Ákall um heiðarleika

Auglýsing

Atburðir síð­ustu daga af­hjúpa ekki ein­göngu vafasöm afhæfi ein­stakra stjórn­mála­manna. Þeir eru birt­ing­ar­mynd á rót­grónu vanda­máli í íslenskum stjórn­málum sem ekki mun hverfa við það eitt að skipta út nokkrum emb­ætt­is­mönn­um. Vand­inn liggur í óheil­brigðri stjórn­mála­menn­ingu sem end­ur­speglar ekki lýð­ræði heldur þing­menn ­sem sýna kjós­endum ítrek­aða van­virð­ingu.

Við búum við ­full­trúa­lýð­ræði. Á fjög­urra ára fresti kjósum við þá ein­stak­linga sem við ­treystum best til að stjórna land­inu okkar og verja hags­muni þjóð­ar­inn­ar. ­Þing­menn eru ekki fast­ráðnir heldur sitja þeir á Alþingi í umboði þjóð­ar­innar og við­vera þeirra veltur á trausti kjós­enda. Það er því ótrú­legt að hugsa til þess hvernig þing­menn sýna fólki í land­inu gríð­ar­lega van­virð­ingu hvað eftir ann­að ­með því að hag­ræða sann­leik­an­um, mis­nota tíma­bundið vald sitt og taka á­kvarð­anir sem ganga þvert á vilja og hags­muni almenn­ings. Sama almenn­ingi og mun í næst­kom­andi kosn­ingum ákvarða hvort þessir þing­menn haldi starfi sínu á Al­þingi eða þurfi að leita sér að nýjum vinnu­stað.

En svo virð­ist sem sum­t ­stjórn­mála­fólk taki starfi sínu sem gefnu. Finn­ist þau jafn­vel eiga rétt á því að sitja í emb­ætti þrátt fyrir skort á trausti þjóð­ar­innar og gleymi því að hlut­verk þeirra er að fram­fylgja vilja kjós­enda – ekki að gæta hags­muna ­flokks­ins, for­manns­ins eða síns eig­in. Stjórn­ar­flokkar sem ákveða að sitja á­fram í rík­is­stjórn þrátt fyrir að traust almenn­ings til stjórn­ar­innar og ein­stakra ráð­herra sé í mol­um, eru greini­lega ekki að hugsa um hags­mun­i heild­ar­inn­ar. Slík vinnu­brögð ganga þvert á öll lýð­ræð­is­leg gildi – en lýð­ræð­i ­felur ekki ein­göngu í sér að almenn­ingur kjósi fólk til stjórnar heldur að hægt sé að leysa fólk frá starfi þegar því er ekki lengur treyst til þess að sitja við stjórn­völ­inn.

Auglýsing

Með því að halda áfram völdum og ná mögu­lega að kreista örfáum stórum málum í gegnum þingið hafa ­flokk­arnir tæki­færi til að end­ur­byggja ímynd sína fyrir kosn­ingar – og um það snýst mál­ið. Að heilla kjós­endur í nokkrar vikur á fjög­urra ára fresti, skella réttu bar­áttu­mál­unum á for­síður blað­anna, draga fram ´best of´ lista síð­asta ­kjör­tíma­bils og halda nokkur tertu­boð. Í kringum kosn­ingar eru kjós­end­ur vin­sæl­ustu krakk­arnir í skól­anum – allir fram­bjóð­endur vilja tala við þá og ­falla inn í hóp­inn. Á milli kosn­inga eru kjós­endur hins­vegar kvöð og að þurfa að svara fyrir gjörðir eða útskýra ákvarð­anir truflar þing­menn frá því að vinna að sínum mál­um. Stjórn­mála­menn­ing á Íslandi er með þeim hætti að þing­menn upp­lifa ekki pressu frá almenn­ingi til að vera alltaf heið­ar­legir eða standa við orð sín. Þegar upp hefur kom­ist um óheið­ar­leika hafa afleið­ing­arnar hingað til ekki verið nægi­lega alvar­legar til að knýja fram breytt við­horf þing­manna. Í ljósi ­yf­ir­stand­andi atburða er hags­muna­skrán­ing þing­manna sér­stak­lega mik­il­vægt dæmi.

Stjórn­mála­fólki finn­st ekki nauð­syn­legt að upp­lýsa almenn­ing um hags­muni og per­sónu­leg tengsl sem geta haft áhrif á störf þeirra. Þegar upp kemst um til­felli þar sem eigin hags­mun­ir eða kunn­ings­skapur hafa spilað hlut­verk í ákvarð­ana­töku innan stjórn­sýsl­unn­ar, heyrir til und­an­tekn­inga að ráða­menn þjóð­ar­innar taki fulla ábyrgð. Algeng­ara er að þeir reyni að hag­ræða sann­leik­an­um, spili hlut­verk fórn­ar­lamba, ásaki ­fjöl­miðla og stjórn­ar­and­stæðu um ein­elti eða reiði sig á hina klass­ísku afsök­un „ég vissi þetta ekki“. Slík fram­kom­a end­ur­speglar ekki ein­göngu van­virð­ingu við kjós­endur sem treysta þessu fólki til að gæta hags­munum þjóð­ar­inn­ar. Hún sýnir einnig fram á óheil­brigða stjórn­mála­menn­ing­u þar sem stjórn­mála­fólki finnst í lagi að ljúga að kjós­endum til þess að tryggja veru sína í emb­ætti. Við erum orðin slíkum óheið­ar­leika og tæki­fær­issinnum vön að þegar stjórn­mála­fólk bregst við spill­ingu eða óvið­eig­andi hegðun með því axla á­byrgð og að segja af sér kemur það öllum í opna skjöldu, líkt og afsögn Júl­í­usar Víf­ils sýndi fram á.

Heið­ar­leg hags­muna­skrán­ing er sér­stak­lega mik­il­væg þar sem við erum fámenn þjóð. Fámenn­ið ­felur í sér að fólk sest inn á Alþingi með ýmis fyrri störf og fjár­fest­ingar í far­artesk­inu og sam­an­lagt eru þing­menn eflaust með per­sónu­leg tengsl inn í meiri­hluta stofn­ana og fyr­ir­tækja á Íslandi. Hags­muna­á­rekstrar eru því nán­ast óum­flýj­an­leg­ir. ­Fá­menni rétt­lætir hins vegar ekki póli­tík sem ein­kenn­ist af óheið­ar­leika, vina­greiðum og hags­muna­poti. Í heil­brigðu lýð­ræði ættu þing­menn að ver­a hrein­skilnir um þau tengsl og hags­muni sem hafa áhrif á störf þeirra. Það er ­nefni­lega ekki þannig að þeir sem eigi umtals­verða fjár­muni eða skyld­menni í hátt­settum stöðum séu minna hæfir til þess að gegna þing­störfum eða vinna að al­menn­ings hags­mun­um. En að leyna slíkum upp­lýs­ingum dregur hins­vegar úr ­trú­verð­ug­leika við­kom­andi þing­manna og trausti almenn­ings á Alþingi í heild sinni.

Það er undir kjós­endum og ­fjöl­miðlum komið að krefj­ast auk­ins gagn­sæis og þrýsta á þing­menn til að segja sann­leik­ann um hags­muna­tengsl. Enn fremur þarf stjórn­kerfið sjálft að tryggja ­gagn­sæi og lág­marka sveigj­an­leika fyrir fólk í valda­stöðum til að leyna ­mik­il­vægum upp­lýs­ingum og hag­ræða reglum fyrir sig eða vel valda vild­ar­vin­i. Panama­skjöl, Leka­mál, Vafn­ings­mál og önnur mál gefa til kynna að end­ur­skoða þurfi vinnu­reglur og eft­ir­lits­störf fjölda stofn­ana í þessu sam­hengi.

Þetta er ekki í fyrsta og ef­laust ekki síð­asta skiptið sem emb­ætt­is­menn leyna hags­muna­tengslum eða öðrum ­mik­il­vægum upp­lýs­ing­um. Skrípa­leikur síð­ustu daga gæti þó haft í för með sér­ já­kvæðar afleið­ingar ef hann verður til þess að draga athygl­ina að þeirri van­virð­ingu við kjós­endur sem ein­kennir íslenska stjórn­mála­menn­ingu í dag. Mót­mæli, ­jafnt á Aust­ur­velli sem og á net­miðl­um, eru vís­bend­ing um vakn­ingu kjós­enda, en til þess að póli­tíkin hér á landi breyt­ist af alvöru er ekki nóg að þjóðin sé ­með­vituð um þetta vanda­mál í nokkrar vik­ur. Krafan um heið­ar­leika þarf að skila ­sér til stjórn­mála­fólks og hún má ekki fjara út eftir örfá ár þegar allir verða ­búnir að gleyma Panama­skjöl­un­um. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Sóttvarnalæknir: Áhættan virðist ekki vera mikil
PCR-mæling hjá einkennalausum einstaklingum er ekki óyggjandi próf til að greina SARS-CoV-2 veiruna, segir sóttvarnalæknir. 0-4 dögum eftir smit geti niðurstaða úr sýnatöku verið neikvæð hjá þeim sem er smitaður.
Kjarninn 2. júní 2020
Komufarþegum býðst að fara í sýnatöku frá og með 15. júní.
Staðfest: Komufarþegum mun standa sýnataka til boða
Bráðabirgðamat bendir til þess að kostnaður við sýnatöku á Keflavíkurflugvelli fyrstu tvær vikurnar frá rýmkun reglna um komu ferðamanna til landsins yrði um 160 milljónir króna ef 500 manns koma til landsins.
Kjarninn 2. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Lilja braut jafnréttislög þegar hún skipaði Pál í embætti ráðuneytisstjóra
Mennta- og menningarmálaráðherra braut jafnréttislög við skipun Páls Magnússonar í embætti ráðuneytisstjóra í nóvember síðastliðnum. Verulega skorti á efnislegan rökstuðning ráðherra fyrir ráðningunni, segir í úrskurði kærunefndar jafnréttismála.
Kjarninn 2. júní 2020
Slökkviliðsmaður berst við skógarelda í Brasilíu á síðasta ári.
Regnskógar minnkuðu um einn fótboltavöll á sex sekúndna fresti
Um tólf milljónir hektara af skóglendi töpuðust í hitabeltinu í fyrra. Skógareldar af náttúrunnar og mannavöldum áttu þar sinn þátt en einnig skógareyðing vegna landbúnaðar.
Kjarninn 2. júní 2020
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna.
Tæpur þriðjungur Miðflokksmanna myndi kjósa Trump
Prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands segir að hátt hlutfall Miðflokksmanna sem styður Trump fylgi ákveðnu mynstri viðhorfa sem hafi mikið fylgi meðal kjósenda lýðflokka Vestur-Evrópu.
Kjarninn 2. júní 2020
Vaxtabótakerfið var einu sinni stórt millifærslukerfi. Þannig er það ekki lengur.
Vaxtabætur halda áfram að lækka og sífellt færri fá þær
Á örfáum árum hefur fjöldi þeirra fjölskyldna sem fær vaxtabætur helmingast og upphæði sem ríkissjóður greiðir vegna þeirra dregist saman um milljarða. Þetta er vegna betri eiginfjárstöðu. En hærra eignarverð leiðir líka til hærri fasteignagjalda.
Kjarninn 2. júní 2020
Óskar Steinn Jónínuson Ómarsson
Tengsl bæjarstjórahjóna við Kviku banka vekja spurningar
Leslistinn 2. júní 2020
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Ekki æskilegt að einblína á fjölgun starfa í ferðaþjónustu í hálaunalandi eins og Íslandi
Prófessor í hagfræði segir að ferðaþjónusta sé grein sem þrífist best í löndum þar sem vinnuafl er ódýrt. Endurreisn ferðaþjónustu í sömu mynd og áður sé því varla æskileg, enda hafi hún að uppistöðu verið mönnum með innfluttu vinnuafli.
Kjarninn 1. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None