess að vera skap­aðar í mynd Guðs eða ein­ungis þá sem eru í sama sam­fé­lagi? Hvað sem því líður er sam­fé­lagið sem þú skalt elska mun umfangs­meira en nokkuð sem við finnum í grískri heim­speki, sem er grund­vall­ast mun meira á vali.“   

Bók Simon May, Love: A history. Hann vinnur að framhald. Bók Simon May, Love: A history. Hann vinnur að fram­hald.

Ást milli vina



Við eigum aðrar heim­ildir frá hinni grísk-róm­versku fornöld sem nálg­ast ást­ina á ver­ald­legri hátt og hefja hana ekki á guð­dóm­legan stall. Þar má nefna vin­átt­u-ást Aristótel­esar og ljóð­list Lúkretí­usar og Óvíðs sem beina sjónum sínum að lystisemdum kyn­ferð­is­legs sam­neyt­is. Aristóteles hafnar því að ást geti verið skil­yrð­is­laus og Lúkretíus sér hana ekki sem hinn mikla frels­ara. Standa þessar stefnur og straumar í menn­ing­ar­sögu okkar ein­fald­lega í almyrkva Platóns og Bibl­í­unn­ar?



Nei, ég held ekki að um almyrkva sé að ræða þrátt fyrir mik­il­vægi þeirra. Maður eins og Lúkretíus myndi sjá ást sem þá leið sem við veljum til þess að upp­hefja þá sem við löð­umst að kyn­ferð­is­lega. Við erum að tala um skáld sem var uppi nokkurn veg­inn á tímum Júl­í­usar Caes­ars og tutt­ugu öldum síðar eru uppi þró­un­ar­sál­fræð­ingar sem leggja fram svip­aðar hug­myndir með því að segja að ást sé til­hneig­ing sem þró­unin valdi til þess að upp­hefja heppi­legan maka fyrir undan­eldi þannig að báðir aðilar séu nógu lengi saman til þess að geta og ala upp næstu kyn­slóð.“



Út­koman í dag er sú að vin­áttu hættir til að vera álitin ann­ars flokks ást eða veik útgáfa í sam­an­burði við róm­an­tíska ást eða nýj­ustu gerð ástar sem hefur verið smíð­uð, sem er ástin til barns­ins.



Hann segir kenn­ingar um ást sem sverji sig í ætt við efn­is­hyggju hafi verið áhrifa­miklar annað slagið í gegn um sög­una og séu það nú á okkar dögum en það sama sé ekki hægt að segja um hug­myndir Aristótel­esar vegna áhrifa Kristn­inn­ar.



„Hug­myndir um sér­tæka ást sem æðstu birt­ing­ar­mynd ástar hafa óneit­an­lega dvín­að. Vin­áttu­ást, þar sem vinir verða annað sjálf hvors ann­ars, var æðsta birt­ing­ar­mynd ást­ar­innar fyrir Aristótel­esi. Sjá má ummerki hennar hjá Montaigne í frönsku end­ur­reisn­inni en Kristnin veitti vin­áttu­ást­inni þung högg vegna þess hversu úrval­smiðuð hún er; hún er ólík náunga­kær­leik­anum sem gerir ekki upp á milli fólks. Fólk áttar sig ekki á því að menn­ing þeirra er krist­in, rétt eins og Nietzsche benti gjarnan á: Við áttum okkur ekki á því að við erum strengja­brúður menn­ingar sem við teljum okkur hafa afneitað sem trú­leys­ingjar en erum samt enn alger­lega mar­íneruð í. Útkoman í dag er sú að vin­áttu hættir til að vera álitin ann­ars flokks ást eða veik útgáfa í sam­an­burði við róm­an­tíska ást eða nýj­ustu gerð ástar sem hefur verið smíð­uð, sem er ástin til barns­ins.“   

Ástríða, tryggð og afbrýði­semi

Í bók­inni er að finna kafla um trú­badora Suð­ur­-Frakk­lands á mið­öldum sem ortu um fág­aða ástríðu sem þeir nefndu fin amour og inni­hélt hún í senn kunn­ug­lega og fram­andi blöndu hug­mynda um ridd­ara­mennsku, tryggð, þjón­ustu, rétta gerð afbrýði­semi og aðdá­unar úr fjar­lægð. Eins er lögð áhersla á að ást ridd­ar­ans til lafð­innar þurfi að yfir­stíga hindr­anir til þess að vera ósvikin eða óupp­fyllt á ein­hvern hátt til þess að halda skerpu sinni. Höfðu trú­bador­arnir mikil áhrif á seinni tíma skáld og hugs­uði?



„Tví­mæla­laust. Sumir sjá upp­runa allrar róm­an­tískrar ástar í skáld­skap trú­bador­anna en ég veit ekki hvort ég sé alger­lega sam­mála því og hvort ekki sé hægt að halda því fram að ást Par­ísar og Hel­enu í Illí­onskviðu Hómers hafi ekki verið róm­an­tísk. Hvað sem því líður hafa áhrif þeirra verið óhemju mikil hvað varðar hug­myndir okkar um tryggð, það að yfir­stíga hindr­anir og annað sem er ein­kenn­andi fyrir hirð­ást­ina. Þar má nefna hug­mynd­ina um að karl­mað­ur­inn, jafn­vel þótt hann sé æðsti stjórn­mála­leið­tog­inn og langt um hærra settur sam­fé­lags­lega en lafð­in, verði að léns­manni hennar í ást­inni og hafi engan rétt til þess að eigna sér hana,“ segir Simon.



Þar má nefna hug­mynd­ina um að karl­mað­ur­inn, jafn­vel þótt hann sé æðsti stjórn­mála­leið­tog­inn og langt um hærra settur sam­fé­lags­lega en lafð­in, verði að léns­manni hennar í ást­inni og hafi engan rétt til þess að eigna sér hana.



Þar sem talið berst að róm­an­tískri ást er rétt að beina sjónum okkar að þeim hugs­uði lagði á vissan hátt grunn­inn að hug­myndum róm­an­tískra hug­suða um ást: Jean-Jacques Rous­seau. Í ritum sínum fjall­aði Rous­seau um það að öðl­ast og upp­götva sitt sanna sjálf með því að elska og lagði ríka áherslu á hegðun og skap­gerð­ar­ein­kenni sem við í dag tengjum við það að vera róm­an­tísk, eins og ein­lægni, ástríðu, inn­sæi og sjálf­sprottna hvat­vísi. Sló hann tón­inn fyrir róm­an­tíska hugs­uði sem á eftir honum koma?



„Við eigum Rous­seau afar mikið að þakka hvað varðar hug­mynd­ina um að við finnum okkar sanna sjálf í ást­inni og að hún end­ur­spegli ekki aðeins hver við erum heldur leggi rækt við sjálfs­mynd okk­ar. Það er svo algengt að heyra end­uróm þess í dag­legu tali og við sjáum ein­hvern halda slíku fram í hvaða tíma­riti sem er: Þegar ég hitti hana eða hann upp­götv­aði ég sjálfa(n) mig!   

Hvít­þveg­inn kær­leikur

Kristin trú álítur kær­leik­ann vera hina æðstu dygð og mælistiku og eftir að hafa farið í sunnu­dags­messu fá kirkju­gestir það á til­finn­ing­una að kær­leikur Guðs sé allt um lykj­andi og frelsandi afl sem umberi allt og sé aðgengi­legur öllum sem leita hans. Samt sem áður heldur Simon því fram að kær­leikur Guðs eins og honum er lýst í Bibl­í­unni sé hvorki altækur né skil­yrð­is­laus og hafi, líkt og mann­leg ást, ákveðna inn­byggða ósann­girni.



„Það er morg­un­ljóst að kær­leikur Guðs er að ein­hverju leyti skil­yrt­ur. Jesús lýsir hug­mynd­inni um hel­víti á skýr­ari hátt en nokkur önnur per­sóna í Bibl­í­unni í dæmisög­unni um sauð­ina og hafrana og segir okkur að þeir sem ekki þókn­ist Guði verið for­dæmdir að eilífu. Guð getur á þann hátt ekki verið sagður elska þá lengur og því skil­yrð­ist kær­leikur hans af verð­leik­um.“



Eftir upp­lýs­ing­una þurftu trú­ar­brögðin að finna finna leið til að vera aðlað­andi og við sitjum uppi með þessa miklu nota­legri sögu um að Guð muni fyr­ir­gefa allt og öll­um, að minnsta kosti ef fyr­ir­gefn­ingar er beðist.



Hann bendir á að kær­leikur Guðs sé einnig skil­yrtur á annan hátt með hug­myndum um náð Guðs og guð­dóm­lega for­sjá sem finna megi í verkum Ágústínus­ar, Kalvíns og Lúth­ers. Þannig séu sumum ætlað að hljóta sálu­hjálp en öðrum ekki á hátt sem mann­fólk­inu er ekki ætlað að skilja. „Þetta er eitt­hvað sem nútím­inn hvít­þvoði úr frá­sögn sinni; allar þessar óþægi­legu sögur um hel­víti, eilífa for­dæm­ingu, til­vilj­ana­kennda náð og for­sjón. Eftir upp­lýs­ing­una þurftu trú­ar­brögðin að finna finna leið til að vera aðlað­andi og við sitjum uppi með þessa miklu nota­legri sögu um að Guð muni fyr­ir­gefa allt og öll­um, að minnsta kosti ef fyr­ir­gefn­ingar er beðist.“   

Geta allir elskað fyr­ir­vara­laust?

Við minnk­andi áhrif kirkj­unnar fóru fleiri hugs­uðir að end­ur­nýja hug­myndir sínar um ást og fjallar bókin sér­stak­lega um róm­an­tíska þýska ljóð­skáldið og heim­speki­gin­inn Friedrich Schlegel í því sam­hengi. Schlegel sá þá hold­legu nautn sem felst í kyn­ferð­is­legu sam­neyti fólks sem heilag­asta krafta­verk nátt­úr­unnar áleit mann­lega ást þannig guð­dóm­lega. En Simon varar við því að slíta kær­leika almætt­is­ins úr trú­ar­legu sam­hengi sínu og álíta mann­lega ást guð­dóm­lega eða að byggja hana á því hvernig Guð er sagður elska mann­kyn­ið.



„Mann­leg ást getur ekki byggt á guð­dóm­legum kær­leika vegna þess að við erum ekki guð­ir, við erum ekki ótak­mark­aðar verur sem búa yfir yfir­nátt­úru­legum mætti. Það er rétt­ara að snúa þessu við – og hér eiga trú­ar­brögðin afar mik­il­vægu hlut­verki að gegna – vegna þess að þannig er lögð rík áhersla á hug­mynd­ina um umhyggju­semi og þol­in­mæði, á það að bíða og opna sjálfan sig fyrir hin­um. Ef við reynum að sölsa undir okkur mátt sem við getum sam­kvæmt skil­grein­ingu ekki búið yfir, erum við að kalla yfir okkur ófar­ir. Þetta fyr­ir­bæri köll­uðu Forn-Grikkir ofdramb og er umfjöll­un­ar­efni ótal goð­sagna. Ég held að mann­leg ást hafi fallið fyrir þess­ari freist­ing­u.“



Ég held að það sé stórt vanda­mál nú á dögum að fólk virð­ist halda að allir geti elskað fyr­ir­vara­laust á ósvik­inn og ástríðu­fullan hátt.



Til sam­an­burðar bendir hann á að Mart­einn Lúther hafi einnig haldið því fram að mann­eskjur gætu gerst guð­dóm­leg­ar, en aðeins í gegn um kær­leika Guðs og að því hafi fylgt ofurá­hersla á auð­mýkt. Þannig hafi Lúther talið að fólk gæti veitt kær­leika Guðs far­veg en ekki búið yfir honum sjálft.



„Hug­myndum róm­an­tísku skáld­anna fylgir mikil hætta vegna þess að þær byrja að lýð­væða það sem áður var talið meðal allra sjald­gæf­ustu hæfi­leika. Ég held að það sé stórt vanda­mál nú á dögum að fólk virð­ist halda að allir geti elskað fyr­ir­vara­laust á ósvik­inn og ástríðu­fullan hátt. Ef ein­hverjum bregst boga­listin er það útskýrt með því að við­kom­andi sé heftur eða þá að gripið er til ein­hvers konar sjúk­dóms­grein­ingar í stað þess að líta á það sem hæfi­leika sem þarf að rækt­a.“

Litli upp­reisn­ar­hóp­ur­inn

Innan heim­speki­sög­unnar er afburða hugs­uði að finna sem gerðu sitt allra besta til þess að veita hinni háleitu mynd sem heim­speki Platóns og kristnin draga upp af ást við­nám. Hér má nefna til leiks Schopen­hauer, Nietzsche, Freud og Proust sem Simon kallar lít­inn upp­reisn­ar­hóp í sögu vest­rænna hug­mynda um ást. Schopen­hauer segir ástríðu­fulla þrá eftir annarri mann­eskju vera drifna áfram af þrá eftir kyn­lífi sem að sé leið lífs­vilj­ans til að tryggja afkomu teg­und­ar­inn­ar. Nietzsche segir óeig­in­gjarnan kær­leika sem kviknar út frá vor­kunn vera í raun grimma og hefnigjarna kröfu þess að hinn hætti umsvifa­laust að þjást vegna þess að ásýnd hins þjáða sé óbæri­leg. Freud og Proust halda því fram hver á sinn hátt að ást­girn­inni verði aldrei full­nægt og að hún feli í sér eyði­legg­ing­ar­mátt.



Þegar við freistum þess að útskýra hvað sé á seyði í brotnum sam­böndum grípum við til hug­taka Freuds en á heild­ina litið er Freud algjör­lega andsnú­inn trú­ar­brögðum og hvers konar hug­myndum um frelsun



Hafa þessir upp­reisn­ar­seggir náð að gera hug­myndir Vest­ur­landa­búa alls­gáð­ari? „Hug­myndir Schopen­hauers um ást hafa tvær hlið­ar. Önnur þeirra er sú sem þú nefndir en hann hefur einnig hug­mynd um ást sem samúð og að þessu leyti er hann alger­lega krist­inn, þrátt fyrir að hann sé guð­laus; þetta er end­ur­tekn­ing á grein­ar­mun­inum á eros og agape. Eros ein­kenn­ist af eig­in­gjarnri þrá en agape er óeig­in­gjarn, hreinn og gef­andi kær­leik­ur. Það sýnir okkur hvernig sjálf-­yf­ir­lýstur guð­leys­ingi, einn hinna fyrstu mik­ils­virtu guð­lausu heim­spek­inga, heldur að hann sé að koma sér undan gömlu hug­tökum trú­ar­bragð­anna en við­heldur þeim í raun í nýjum orða­forða.“



Hann segir að á heild­ina litið hafi vest­ræn menn­ing ekki tekið þá mynd sem efn­is­hyggjan dregur upp af ást upp á sína arma þrátt fyrir að hugs­uðir eins og Freud hafi verið áhrifa­mikl­ir. „Sumar hug­mynda hans hafa aug­ljós­lega fengið mikla útbreiðslu og má þar nefna ómeð­vit­aða frá­varps-­sam­sömun og hina geysi­legu áherslu á upp­lif­anir í barn­æsku sem eiga að móta okkur sem elsk­huga seinna á lífs­leið­inni. En þessir þættir í hugsun Freuds hafa verið felldir inn í hina Kristnu mynd af ást sem skil­yrð­is­lausa og frelsandi sem síðan hefur verið gerð ver­ald­leg. Þegar við freistum þess að útskýra hvað sé á seyði í brotnum sam­böndum grípum við til hug­taka Freuds en á heild­ina litið er Freud algjör­lega andsnú­inn trú­ar­brögðum og hvers konar hug­myndum um frels­un.“

Í leit að sama­stað í ver­öld­inni

Simon telur enga hinna hefð­bundnu skýr­inga á ástæð­unni fyrir því að við elskum vera nógu nákvæma. Ein af mörgum radda Platóns segir að ástin kvikni af því sem er fag­urt og að hún sé þráin eftir því að hafa feg­urð­ina var­an­lega á valdi sínu. Jafn­vel þótt við sjáum feg­urð í því sem við elskum útskýri það ekki hvers vegna við elskum þær til­teknu mann­eskjur eða fyr­ir­bæri sem við elskum til að byrja með auk þess sem við elskum langt um færri fyr­ir­bæri en okkur þykja fög­ur. Það sama eigi við um kenn­ingu Aristótel­esar um að ást sé svar við því að skynja áþekkar dygðir í annarri mann­eskju, þar sem við elskum alls ekki allar þær mann­eskjur sem við tengj­umst á þann hátt. Hann heldur því einnig fram að seinni tíma kenn­ingar sem útskýri ást með til­liti til eðl­is­þátta manns­ins og byggi til dæmis á kyn­ferð­is­legri þrá dugi skammt.



Ein ástæða þess að ótal sam­bönd enda illa er sú að fólk heldur að kyn­ferð­is­leg girnd leiði sjálf­krafa til ástar en það á aug­ljós­lega aðeins við í sumum tilfellum.



„Ein ástæða þess að ótal sam­bönd enda illa er sú að fólk heldur að kyn­ferð­is­leg girnd leiði sjálf­krafa til ástar en það á aug­ljós­lega aðeins við í sumum til­fell­um. Til­gáta mín er sú að við elskum einmitt þær örfáu mann­eskjur – það geta einnig verið lista­verk, hlutir eða hug­mynda­fræði – sem vekja með okkur það sem ég kalla fyr­ir­heit um veru­fræði­lega festu. Hug­myndin um veru­fræði­lega festu gengur út á það að við höfum svo að segja fundið okkur heim­kynni í ver­öld­inni; sama­stað eða pól­stjörnu sem gefur okkur stefnu í líf­inu. Ég legg ríka áherslu á að þetta eru aðeins fyr­ir­heit en ekki fulln­usta sem við finn­um. Eina leiðin til að kom­ast að því hvort fyr­ir­heitið reyn­ist satt er með því að eiga í sam­bandi við við­kom­andi ást­vin.“



Hann segir að þegar ein­hver verður fyr­ir­heits­ins var, feli það í sér hrifn­ingu sem komi af stað og við­haldi leit að djúp­stæðu sam­bandi við við­fangið vegna þess að það stað­festi eða finni sam­hljóm í því sem við teljum vera okkar innsta kjarna. Þetta komi í ljós þegar við veltum því fyrir okkur hvers vegna trúað fólk elski Guð.



Ég held að enn um sinn muni fólk áfram hafa þörf fyrir og leggja traust sitt á ást sem hin æðstu frelsandi gæði. Sú tíð gæti runnið upp að sú þörf verði ekki lengur fyrir hendi og ást­inni verði steypt af stóli.



„Ef við skoðum Guð Bibl­í­unn­ar, bæði í Gamla og Nýja testa­ment­inu, finnum við guð sem refs­ar, hefnir sín og for­dæmir synd­uga að eilífu og spurn­ingin er: hvers vegna elskum við slíkan guð? Við elskum Guð ekki á platónskum grund­velli, vegna þess að hann sé fag­ur. Við elskum Guð ekki á aristótel­ískum grund­velli, vegna þess að hann búi yfir svip­uðum dygðum og við sjálf. Við elskum Guð heldur ekki vegna þess að hann sé góður eða sagður vera góð­ur. Ef við elskum Guð er það nákvæm­lega vegna þess að hann gegnir hlut­verki veru­fræði­legrar festu. Ef við erum innan trú­ar­kerf­is­ins er Guð er æðsta upp­spretta veru okkar og sú vera sem við getum við getum hagað lífi okkar alger­lega í sam­ræmi við.“



En ætli áhrif trúar okkar á mátt ást­ar­innar muni dvína þegar fram líði stund­ir? Ef við snúum aftur að ummælum Nietzsches í upp­hafi – er eitt­hvað á sjón­deild­ar­hringnum sem er lík­legt til þess að velta ást­inni úr sessi sem hinum mikla bjarg­vætti, þess sem gefur lífi okkar gildi og til­gang?



Ég trúi því statt og stöðugt og hef getið þess oft, að kenn­ingu eða trú er ekki kastað fyrir róða vegna þess að hún hafi verið afsönn­uð. Hún er gefin upp á bát­inn vegna þess að hennar ger­ist ekki lengur þörf. Ég held að enn um sinn muni fólk áfram hafa þörf fyrir og leggja traust sitt á ást sem hin æðstu frelsandi gæði. Sú tíð gæti runnið upp að sú þörf verði ekki lengur fyrir hendi og ást­inni verði steypt af stóli. En við erum ekki enn komin að þeim tíma­punkt­i,“ segir Simon að lok­um.

Bás hjá frambjóðanda Danska þjóðarflokksins
10 staðreyndir um Dansk Folkeparti
Danski þingflokksforsetinn Pia Kjærsgaard hefur verið áberandi í umræðunni í síðustu viku vegna hlutverks hennar á fullveldishátíðinni. Pia er þekktust fyrir tengingu sína við flokkinn Dansk Folkeparti, en Kjarninn tók saman tíu staðreyndir um hann.
Kjarninn 22. júlí 2018
Sá mikli uppgangur sem á sér stað á Íslandi útheimtir mikið af nýju vinnuafli. Það vinnuafl þarf að sækja erlendis.
Erlendir ríkisborgarar orðnir 23 prósent íbúa í Reykjanesbæ
Erlendum ríkisborgurum heldur áfram að fjölga á Íslandi. Án komu þeirra myndi íbúum landsins fækka. Mjög mismunandi hvar þeir setjast að. Í Reykjanesbæ voru erlendir ríkisborgarar 8,6 prósent íbúa í lok árs 2011. Nú eru þeir 23 prósent þeirra.
Kjarninn 22. júlí 2018
Klámið í kjallarageymslunum
Í geymslum danska útvarpsins, DR, leynast margar útvarps- og sjónvarpsperlur. Danir þekkja margar þeirra en í geymslunum er einnig að finna efni sem fæstir hafa nokkurn tíma heyrt minnst á, hvað þá heyrt eða séð.
Kjarninn 22. júlí 2018
Ljósmæðrafélagið hefur aflýst yfirvinnubanninu sínu.
Verkfalli ljósmæðra aflýst
Ljósmæðrafélag Íslands hefur samþykkt að aflýsa yfirstandandi yfirvinnubanni í ljósi þess að ríkissáttarsemjari hefur lagt fram miðlunartillögu.
Kjarninn 21. júlí 2018
Björn Leví Gunnarsson
Réttar skoðanir?
Kjarninn 21. júlí 2018
Guðmundur Andri Thorsson
Um kurteisi
Kjarninn 21. júlí 2018
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands
Skrifstofa forseta útskýrir fálkaorðuveitingu Piu
Samkvæmt fréttatilkynningu frá skrifstofu forseta Íslands er fálkaorðuveiting Piu útskýrð í ljósi reglna, samninga og hefða sem gilda hér á landi um slíkar orðuveitingar, líkt og annars staðar í Evrópu.
Kjarninn 21. júlí 2018
Donald Trump Bandaríkjaforseti
Vill auka tolla á kínverskar vörur en aflétta banni á rússneskt fyrirtæki
Bandaríkjastjórn viðraði í gær hugsanleg áform um að leggja tolla á allan kvínverskan innflutning annars vegar og aflétta viðskiptabanni við rússneskt álfyrirtæki hins vegar.
Kjarninn 21. júlí 2018
Meira úr sama flokkiViðtal
None