Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

Réttindi almennings

stefáneiriks.jpg
Auglýsing

Ívor efndu Píratar til fundar þar sem fjallað var um rétt­indi borg­ara í sam­skiptum við lög­reglu. Und­ir­­­rit­aður sat þar fyrir svörum og fjall­aði um þessi mál frá sjón­ar­hóli lög­reglu. Það var þarft og gott frum­kvæði af hálfu Pírata að vekja máls á þessu, ekki síst í ljósi þess að þekk­ing margra á rétt­indum sínum í sam­­skiptum við lög­reglu er lítil og oftar en ekki fremur fengin úr banda­rískum kvik­myndum og sjón­varps­þáttum heldur en íslenskum veru­leika.

You have the right to remain silent…



Þennan frasa þekkja margir einmitt úr banda­rískum kvik­myndum og sjón­varps­þátt­um. Um er að ræða staðl­aðan frasa sem banda­rískir lög­reglu­menn þylja yfir þeim sem hand­teknir eru af lög­reglu. Fras­inn er kenndur við mann að nafni Ernesto Art­uro Miranda, en áhuga­samir geta kynnt sér sögu hans og til­urð fra­s­ans m.a. á Wikiped­íu. Spurt var á fund­inum hvers vegna ekki væri til slíkur íslenskur frasi og hvaða reglur giltu í þessum efn­um. Til að gera langa sögu stutta eru banda­rískt og íslenskt rétt­ar­far keim­lík hvað þetta varð­ar. Sam­kvæmt íslenskum lögum þarf lög­regla að upp­lýsa hand­tek­inn mann um ýmis atriði við hand­töku. Upp­lýsa þarf um ástæður hand­töku, rétt sak­born­ings til að hafa sam­band við lög­mann og eftir atvikum nán­ustu vanda­menn sína og einnig er lög­reglu skylt að verða við ósk hans um að til­efna honum verj­anda. Þá skal lög­regla benda sak­born­ingi á það með ótví­ræðum hætti að honum er óskylt að svara spurn­ingum varð­andi refsi­verða hegðun sem honum er gefin að sök. Yfir­leitt er þessum upp­lýs­ingum miðlað til hand­tek­ins manns þegar við hand­töku en í ákveðnum til­vikum er slíkt ekki unnt vegna ástands við­kom­andi.

Hand­tek­inn maður er fluttur á lög­reglu­stöð eftir hand­töku ef hann er ekki þegar lát­inn laus og þá er honum kynnt sér­stakt upp­lýs­inga­blað handa þeim sem hefur verið hand­tek­inn. Þar eru tíunduð öll fram­an­greind atriði og fleiri til og und­ir­ritar hinn hand­tekni blaðið eftir að hafa farið í gegnum það. Ef við­kom­andi neitar að kynna sér slíkt blað eða er ófær um að und­ir­rita það vegna ástands síns er það skráð ásamt öðrum atriðum sem skrá skal í slíkum til­vik­um. Slíkt upp­lýs­inga­blað er til reiðu á mörgum tungu­málum á öllum lög­reglu­stöðv­um. Hand­­tek­inn mann skal leiða fyrir dóm­ara án und­an­dráttar og ávallt innan 24 klukku­stunda frá hand­töku.

[em­bed]htt­p://issu­u.com/kjarn­inn/docs/2014_07_10/48[/em­bed]

Auglýsing

Hús­leit og fleiri úrræði



Sam­kvæmt lögum um með­ferð saka­mála er lög­reglu heim­ilt að beita fleiri þving­unar­úr­ræðum í tengslum við rann­sóknir mála en hand­töku. Þetta eru úrræði á borð við leit og lík­ams­­­rann­sókn, sýna­töku, hald­lagn­ingu muna og fleira. Almenna reglan er sú, þegar kemur að slíkum úrræð­um, að úrskurður dóm­ara sé til staðar nema ótví­rætt sam­þykki hlut­að­eig­andi liggi fyr­ir. Úrræði eins og leit er þó heim­ilt án dóms­úr­skurðar ef brýn hætta er á að bið eftir úrskurði valdi sak­ar­spjöll­um. Lög­reglu er einnig heim­ilt að leita á hand­teknum mönnum að vopnum eða öðrum hættu­legum munum án úrskurðar dóm­ara. Þá er heim­ilt að leita án dóms­úr­skurðar á víða­vangi eða í húsa­kynnum eða far­ar­tækjum sem opin eru almenn­ingi eða hver og einn getur átölu­laust gengið um.

Í heimi banda­rísks sjón­varps­rétt­ar­fars tíðkast eins og margir þekkja að samið sé um íviln­anir varð­andi refs­ing­ar, heim­færslu til refsi­á­kvæða og fleira í þeim dúr ef sak­born­ingur er sam­vinnu­þýð­ur. Slíkt er ekki heim­ilt hér á landi og bein­línis tekið fram í reglu­gerð um rétt­ar­stöðu hand­tek­inna manna að lög­regla skuli ekki gefa sak­born­ingi fyr­ir­heit um íviln­anir eða fríð­indi ef hann ber á ákveð­inn hátt. Hins vegar er lög­reglu heim­ilt að vekja athygli sak­born­ings á því ákvæði hegn­ing­ar­laga sem felur í sér heim­ild til refsim­ild­un­ar, upp­lýsi sak­born­ingur um aðild ann­arra að brot­inu. Jafn­framt að ákæru­valdið muni gera grein fyrir því komi málið til dóms að slík aðstoð hafi verið veitt og að refs­ing muni verða reifuð í sam­ræmi við það. Er ákærendum heim­ilt að leggja til allt að þriðj­ungs mildun refs­ingar þegar svo háttar til.

Önnur rétt­indi í sam­skiptum við lög­reglu



Lög­reglan hefur ekki ein­ungis það hlut­verk að rann­saka saka­mál og hand­taka grun­aða ein­stak­linga. Henni ber að halda uppi lögum og reglu, tryggja öryggi borg­ar­anna og rétt­indi, og hefur ýmsar heim­ildir sam­kvæmt lög­reglu­lögum í því skyni. Í lög­reglu­lögum segir að lög­reglu sé heim­ilt að hafa afskipti af borg­ur­unum til að halda uppi almanna­friði og alls­herj­ar­reglu eða koma í veg fyrir yfir­vof­andi röskun til að gæta öryggis ein­stak­linga eða almenn­ings eða til að afstýra brotum eða stöðva þau.

Í þessu skyni er henni m.a. heim­ilt að taka í sínar hendur umferð­ar­stjórn, banna dvöl á ákveðnum svæð­um, vísa á brott eða fjar­lægja fólk, fyr­ir­skipa stöðvun eða breyt­ingu á aðgerðum eða starf­semi, fara inn á svæði í einka­eign og fyr­ir­skipa brott­flutn­ing fólks af þeim. Óhlýðn­ist maður fyr­ir­mælum lög­reglu sem sett eru fram á þessum grunni getur hún gripið til nauð­syn­legra ráð­staf­ana á hans kostnað til að koma í veg fyrir að óhlýðni hans valdi tjóni eða stofni almenn­ingi í hættu. Þá er lög­reglu heim­ilt að krefj­ast þess að maður segi til nafns síns, kenni­tölu og heim­il­is­fangs og sýni skil­ríki því til sönn­un­ar.

Upp­lýs­ingar í skrám lög­reglu



Á grunni starfa sinna safnar lög­reglan miklu magni upp­lýs­inga sem skráðar eru í mála­skrá og dag­bók lög­reglu eftir atvikum hverju sinni. Strangar reglur gilda um með­ferð þeirra upp­lýs­inga sem þar er að finna en í gildi er sér­stök reglu­gerð um með­ferð per­sónu­upp­lýs­inga hjá lög­reglu. Sam­kvæmt þeim reglum á hver sem er rétt á því að fá upp­lýs­ingar um hvað er skráð um hann sjálfan í skrám lög­reglu, en þó eru á því tak­mark­anir ef óhjá­kvæmi­legt er að þær upp­lýs­ingar fari leynt vegna lög­reglu­starfa eða ef það er nauð­syn­legt til að vernda hinn skráða sjálfan eða rétt­indi og frelsi ann­arra.

Þær upp­lýs­ingar sem hér er að finna um rétt­indi almenn­ings í sam­skiptum við lög­reglu er að finna í ýmsum lögum og reglu­gerð­um. Í þess­ari grein er leit­ast við að draga helstu atriðin saman á einn stað til fróð­leiks og hægð­ar­auka fyrir þá sem vilja kynna sér þær reglur sem um þetta gilda hér á landi.

Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Geta konur stjórnað?
Kjarninn 16. september 2019
Það á ekki lengur að vera hægt að fela hver sé raunverulegur eigandi félaga sem skráð eru á Íslandi.
Raunverulegir eigendur félaga eiga ekki lengur að geta falið sig
Hérlendis hefur verið hægt að komast upp með það að fela raunverulegt eignarhald félaga með ýmsum hætti. Margir nýttu sér það, meðal annars til að komast hjá uppgjöri á kröfum eða skattgreiðslum. Þessi leikur á ekki að vera gerlegur lengur.
Kjarninn 16. september 2019
Þóra Kristín Þórsdóttir
Opið bréf til Ásmundar Einars Daðasonar
Kjarninn 16. september 2019
Drónaárás í Sádí-Arabíu ýtir olíuverðinu upp á við
Aldrei í sögunni hefur olíuverð hækkað jafnt mikið á jafn skömmum tíma, eins og gerðist í kjölfar drónaárásar á olíuframleiðslusvæði Aramco í Sádí-Arabíu.
Kjarninn 16. september 2019
Segir ríkislögreglustjóra bera skyldu til að tilkynna um spillingu
Verðandi formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir að Haraldur Johannessen eigi að tilkynna um spillingu sem hann viti af. Í viðtali í gær lét hann í það skína að slík væri til staðar.
Kjarninn 15. september 2019
Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Meira úr sama flokkiPistlar
None