Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Réttindi almennings

stefáneiriks.jpg
Auglýsing

Ívor efndu Píratar til fundar þar sem fjallað var um rétt­indi borg­ara í sam­skiptum við lög­reglu. Und­ir­­­rit­aður sat þar fyrir svörum og fjall­aði um þessi mál frá sjón­ar­hóli lög­reglu. Það var þarft og gott frum­kvæði af hálfu Pírata að vekja máls á þessu, ekki síst í ljósi þess að þekk­ing margra á rétt­indum sínum í sam­­skiptum við lög­reglu er lítil og oftar en ekki fremur fengin úr banda­rískum kvik­myndum og sjón­varps­þáttum heldur en íslenskum veru­leika.

You have the right to remain silent…



Þennan frasa þekkja margir einmitt úr banda­rískum kvik­myndum og sjón­varps­þátt­um. Um er að ræða staðl­aðan frasa sem banda­rískir lög­reglu­menn þylja yfir þeim sem hand­teknir eru af lög­reglu. Fras­inn er kenndur við mann að nafni Ernesto Art­uro Miranda, en áhuga­samir geta kynnt sér sögu hans og til­urð fra­s­ans m.a. á Wikiped­íu. Spurt var á fund­inum hvers vegna ekki væri til slíkur íslenskur frasi og hvaða reglur giltu í þessum efn­um. Til að gera langa sögu stutta eru banda­rískt og íslenskt rétt­ar­far keim­lík hvað þetta varð­ar. Sam­kvæmt íslenskum lögum þarf lög­regla að upp­lýsa hand­tek­inn mann um ýmis atriði við hand­töku. Upp­lýsa þarf um ástæður hand­töku, rétt sak­born­ings til að hafa sam­band við lög­mann og eftir atvikum nán­ustu vanda­menn sína og einnig er lög­reglu skylt að verða við ósk hans um að til­efna honum verj­anda. Þá skal lög­regla benda sak­born­ingi á það með ótví­ræðum hætti að honum er óskylt að svara spurn­ingum varð­andi refsi­verða hegðun sem honum er gefin að sök. Yfir­leitt er þessum upp­lýs­ingum miðlað til hand­tek­ins manns þegar við hand­töku en í ákveðnum til­vikum er slíkt ekki unnt vegna ástands við­kom­andi.

Hand­tek­inn maður er fluttur á lög­reglu­stöð eftir hand­töku ef hann er ekki þegar lát­inn laus og þá er honum kynnt sér­stakt upp­lýs­inga­blað handa þeim sem hefur verið hand­tek­inn. Þar eru tíunduð öll fram­an­greind atriði og fleiri til og und­ir­ritar hinn hand­tekni blaðið eftir að hafa farið í gegnum það. Ef við­kom­andi neitar að kynna sér slíkt blað eða er ófær um að und­ir­rita það vegna ástands síns er það skráð ásamt öðrum atriðum sem skrá skal í slíkum til­vik­um. Slíkt upp­lýs­inga­blað er til reiðu á mörgum tungu­málum á öllum lög­reglu­stöðv­um. Hand­­tek­inn mann skal leiða fyrir dóm­ara án und­an­dráttar og ávallt innan 24 klukku­stunda frá hand­töku.

[em­bed]htt­p://issu­u.com/kjarn­inn/docs/2014_07_10/48[/em­bed]

Auglýsing

Hús­leit og fleiri úrræði



Sam­kvæmt lögum um með­ferð saka­mála er lög­reglu heim­ilt að beita fleiri þving­unar­úr­ræðum í tengslum við rann­sóknir mála en hand­töku. Þetta eru úrræði á borð við leit og lík­ams­­­rann­sókn, sýna­töku, hald­lagn­ingu muna og fleira. Almenna reglan er sú, þegar kemur að slíkum úrræð­um, að úrskurður dóm­ara sé til staðar nema ótví­rætt sam­þykki hlut­að­eig­andi liggi fyr­ir. Úrræði eins og leit er þó heim­ilt án dóms­úr­skurðar ef brýn hætta er á að bið eftir úrskurði valdi sak­ar­spjöll­um. Lög­reglu er einnig heim­ilt að leita á hand­teknum mönnum að vopnum eða öðrum hættu­legum munum án úrskurðar dóm­ara. Þá er heim­ilt að leita án dóms­úr­skurðar á víða­vangi eða í húsa­kynnum eða far­ar­tækjum sem opin eru almenn­ingi eða hver og einn getur átölu­laust gengið um.

Í heimi banda­rísks sjón­varps­rétt­ar­fars tíðkast eins og margir þekkja að samið sé um íviln­anir varð­andi refs­ing­ar, heim­færslu til refsi­á­kvæða og fleira í þeim dúr ef sak­born­ingur er sam­vinnu­þýð­ur. Slíkt er ekki heim­ilt hér á landi og bein­línis tekið fram í reglu­gerð um rétt­ar­stöðu hand­tek­inna manna að lög­regla skuli ekki gefa sak­born­ingi fyr­ir­heit um íviln­anir eða fríð­indi ef hann ber á ákveð­inn hátt. Hins vegar er lög­reglu heim­ilt að vekja athygli sak­born­ings á því ákvæði hegn­ing­ar­laga sem felur í sér heim­ild til refsim­ild­un­ar, upp­lýsi sak­born­ingur um aðild ann­arra að brot­inu. Jafn­framt að ákæru­valdið muni gera grein fyrir því komi málið til dóms að slík aðstoð hafi verið veitt og að refs­ing muni verða reifuð í sam­ræmi við það. Er ákærendum heim­ilt að leggja til allt að þriðj­ungs mildun refs­ingar þegar svo háttar til.

Önnur rétt­indi í sam­skiptum við lög­reglu



Lög­reglan hefur ekki ein­ungis það hlut­verk að rann­saka saka­mál og hand­taka grun­aða ein­stak­linga. Henni ber að halda uppi lögum og reglu, tryggja öryggi borg­ar­anna og rétt­indi, og hefur ýmsar heim­ildir sam­kvæmt lög­reglu­lögum í því skyni. Í lög­reglu­lögum segir að lög­reglu sé heim­ilt að hafa afskipti af borg­ur­unum til að halda uppi almanna­friði og alls­herj­ar­reglu eða koma í veg fyrir yfir­vof­andi röskun til að gæta öryggis ein­stak­linga eða almenn­ings eða til að afstýra brotum eða stöðva þau.

Í þessu skyni er henni m.a. heim­ilt að taka í sínar hendur umferð­ar­stjórn, banna dvöl á ákveðnum svæð­um, vísa á brott eða fjar­lægja fólk, fyr­ir­skipa stöðvun eða breyt­ingu á aðgerðum eða starf­semi, fara inn á svæði í einka­eign og fyr­ir­skipa brott­flutn­ing fólks af þeim. Óhlýðn­ist maður fyr­ir­mælum lög­reglu sem sett eru fram á þessum grunni getur hún gripið til nauð­syn­legra ráð­staf­ana á hans kostnað til að koma í veg fyrir að óhlýðni hans valdi tjóni eða stofni almenn­ingi í hættu. Þá er lög­reglu heim­ilt að krefj­ast þess að maður segi til nafns síns, kenni­tölu og heim­il­is­fangs og sýni skil­ríki því til sönn­un­ar.

Upp­lýs­ingar í skrám lög­reglu



Á grunni starfa sinna safnar lög­reglan miklu magni upp­lýs­inga sem skráðar eru í mála­skrá og dag­bók lög­reglu eftir atvikum hverju sinni. Strangar reglur gilda um með­ferð þeirra upp­lýs­inga sem þar er að finna en í gildi er sér­stök reglu­gerð um með­ferð per­sónu­upp­lýs­inga hjá lög­reglu. Sam­kvæmt þeim reglum á hver sem er rétt á því að fá upp­lýs­ingar um hvað er skráð um hann sjálfan í skrám lög­reglu, en þó eru á því tak­mark­anir ef óhjá­kvæmi­legt er að þær upp­lýs­ingar fari leynt vegna lög­reglu­starfa eða ef það er nauð­syn­legt til að vernda hinn skráða sjálfan eða rétt­indi og frelsi ann­arra.

Þær upp­lýs­ingar sem hér er að finna um rétt­indi almenn­ings í sam­skiptum við lög­reglu er að finna í ýmsum lögum og reglu­gerð­um. Í þess­ari grein er leit­ast við að draga helstu atriðin saman á einn stað til fróð­leiks og hægð­ar­auka fyrir þá sem vilja kynna sér þær reglur sem um þetta gilda hér á landi.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meirihlutinn í borgarstjórn Reykjavíkur hefur styrkt stöðu sína verulega samkvæmt nýrri könnun.
Meirihlutinn í Reykjavík myndi bæta við sig þremur borgarfulltrúum
Sjálfstæðisflokkurinn tapar mestu fylgi allra flokka í Reykjavík samkvæmt nýrri könnun. Þrír flokkanna sem mynda meirihluta í borginni bæta við sig fylgi og borgarfulltrúum en Samfylkingin dalar. Staða meirihlutans er þó að styrkjast verulega.
Kjarninn 14. ágúst 2020
82 dagar í kosningar í sundruðum Bandaríkjunum
Joe Biden mælist með umtalsvert forskot á Donald Trump á landsvísu þegar minna en þrír mánuðir eru í bandarísku forsetakosningarnar. Hann er líka með yfirhöndina í flestum hinna mikilvægu sveifluríkja.
Kjarninn 13. ágúst 2020
Margrét Tryggvadóttir
Hlaupið endalausa
Leslistinn 13. ágúst 2020
Búið að fjármagna útgáfu spilsins þar sem leikendur eru með þingmenn í vasanum
Þingmaður Pírata er þegar búinn að ná að safna nægilegri upphæð á Karolina Fund til að gefa út Þingspilið. Söfnunin er þó enn í gangi, og ef það næst að safna meira, þá verður útgáfan veglegri.
Kjarninn 13. ágúst 2020
Frá upplýsingafundi sem haldinn var fyrr í dag.
Nauðsynlegt að slaka hægt og sígandi á þeim takmörkunum sem eru í gangi
Á upplýsingafundi dagsins sagði Þórólfur Guðnason mjög mikilvægt að stöðugleiki í viðbrögðum við kórónuveirunni ráði för. „Grímur eru ekki töfralausn,“ sagði Alma Möller sem hvatti fólk til að kynna sér upplýsingar um notkun gríma.
Kjarninn 13. ágúst 2020
Karl G. Kristinsson er yfirlæknir á sýkla- og veirufræðideild Landspítalans.
Sýkla- og veirufræðideildin og Íslensk erfðagreining snúa bökum saman
Hluti af starfsemi sýkla- og veirufræðideildarinnar mun flytjast í aðstöðu Íslenskrar erfðagreiningar og við það mun afkastageta við greiningu sýna aukast til muna. Tækjamál Landspítala hefðu mátt vera betri að sögn yfirlæknis á sýkla- og veirufræðideild.
Kjarninn 13. ágúst 2020
Kórónuveirufaraldurinn lamaði starfsemi leikhúsa í vor.
Listafólk kallar eftir tilslökunum
Listafólk kallar nú eftir undanþágum frá nálægðartakmörkunum, sambærilegum þeim sem veittar hafa verið vegna íþrótta, til að geta haldið áfram æfingum og undirbúið menningarveturinn. Takmarkanir hafa sett svip sinn á æfingar hjá stóru leikhúsunum tveimur.
Kjarninn 13. ágúst 2020
Sex ný innanlandssmit – 120 með COVID-19
Sex ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindist hér á landi í gær. Fjögur sýni bíða mótefnamælingar úr landamæraskimun. 120 manns eru með COVID-19 og í einangrun. Einn liggur á gjörgæsludeild.
Kjarninn 13. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiPistlar
None