Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Ísland á leik

kristrun-heimis.jpg
Auglýsing

Sífellt fleiri á besta aldri meta Ísland núna þannig að eina vitið sé að beina öllum kröftum sínum að sér og sínu en vera and­lega og likam­lega fjar­staddur umræð­una, átökin og leið­indin í sam­fé­lag­inu. Leið­ar­val lands­stjórn­ar­innar skipti engu máli því hún ráði ekki við neitt. „Ég hef gef­ist upp á Íslandi“ heyr­ist uns atkvæði eru greidd með fót­unum og fjöl­skyldur eða fyr­ir­tæki flytja til ann­arra landa. Nú hefur það líka gerst að kom­inn er í ljós svo um munar hljóm­grunnur fyrir því að leggja niður sjálf­stætt ríki Íslend­inga og ganga frekar í Nor­eg. Fylk­is­flokk­ur­inn seg­ist hafa þús­und manns á skrá, sem er senni­lega fleiri sálir en tveir til þrír af sex núver­andi flokkum með full­trúa á Alþingi hafa á sínum skrám.

Orð Jóns Helga­sonar



Frekar en að ræða í löngu máli hvað sé húmor og hvað alvara skulum við nota orð skálds­ins Jóns Helga­son­ar, sem sagði í ljóði þegar dró til illra tíma í Dan­mörku árið 1940: – „hugur mun sær­ast uns tóm­lætið ger­ist hans brynja.“

[em­bed]htt­p://issu­u.com/kjarn­inn/docs/2014_09_04/50[/em­bed]

Versti hluti hruns­ins var án efa sam­fé­lags­lega tauga­á­fall­ið, óvissan, ótt­inn, reið­in. Nú, sex árum síð­ar, finnst flestum mjög óskýrt hver útkoman er eftir öll átök­in. Hið eina aug­ljósa að biðin eftir næsta góð­æri sé í algleymi – en hver vann? Fyrstu vikur og mán­uði eftir banka­hrunið vildu allir bretta upp ermar og gera gagn, leggja af mörkum til nýs og betri tíma en hugur særð­ist uns tóm­lætið gerð­ist hans brynja. Tóm­læt­is­brynjan er mann­leg við­brögð við óbæri­legu ástandi í stríði allra gegn öllum þar sem allt er leyfi­legt. For­stjóri fjár­mála­eft­ir­lits er dæmdur fyrir að leka banka­leynd­ar­gögnun um þing­mann. Aðstoð­ar­maður ráð­herra ákærður fyrir að leka gögnum um hæl­is­leit­enda. Heild­ar­myndin er him­in­hróp­andi. Neð­an­jarð­ar­bar­daga­kerfi opn­ast upp í smá­rík­inu þar sem allt skyldi vera uppi á borð­um. Það er barist úti um allt með öllum til­tækum óhreinum ráð­um. Allir eru sárir og sam­fé­lags­sárin verða djúp og langvar­andi.

Auglýsing

Höf­uð­borg­ar­svæði og lands­byggð



Húsa­smíða­meist­arar fara létt með að telja efn­hag­skreppu­árin sem leiddu af hrun­inu og þau eru orðin fleiri en þekkst hefur frá stríðslokum nú þegar rofar til hjá þeim, meðal ann­ars vegna hót­el­bygg­inga. Eitt og annað á Íslandi var í sama blóma og fyrr hvað sem hruni leið: Mun­ur­inn á höf­uð­­borg­ar­svæði og lands­byggð var þannig slá­andi. Eftir að fjár­mála­kerfið hafði unnið sinn mikla skaða hélt raun­hag­kerfið uppi atvinnu í land­inu með ærnu erf­iði og aðhaldi en fær ekki lof fyr­ir. Hvernig sköpum við meiri verð­mæti, aukum fram­leiðni og tryggjum lífs­kjör? Raun­hag­kerfið þarf raunsanna stefnu um ábyrga hag­stjórn og for­gangs­röð­un. Í stað­inn hrósum við okkur af nátt­úru­öflum og þökkum fisk­gengd og eld­gosum heppni okkar og ný auðs­á­hrif. Góð­æri er ekki hag­stjórn­ar­hug­tak heldur orð um veð­ur.

Tóm­læt­is­brynjan skapar minnstu kjör­sókn sög­unnar hér á landi, umboðs­þurrð við gerð kjara­samn­inga, rík­is­stjórn með minnsta mælda traust, borg­ar­stjórn sem lýsir þann óstjórn­tækan sem fer með for­sæt­is­ráðu­neyt­ið, svo ekki sé minnst á upp­lausn sam­skipta dóms­mála­ráð­herra, lög­reglu og ákæru­valds. Á Íslandi varð hrunið að sam­fé­lags­krísu sem sér ekki fyrir end­ann á.

En sá veru­leiki hruns­ins sem tóm­læt­is­brynjan hindrar að sé ræddur öðru­vísi en í hálf­kær­ingi er hárs­breiddin sem var frá því haust­dag­ana 2008 að Ísland steypt­ist í gjald­þrot og end­aði sögu sína sem sjálf­stætt ríki. Það er of háska­legt og yfir­þyrm­andi að engu hafi munað að allt væri búið – til að hægt hafi verið að meta af skyn­sam­legu viti og yfir­sýn. Enn sex árum síðar virð­ist eng­inn vilja sjá að orsakanna var að leita í veik­leikum Íslands sem rík­is. Veik­leikum sem rista dýpra en nokkur stjórn­mála­­flokk­ur, ein­stakar stofn­anir eða ein­stak­ling­ar, veik­leikum sem eru sam­eig­in­legt vanda­mál okkar allra. Ræðum það í djúpri alvöru en ekki hálf­kær­ingi.

Sjálf get ég lýst óhugn­að­inum sem það var það dimma haust 2008 að sitja á ráð­herra­fund­um, heyra sam­töl og með­taka ásak­anir á hendur Íslandi um að vera „failed state“, þar með hættu­legt öðrum og kennt um ófarir miklu fleiri en sjálfs sín. Ég hef oftar en ég hef nokkra tölu á heyrt og þurft að svara spurn­ingum – ekki síst frá frænd­unum frægu á Norð­ur­­löndum – um það hvort Ísland yfir­leitt eigi mannauð til að halda uppi Seðla­banka, Fjár­mála­eft­ir­liti, rík­is­stjórn og alvöru hag­stjórn rík­is.

Tóm­læt­is­brynjan



Ís­land bjarg­aði lífi sínu haustið 2008 naum­lega en þarf nauð­syn­lega á því að halda að sýna bæði inn á við og út á við að það eigi nýjan leik. Það var undra­verður árangur fyrri kyn­slóða að svo fámennt ríki yrði stofn­að­ili allra helstu alþjóða­stofn­ana nútím­ans og tæk­ist að byggja upp efna­hags­legt sjálf­stæði. Tóm­læt­is­brynja fólks­ins nú er versta ógnin sem steðjar að Íslandi, hún afsiðar og breytir félags­lífi í land­inu í bar­daga­völl þar sem drullan er æðst en dreng­skap­ur­inn lægst­ur. Það er hins vegar betra að orða hug­mynd­ina um að leggja Ísland niður sem ríki en missa tökin í með­vit­und­ar­leysi meðan rétt­ar­ríki, þing­helgi, frelsi fjöl­miðla eða líf­eyr­is­sjóða­kerfi molna nið­ur. Að orða slíka hug­mynd voru land­ráð til skamms tíma en af því að land­ráða­brigsl eru krabba­mein íslenskrar þjóð­fé­lags­um­ræðu og eyða alltaf heil­brigðu lífi hvar sem þau kvikna er það skref til góðs að kveða niður brigsl sem aðferð. Þá fyrst er hægt að ræða veik­leika Íslands á hlut­lægan hátt, af hverju þeir stafi og hvernig breyt­ingar í heim­inum ógni eða styrki stöðu lands­ins. Eðli­legt lýð­ræð­is­á­stand er sam­keppni hug­mynda um sterkara Ísland.

Einar Bene­dikts­son var ástríðu­fullur og bjart­sýnn raun­sæ­is­maður um Ísland og sagði um sjálf­stæð­is­við­leitni lands­ins í stuttum for­mála 1913: „Ef til vill mun hvergi jafn smáum hóp ætlað svo mikið að vinna.“ Og hann hafði hár­rétt fyrir sér. Öld síðar er Ísland, eitt fámenn­asta full­valda ríki heims, nýbúið að lifa naum­lega af „ne­ar-death experience“ eins og Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn orðar á ensku kjarna þess sem gerð­ist.

Nú er tíma­bært að spyrja sam­visku­spurn­inga: Af hverju ætt­irðu að láta þig eitt­hvað varða annað en þína eigin einka­hags­muni? Er til eitt­hvert reikn­ings­dæmi sem sýnir að það borgi sig fyrir þig? Til er afstaða sem felst í því skýra gróða­dæmi að sækj­ast eftir sam­fé­lags­legri ábyrgð­ar­stöðu til að beita henni í þágu eigin hags­muna. Þetta er þó ekki hægt að gera fyrir opnum tjöld­um, telst óheið­ar­legt og er í mörgum til­vikum ólög­legt og jafn­vel refsi­vert. Hvaða líkur eru á slíkum mála­gjöldum og hvaða líkur eru á hinu að þér tak­ist að fara óáreittur og glaður þínu fram og græða vel? Sumum finnst síð­asta spurn­ingin ætluð sið­blind­ingjum en öðrum hún vera sjálf­sögð. Hvað borgar sig á okkar tím­um? Sé næst spurt hverju get­urðu tapað verður svar­ið: Land­inu þínu.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flugfreyjur og flugþjónar fella nýjan kjarasamning
Félagsmenn Flugfreyjufélags Íslands hafa fellt nýjan kjarasamning milli félagsins og SA vegna Icelandair. Niðurstaðan var afgerandi. „Mikil vonbrigði,“ segir forstjóri flugfélagsins.
Kjarninn 8. júlí 2020
Ef veiran getur borist í lofti þarf mögulega að hvetja til þess að  nota andlitsgrímur á mannmörgum stöðum og í lokuðum rýmum.
WHO viðurkennir hættu á smiti í lofti
Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hefur brugðist við opnu bréfi yfir 200 vísindamanna sem kalla eftir endurskoðun leiðbeininga WHO um að nýja kórónuveiran geti borist í lofti og smitast manna á milli.
Kjarninn 8. júlí 2020
Sjö sóttu um tvö embætti dómara við Landsrétt
Þann 19. júní 2020 auglýsti dómsmálaráðuneytið laus til umsóknar tvö embætti dómara við Landsrétt.
Kjarninn 8. júlí 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Leiðin að stafrænu ökuskírteini
Kjarninn 8. júlí 2020
Ungt fólk á ströndinni í Ísrael.
Brúðkaupsveislur urðu að „útungunarstöðvum“ fyrir veiruna
Ísraelar stóðust ekki freistinguna að safnast saman þegar takmörkunum vegna faraldursins var aflétt í lok maí. Opnun bara og stranda eru þó ekki helsta ástæða stórkostlegrar fjölgunar smita síðustu vikur heldur brúðkaupsveislur.
Kjarninn 8. júlí 2020
Þórður Snær Júlíusson
Ríkisstjórn boðar aðför að fjölbreyttri frjálsri fjölmiðlun
Kjarninn 8. júlí 2020
Tara Margrét Vilhjálmsdóttir
Pólitíkin og eiginhagsmunirnir á bak við stríðið gegn offitu – II. hluti
Kjarninn 8. júlí 2020
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Kærunefnd jafnréttismála verði einnig stefnt en ekki bara kæranda einum
Forsætisráðherra hefur lagt fram drög að breytingum á stjórnsýslu jafnréttismála, sem fela meðal annars í sér að kærendum í jafnréttismálum verði ekki lengur stefnt einum fyrir dóm, uni gagnaðili ekki niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála.
Kjarninn 7. júlí 2020
Meira úr sama flokkiPistlar
None