Bréf til Ólafs Ragnars

Auglýsing

Manstu, Ólaf­ur, eftir Kefla­vík­ur­göng­unni sum­arið 1987? Þú varst nýorð­inn for­maður Alþýðu­banda­lags­ins, hélst bar­áttu­ræðu yfir okkur sem höfðum safn­ast saman í upp­hafi göng­unnar við aðal­hliðið að her­stöð­inni á Kefla­vík­ur­flug­velli. Þú hvattir okkur til dáða, sagðir eitt og annað um mik­il­vægi máls­ins. Síðan gengum við af stað – en þú sett­ist upp í bíl sem bar þig mjúk­lega til Reykja­vík­ur. Við hin gengum alla leið. Ég man að mér fannst þetta svo­lítið ein­kenni­legt, því þú hafðir ekk­ert afsakað þig, bara horfið á braut. Sjálfur for­mað­ur­inn. Ein­hverjum klukku­tímum síðar sígur gangan fram­hjá Skafta­hlíð­inni, með stefn­una á Lækj­ar­torg. Og hver birt­ist þá skyndi­lega, göngu­móð­ur, í striga­skóm, í fremstu röð, nema þú, Ólafur Ragn­ar, eins og þú hefðir gengið hvert skref með okkur frá aðal­hlið­inu til Reykja­vík­ur, hinn stað­fasti for­mað­ur, leið­tog­inn sem tekur sér stöðu með fólki sínu.

Að hag­ræða stað­reyndum

Við getum auð­vitað haft okkar skoð­anir á Kefla­vík­ur­göng­unni, and­stöð­unni gegn banda­ríska hern­um, en það skiptir ekki máli hérna. Það sem skiptir máli er breytni þín. Ég hef nefni­lega oft hugsað um þetta. Auð­vitað gastu haft þínar ástæður fyrir að taka ekki þátt í göng­unni, sem þú studdir svo heils­hug­ar, enda eitt af helstu bar­áttu­málum þess flokks sem þú varst for­maður fyr­ir. Góðar og gildar ástæð­ur. En ég hef hugsað um það hvernig þú birt­ist þarna skyndi­lega meðal okk­ar, einmitt þegar stytt­ist í komu fjöl­miðla, og til fara eins og þú hefðir gengið alla leið. Það virt­ist sem þú vildir láta líta út fyrir að sú værir raun­in. Að þú hefðir gengið alla leið. Þá má því segja að þú hafir verið að hag­ræða stað­reynd­um. Þetta var hegðun þess sem leggur áherslu að vera á réttum stað og fara stystu leið­ina þang­að.

Þessi Kefla­vík­ur­ganga var farin fyrir næstum þremur ára­tug­um. Eftir því sem árunum hefur undið fram hef ég ekki getað varist því að draga þá álykt­un, að þessi atburður hafi sýnt í hnot­skurn hversu langt hægt er að kom­ast með því að hag­ræða hlutum sér í hag.

Auglýsing

Þú hefur setið lengi sem for­seti. Greindur mað­ur, slyng­ur, hefur líka átt þína góðu spretti; ánægður var ég með þig þegar þú stöðv­aðir fjöl­miðla­frum­varp Dav­íðs Odds­son­ar, frum­varp sem hann virt­ist hafa samið í hálf­gerðu bræðiskasti við eld­hús­borð­ið. Ég var ánægður vegna þess að þar stöðv­aðir þú ein­ræð­istil­burði for­sæt­is­ráð­herra sem taldi sig ómissandi, hafa full­kom­lega rétt fyrir sér í öllum mál­um, og fannst leik­reglur lýð­ræðis og fag­mennsku flækj­ast óþarf­lega fyr­ir. Síðan liðu ár.

Kemst skil­grein­ingin á íslensku lýð­ræði fyrir í þremur nöfn­um?

Og góð­ærið kom. Þá voru veisl­ur. Við þurfum ekki að rifja það upp. Samt hljótum við að gera það núna, þegar þú býður þig fram til emb­ættis í sjötta sinn; hvernig þú not­aðir stöðu þína og emb­ætti til að aug­lýsa útrás­ar­vík­inga víða um heim. Tal­aðir um þá sem snill­inga, ein­stæða hæfi­leika­menn og fána­bera Íslands. Ekki löngu síðar kom í ljós að margir þeirra eru með afar hæpna sið­ferð­is­kennd, og sitja nú sumir inni fyrir stór­felld svik. Þar fórstu illa með emb­ætt­ið, þar gerðir þú alvar­leg mis­tök; lést sið­litla menn spila á þig eins og vel stillt hljóð­færi. Eftir hrunið var skrifuð mikil og vönduð Rann­sókn­ar­skýrsla þar sem þú varst gagn­rýndur af festu fyrir þetta. Eðli­lega voru fleiri gagn­rýndir í því riti, full ástæða til, en tveir skáru sig úr þegar kom að við­brögðum við þeirri gagn­rýni: þú og þinn forni fjand­vin­ur, Davíð Odds­son. Þar sýnduð þið dap­ur­legan skort á auðmýkt. 

Stundum virð­ist þið Davíð – maður með skít­legt eðli, sagðir þú einu sinni um hann úr ræðu­stól Alþingis – af sama meiði. Sem og hinn ungi Sig­mundur Dav­íð. Menn sem að eigin mati gerið aldrei mis­tök. Fari eitt­hvað úrskeiðis kennið þið öðrum um. Alveg eins og þú kenndir útrás­ar­vík­ing­unum um að mis­nota for­seta­emb­ætt­ið, og þú stikk­frí, sak­laust lamb. Það er vont að vera ófær um að við­ur­kenna mis­tök, og bein­línis hættu­legt ef slíkt ein­kennir for­ystu­mann þjóð­ar. Þeir sem telja sig aldrei gera mis­tök verða of vissir með sig, líta á sig sem ómissandi og yfir flest lög­mál hafna. Stundum brýst það út í hroka, eins og hjá Davíð Odds­syni. Stundum í ein­kenni­legu sam­blandi af frekju og und­ar­legu dóm­greind­ar­leysi eins og hjá Sig­mundi Davíð síð­ustu daga hans í því emb­ætti sem þú leiddir hann í fyrir þremur árum. Og stund­um, eins og í þínu til­viki núna, í þeirri botn­föstu vissu að eng­inn annar meðal íslensku þjóð­ar­innar valdi emb­ætti for­seta lands­ins. Grikkirnir köll­uðu slíkt hybris, það þýðir ofmetn­að­ur, og hefur aldrei í sögu manns­ins komið góðu til leiða.

Karlar sem virt­ust svo yfir­fullir af sjálfs­vissu og sjálfs­ör­yggi að við trúðum ósjálfrátt á yfir­burði ykk­ar, og völdum ykkur til for­ystu. Ykkur Davíð ítrek­að. Er það þess vegna sem lýð­ræðið á Íslandi er svo van­þró­að, vegna þess að við föllum svo auð­veld­lega fyrir körlum með of mikið sjálfs­traust og þá sann­fær­ingu að heim­ur­inn farist án þeirra? Og skil­grein­ingin á íslensku lýð­ræði kom­ist þar með fyrir í þremur nöfn­um: Davíð Odds­syni, Sig­mundi Davíð Gunn­laugs­syni, Ólafi Ragn­ari Gríms­syn­i. 

Ert þú, Ólaf­ur, eftir 20 ár í emb­ætti, kannski ein ástæða þess að hlut­irnir eru svo fjarri því að vera í lagi hér á Íslandi – eins og sann­að­ist svo átak­an­lega í beinni útsend­ingu og umfjöllun marga helstu fjöl­miðla heims­ins nú fyrir skömmu?

Maður for­tíðar

„Helsta ein­kenni lýð­ræð­is­ríkja“, skrifar Haukur Arn­þórs­son doktor í stjórn­sýslu­fræðum „eru tíð manna­skipti í æðstu stöð­u­m.“ Þannig virki lýð­ræð­ið, þess vegna höfum við kosn­ingar á fjög­urra ára fresti. Með öðrum orð­um: það er ekki gott fyrir lýð­ræðið ef sami ein­stak­lingur situr of lengi í valda­miklu emb­ætti. Sama hversu fær hann er. Hættan er auð­vitað sú að emb­ættið muni lit­ast of mikið af per­sónu hans, og að við­kom­andi fari ósjálfrátt að líta svo á að emb­ættið til­heyri hon­um. Þá stirðnar eitt­hvað í lýð­ræð­inu. Þá hættir það að virka eins og það á og verður að virka.

Ég veit, Ólaf­ur, að þú ert ánægður með þitt fram­lag, en eftir tutt­ugu ár í emb­ætti for­seta Íslands hefðu nær allir séð sæng sína upp reidda, þótt fyrr hefði ver­ið, og yfir­gefið svið­ið. Þekkt sinn vitj­un­ar­tíma. Haft það mikla virð­ingu fyrir lýð­ræð­inu, og skiln­ing á eðli þess. Og þú hefðir getað farið með sæmd. Þrátt fyrir þín mis­tök, loðnu yfir­lýs­ingar og reglu­lega leik­þætti í fjöl­miðl­um. En gerðir það ekki. Getur það verið að hégóm­inn og sjálfs­vissan hafi blindað þig?

Helst vildi ég hvetja þig til þess að draga fram­boð þitt til baka, með þeim orðum að það sé lýð­ræð­inu fyrir bestu að hleypa nýjum kröftum að. Þú gætir bætt því við að þú treystir þjóð­inni algjör­lega til að velja verð­ugan kandídat. En ég geri það ekki, það hefur ekk­ert upp á sig. Þú telur þig ómissandi. Doktor í stjórn­mála­fræði en hefur misst sjónar á grund­vall­ar­lög­málum lýð­ræð­is; tíð manna­skipti. Eða öllu held­ur; setur þig hærra þeim lög­mál­um. Þú ert orðin hindrun fyrir nauð­syn­legar breyt­ing­ar. En það má segja að þú kunnir að birt­ast á réttum stöð­um, kannt að setja þig á svið – kamelljón, vind­hani sem snýst áreynslu­laust með vind­in­um. Þú virð­ist því miður ennþá vinna eins og sá Ólafur Ragnar sem hélt þrum­andi ræðu yfir fólki í Kefla­vík­ur­göng­unni sum­arið 1987, brýndir það í bar­átt­unni, lést þig síðan hverfa en birt­ist aftur þegar það var búið að heyja bar­áttuna, og eign­aðir þér heið­ur­inn. Sjálfs­traust þitt, óhagg­an­leg vissa um að þú hafir ætíð rétt fyrir þér, og þeir sem séu ósam­mála hafi þar af leið­andi alltaf á röngu að standa, er fyr­ir­staða eðli­legrar þró­unar lýð­ræðis á Íslandi. Þeir sem kjósa þig eru þar með að kjósa hið gamla Ísland, þeir eru að kjósa sam­fé­lag Dav­íðs Odds­son­ar, Sig­mundar Dav­íðs og Ólafs Ragn­ars. Þeir eru ein­fald­lega að kjósa gegn fram­tíð­inni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Birtingarmynd af eindæma skilningsleysi stjórnvalda“
Þingmaður Samfylkingarinnar segir að félags- og barnamálaráðherra hafi tekist að hækka flækjustigið svo mikið varðandi sérstakan styrk til íþrótta- og tómstundastarfs barna frá tekjulágum heimilum að foreldrar geti ekki nýtt sér styrkinn.
Kjarninn 23. janúar 2021
Jón Baldvin Hannibalsson
Fimm hundruð milljarða spurningin – Í næstu kosningum
Kjarninn 23. janúar 2021
Freyja Haraldsdóttir
Baráttunni ekki lokið á meðan fólk gleymist og situr eftir
Freyja Haraldsdóttir segist vera þakklát fyrir að vera bólusett og að heilbrigðisyfirvöld hafi sett hópinn sem hún tilheyrir í forgang. Hún bendir þó á að fatlað fólk með aðstoð heima hafi gleymst í bólusetningarferlinu.
Kjarninn 23. janúar 2021
Húsnæðismarkaðurinn hefur verið á fleygiferð undanfarna mánuði. Ódýrt lánsfjármagn er þar helstu drifkrafturinn.
Bankar lána metupphæðir til húsnæðiskaupa og heimilin yfirgefa verðtrygginguna
Viðskiptabankarnir lánuðu 306 milljarða króna í ný húsnæðislán umfram upp- og umframgreiðslur í fyrra. Fordæmalaus vöxtur var í töku óverðtryggðra lána og heimili landsins greiddu upp meira af verðtryggðum lánum en þau tóku.
Kjarninn 23. janúar 2021
Guðmundur Andri Thorsson, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Mig langar að halda áfram“
Guðmundur Andri Thorsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Samfylkinguna fyrir næstu kosningar.
Kjarninn 23. janúar 2021
Snjallúr geta greint merki um sýkingar mjög snemma.
Snjallúr geta fundið merki um COVID-sýkingu
Vísindamenn við Stanford-háskóla hafa fundið upp aðvörunarkerfi í snjallúr sem láta notandann vita ef merki um sýkingu finnast í líkamanum.
Kjarninn 23. janúar 2021
Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor við Háskóla Íslands
Segir einkavæðingu banka viðkvæma jafnvel við bestu aðstæður
Gylfi Zoega segir mikla áhættu fólgna í því að kerfislega mikilvægir bankar séu í einkaeigu í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
Kjarninn 23. janúar 2021
Ungur drengur bíður eftir mataraðstoð í Jóhannesarborg. Útbreiðsla faraldursins í Suður-Afríku hefur valdið því að öll þjónusta er í hægagangi.
Vísindamenn uggandi vegna nýrra afbrigða veirunnar
Þó að litlar rannsóknir á rannsóknarstofum bendi til þess að mótefni fyrri sýkinga af völdum kórónuveirunnar og að vörn sem bóluefni eiga að veita dugi minna gegn suðurafríska afbrigðinu en öðrum er ekki þar með sagt að sú yrði niðurstaðan „í raunheimum”.
Kjarninn 23. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None