Ákall um heiðarleika

Auglýsing

Atburðir síð­ustu daga af­hjúpa ekki ein­göngu vafasöm afhæfi ein­stakra stjórn­mála­manna. Þeir eru birt­ing­ar­mynd á rót­grónu vanda­máli í íslenskum stjórn­málum sem ekki mun hverfa við það eitt að skipta út nokkrum emb­ætt­is­mönn­um. Vand­inn liggur í óheil­brigðri stjórn­mála­menn­ingu sem end­ur­speglar ekki lýð­ræði heldur þing­menn ­sem sýna kjós­endum ítrek­aða van­virð­ingu.

Við búum við ­full­trúa­lýð­ræði. Á fjög­urra ára fresti kjósum við þá ein­stak­linga sem við ­treystum best til að stjórna land­inu okkar og verja hags­muni þjóð­ar­inn­ar. ­Þing­menn eru ekki fast­ráðnir heldur sitja þeir á Alþingi í umboði þjóð­ar­innar og við­vera þeirra veltur á trausti kjós­enda. Það er því ótrú­legt að hugsa til þess hvernig þing­menn sýna fólki í land­inu gríð­ar­lega van­virð­ingu hvað eftir ann­að ­með því að hag­ræða sann­leik­an­um, mis­nota tíma­bundið vald sitt og taka á­kvarð­anir sem ganga þvert á vilja og hags­muni almenn­ings. Sama almenn­ingi og mun í næst­kom­andi kosn­ingum ákvarða hvort þessir þing­menn haldi starfi sínu á Al­þingi eða þurfi að leita sér að nýjum vinnu­stað.

En svo virð­ist sem sum­t ­stjórn­mála­fólk taki starfi sínu sem gefnu. Finn­ist þau jafn­vel eiga rétt á því að sitja í emb­ætti þrátt fyrir skort á trausti þjóð­ar­innar og gleymi því að hlut­verk þeirra er að fram­fylgja vilja kjós­enda – ekki að gæta hags­muna ­flokks­ins, for­manns­ins eða síns eig­in. Stjórn­ar­flokkar sem ákveða að sitja á­fram í rík­is­stjórn þrátt fyrir að traust almenn­ings til stjórn­ar­innar og ein­stakra ráð­herra sé í mol­um, eru greini­lega ekki að hugsa um hags­mun­i heild­ar­inn­ar. Slík vinnu­brögð ganga þvert á öll lýð­ræð­is­leg gildi – en lýð­ræð­i ­felur ekki ein­göngu í sér að almenn­ingur kjósi fólk til stjórnar heldur að hægt sé að leysa fólk frá starfi þegar því er ekki lengur treyst til þess að sitja við stjórn­völ­inn.

Auglýsing

Með því að halda áfram völdum og ná mögu­lega að kreista örfáum stórum málum í gegnum þingið hafa ­flokk­arnir tæki­færi til að end­ur­byggja ímynd sína fyrir kosn­ingar – og um það snýst mál­ið. Að heilla kjós­endur í nokkrar vikur á fjög­urra ára fresti, skella réttu bar­áttu­mál­unum á for­síður blað­anna, draga fram ´best of´ lista síð­asta ­kjör­tíma­bils og halda nokkur tertu­boð. Í kringum kosn­ingar eru kjós­end­ur vin­sæl­ustu krakk­arnir í skól­anum – allir fram­bjóð­endur vilja tala við þá og ­falla inn í hóp­inn. Á milli kosn­inga eru kjós­endur hins­vegar kvöð og að þurfa að svara fyrir gjörðir eða útskýra ákvarð­anir truflar þing­menn frá því að vinna að sínum mál­um. Stjórn­mála­menn­ing á Íslandi er með þeim hætti að þing­menn upp­lifa ekki pressu frá almenn­ingi til að vera alltaf heið­ar­legir eða standa við orð sín. Þegar upp hefur kom­ist um óheið­ar­leika hafa afleið­ing­arnar hingað til ekki verið nægi­lega alvar­legar til að knýja fram breytt við­horf þing­manna. Í ljósi ­yf­ir­stand­andi atburða er hags­muna­skrán­ing þing­manna sér­stak­lega mik­il­vægt dæmi.

Stjórn­mála­fólki finn­st ekki nauð­syn­legt að upp­lýsa almenn­ing um hags­muni og per­sónu­leg tengsl sem geta haft áhrif á störf þeirra. Þegar upp kemst um til­felli þar sem eigin hags­mun­ir eða kunn­ings­skapur hafa spilað hlut­verk í ákvarð­ana­töku innan stjórn­sýsl­unn­ar, heyrir til und­an­tekn­inga að ráða­menn þjóð­ar­innar taki fulla ábyrgð. Algeng­ara er að þeir reyni að hag­ræða sann­leik­an­um, spili hlut­verk fórn­ar­lamba, ásaki ­fjöl­miðla og stjórn­ar­and­stæðu um ein­elti eða reiði sig á hina klass­ísku afsök­un „ég vissi þetta ekki“. Slík fram­kom­a end­ur­speglar ekki ein­göngu van­virð­ingu við kjós­endur sem treysta þessu fólki til að gæta hags­munum þjóð­ar­inn­ar. Hún sýnir einnig fram á óheil­brigða stjórn­mála­menn­ing­u þar sem stjórn­mála­fólki finnst í lagi að ljúga að kjós­endum til þess að tryggja veru sína í emb­ætti. Við erum orðin slíkum óheið­ar­leika og tæki­fær­issinnum vön að þegar stjórn­mála­fólk bregst við spill­ingu eða óvið­eig­andi hegðun með því axla á­byrgð og að segja af sér kemur það öllum í opna skjöldu, líkt og afsögn Júl­í­usar Víf­ils sýndi fram á.

Heið­ar­leg hags­muna­skrán­ing er sér­stak­lega mik­il­væg þar sem við erum fámenn þjóð. Fámenn­ið ­felur í sér að fólk sest inn á Alþingi með ýmis fyrri störf og fjár­fest­ingar í far­artesk­inu og sam­an­lagt eru þing­menn eflaust með per­sónu­leg tengsl inn í meiri­hluta stofn­ana og fyr­ir­tækja á Íslandi. Hags­muna­á­rekstrar eru því nán­ast óum­flýj­an­leg­ir. ­Fá­menni rétt­lætir hins vegar ekki póli­tík sem ein­kenn­ist af óheið­ar­leika, vina­greiðum og hags­muna­poti. Í heil­brigðu lýð­ræði ættu þing­menn að ver­a hrein­skilnir um þau tengsl og hags­muni sem hafa áhrif á störf þeirra. Það er ­nefni­lega ekki þannig að þeir sem eigi umtals­verða fjár­muni eða skyld­menni í hátt­settum stöðum séu minna hæfir til þess að gegna þing­störfum eða vinna að al­menn­ings hags­mun­um. En að leyna slíkum upp­lýs­ingum dregur hins­vegar úr ­trú­verð­ug­leika við­kom­andi þing­manna og trausti almenn­ings á Alþingi í heild sinni.

Það er undir kjós­endum og ­fjöl­miðlum komið að krefj­ast auk­ins gagn­sæis og þrýsta á þing­menn til að segja sann­leik­ann um hags­muna­tengsl. Enn fremur þarf stjórn­kerfið sjálft að tryggja ­gagn­sæi og lág­marka sveigj­an­leika fyrir fólk í valda­stöðum til að leyna ­mik­il­vægum upp­lýs­ingum og hag­ræða reglum fyrir sig eða vel valda vild­ar­vin­i. Panama­skjöl, Leka­mál, Vafn­ings­mál og önnur mál gefa til kynna að end­ur­skoða þurfi vinnu­reglur og eft­ir­lits­störf fjölda stofn­ana í þessu sam­hengi.

Þetta er ekki í fyrsta og ef­laust ekki síð­asta skiptið sem emb­ætt­is­menn leyna hags­muna­tengslum eða öðrum ­mik­il­vægum upp­lýs­ing­um. Skrípa­leikur síð­ustu daga gæti þó haft í för með sér­ já­kvæðar afleið­ingar ef hann verður til þess að draga athygl­ina að þeirri van­virð­ingu við kjós­endur sem ein­kennir íslenska stjórn­mála­menn­ingu í dag. Mót­mæli, ­jafnt á Aust­ur­velli sem og á net­miðl­um, eru vís­bend­ing um vakn­ingu kjós­enda, en til þess að póli­tíkin hér á landi breyt­ist af alvöru er ekki nóg að þjóðin sé ­með­vituð um þetta vanda­mál í nokkrar vik­ur. Krafan um heið­ar­leika þarf að skila ­sér til stjórn­mála­fólks og hún má ekki fjara út eftir örfá ár þegar allir verða ­búnir að gleyma Panama­skjöl­un­um. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jósep Ó.Blöndal
Uppsagnir – A la Sopranos
Kjarninn 17. nóvember 2019
Flosi Þorgeirsson
Maður er nefndur Jack Parsons
Kjarninn 17. nóvember 2019
Fræða ferðamenn um góða sjúkdómsstöðu íslenskra búfjárstofna
Landbúnaðarráðherra telur mikilvægt að ferðamenn fái fræðslu um góða sjúk­dóma­stöðu íslenskra búfjár­stofna og hversu við­kvæmir þeir eru fyrir nýju smit­i. Því verða sett upp veggspjöld með þeim upplýsingum á helstu komustöðum til landsins.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
Sjávarútvegsráðherra boðaður á fund atvinnuveganefndar
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, hefur óskað eftir því að sjávarútvegsráðherra komi fyrir atvinnuveganefnd og ræði meðal annars afleiðingar Samherjamálsins á önnur íslensk fyrirtæki og greinina í heild sinni.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Flugvallarstjórn Kastrup braut eigin reglur
Á rúmu ári hafa fjórum sinnum komið upp á Kastrup flugvelli tilvik þar sem öryggi flugvéla, og farþega, hefði getað verið stefnt í voða. Flugvallarstjórninni sem er skylt að loka flugbrautinni samstundis þegar slíkt gerist aðhafðist ekkert.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Börkur Smári Kristinsson
Hvað skiptir þig máli?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrverandi forsætisráðherra.
Segir VG standa frammi fyrir prófraun í kjölfar Samherjamálsins
Fyrrverandi forsætisráðherra segir að grannt verði fylgst með viðbrögðum Katrínar Jakobsdóttur og VG í tengslum við Samherjamálið. Hún segir að setja verði á fót sérstaka rannsóknarnefnd sem fari ofan í saumana á málinu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Bára Halldórsdóttir
Klausturgate – ári síðar
Bára Halldórsdóttir hefur skipulagt málþing með það að markmiði að gefa þolendum „Klausturgate“ rödd og rými til að tjá sig og til þess að ræða Klausturmálið og eftirmál þess fyrir samfélagið.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None