Afneitunar-andrúmsloftið getur verð hættulegt.

Sigmundur Davíð
Auglýsing

Fjár­mála­eft­ir­litið (FME) sendir reglu­lega frá sér vefritið Fjár­mál, og í því nýjasta er umfjöllun um kvik­mynd­ina The Big Short. Hún er afbragðs­góð eins og bókin hans Mich­ael Lewis, sem lýsti stöðu mála á Íslandi í Vanity Fair undir fyr­ir­sögn­inni Wall Street on The Tundra. Eins og Paul Krug­man þá lýsti hann stöðu mála hér á landi sem nær full­kominni vit­firr­ingu. Krug­man not­aði orðið brjál­æði (ma­d­ness) þegar hann tal­aði um stöð­una á ráð­stefnu í Hörp­u­nni.   



Þessi umfjöllun er kannski ekki háfræði­leg, en þarna fær almenn­ingur ágæta inn­sýn í það sem gekk á í Banda­ríkj­un­um, og gerir raunar enn. Greinar sem þessar eru góðar með öðrum dýpri og ítar­legri úttektum sem finna má í Fjár­mál­um. Þannig hefur FME fjallað ítar­lega um alvar­lega stöðu líf­eyr­is­kerf­is­ins, og hefur Kjarn­inn reynt að miðla þessum upp­lýs­ingum og svara spurn­ingum sem vakna.



Í heim­ild­ar­mynd­inni Hank: Five Years From The Brink, þar sem John H. Paul­son, fyrr­ver­andi fjár­mála­ráð­herra Banda­ríkj­anna er í for­grunni, lýsir hann hvernig honum leið, þegar hann frétti af því að stjórn­endur bank­anna á Wall Street hefðu greitt 18 millj­arða Banda­ríkjdala, ríf­lega eina og hálfa árlega íslenska lands­fram­leiðslu, í bón­us­greiðslur til stjórn­enda árið 2008, nokkrum mán­uðum eftir að skatt­greið­endur í Banda­ríkj­unum höfðu verið látnir greiða fyrir fífl­djarfa og glóru­lausa starf­semi bank­anna. Hann varð brjál­aður og trúði þessu var­la, og sjálfur var hann for­stjóri Gold­man Sachs árum sam­an. Hann bara trúði ekki þessu stigi á sið­leysi, eftir það sem á undan var geng­ið.



Hann hafði setið á móti banka­stjórum allra stærstu bank­anna, með Ben Bern­anke sér við hlið, og horft á þá full­yrða að rekstur bank­anna væri í lagi. Samt vissu þeir að hann væri það ekki, og voru ekki til­búnir að horfa neitt í eigin barm. Settu upp bros, og forð­uðu sér undan því að svara.

And­rúms­loft eins og þetta mynd­ast oft þegar Já-kór­inn hefur fylgt ein­hverjum í blindi. Þegar menn eru komnir í „Kaupt­hink­ing“, og hugsa „út fyrir box­ið“, svo íslenskt dæmi sé tek­ið. Þá virð­ast þeir ósnert­an­legir og óhugs­andi að þeir geti mis­stigið sig. Og fá svo alltaf bón­us­greiðsl­una að lok­um.



Í Big Short er einmitt fjallað um þetta atriði með Póker-lík­ingu og líka þegar körfu­bolta­menn halda að þeir geti bara alltaf hitt. Það hafi gerst áður og þetta hljóti að ganga áfram.



En svo kemur högg­ið. Menn hætta að vinna, hætta að hitta. Ekk­ert geng­ur. 



Já-kór­inn trúir þessu ekki, og heldur áfram með þá hug­mynd í hausnum að hann sé yfir­burð­ar. Eng­inn nái hon­um, hann viti alltaf bet­ur. 



Skrif og til­svör sumra Fram­sókn­ar­manna, einkum þeirra sem litla reynslu hafa sem þing­menn, minna á þennan Já-kór og and­rúms­loft afneit­un­ar.



Sér­sta­lega hefur þetta veri áber­andi þegar kemur að sjálf­sögðum og eðli­legum spurn­ingum frétta­manna, vegna þeirrar upp­ljóstr­unar að eig­in­kona Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar for­sæt­is­ráð­herra eigi félag á Tortóla, með yfir millj­arð í eign­um, og að það hafi lýst 500 millj­óna kröfum í bú föllnu bank­anna þriggja. Án þess að nokkur hafi haft upp­lýs­ingar um það.



Eftir það sem undan er geng­ið, meðal ann­ars póli­tíska leið­sögn for­sæt­is­ráð­herra, ásamt Bjarna Bene­dikts­syni, efna­hags- og fjár­mála­ráð­herra, í málum er tengj­ast slita­búum föllnu bank­anna, þá blasa við umfjöll­un­ar­at­riði í frétt­um, út frá eðli­legri blaða­mennsku. Þar skipta póli­tísk sjón­ar­mið ekki öllu, heldur miklu frekar lög og regl­ur, trún­aður við almenn­ing.



En Já-kór­inn trúir engu slæmu upp á kór­stjór­ann, og alls ekki að hann geti gert mis­tök. Hann telur sig - sem heild - ekki geta slegið feil­nótu í neinu sem hann ger­ir, og allir þeir sem gagn­rýna - einkum þeir sem dirfast að gera það innan kórs­ins - þeir eru sagðir vera í kross­ferð gegn kórnum eða viti ein­fald­lega ekki bet­ur. 



Alveg eins og í Big Short, þá ættu þessu hálf­sjúku gagn­rýn­is­lausu ein­kenni á svör­unum við sjálf­sögðum spurn­ingum fjöl­miðla, að vekja upp spurn­ingar um hvort það sé allt með felldu. Smátt og smátt munu fást svör við öllum spurn­ingum sem máli skipta, og það þarf að fá þau fram, alveg óháð því hvað Já-kór­inn seg­ir. Hann þagnar kannski ekki alveg strax, en á end­anum gerir hann það. Ef það er ekki allt með felldu.





Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Páll Hermannsson
Sundabraut og Sundahöfn
Kjarninn 22. nóvember 2019
Samruninn bjargaði Hringbraut frá þroti
Hringbraut var á leið í þrot og því bjargaði samnruninn við Torg, útgáfufélags Fréttablaðsins, því sem bjargað varð.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Kraumandi óánægja hjá starfsfólki Hafró
Starfsfólk Hafrannsóknarstofnunar hefur miklar áhyggjur af því að hagræðing hjá stofnuninni muni höggva í kjarnastarfsemi stofnunarinnar.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Þóra Sveinsdóttir
Eru konur kannski menn?
Kjarninn 22. nóvember 2019
Ilia Shumanov
Hægt að lágmarkað skaðann vegna peningaþvættis með ákveðnum skrefum
Aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri Rúss­lands­deildar Tran­sparency International mun á umræðufundi í dag fjalla um hvernig alþjóð­legir hringir séu oft­ast einu skrefi á undan yfir­völdum og hvert hlut­verk milli­liða sé í pen­ingaþvætti.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Risatogarinn Heineste kyrrsettur
Yfirvöld í Namibíu hafa ákveðið að kyrrsetja risatogarann Heineste sem er í eigu félags í Namibíu sem Samherji á hlut í, samkvæmt RÚV.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Miðflokkurinn með 16,8 prósent – Sjálfstæðisflokkur með 18,1 prósent
Sjálfstæðisflokkurinn missir þrjú prósentustig af fylgi milli kannana og hefur aldrei mælst lægra. Miðflokkurinn tekur það fylgistap til sín.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Blása til mótmæla – Vilja að Kristján Þór segi tafarlaust af sér
Boðað er til mótmæla á morgun, laugardag, en helstu kröfur mótmælenda eru að sjávarútvegsráðherra segi af sér embætti, Alþingi lögfesti nýja og endurskoðaða stjórnarskrá og að arður af nýtingu sameiginlegra auðlinda landsmanna renni í sjóði almennings.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiBakherbergið
None