Miklu fleiri ferðamenn – Falin loftlagsmál?

Greinin er byggð á ræðum við þingumræðu um fjárlög 2017.

Auglýsing

Ferða­þjón­ust­an, sem er stærst atvinnu­greina nú orðið og gildasta líf­lína íslensks hag­kerfis und­an­farin ár, stendur fyrir miklum tekj­um. Tekjur rík­is­ins munu vera metnar á 60–70 millj­arða kr. Hvort það er nákvæm­lega rétt veit ég ekki, en í Fram­kvæmda­sjóð ferða­manna­staða átti að setja u.þ.b. 2 millj­arða kr. sem er að mínu mati, og í hlut­falli við þessa upp­hæð, óeðli­lega lágt fram­lag. Gjaldið eða fram­lagið hefur verið lækkað um 600 millj­óna kr. en hefði þurft að hækka um a.m.k. 1 millj­arð kr. ofan á hinar tvær, ef vel væri. For­mað­ur­ fjár­laga­nefnd­ar ­kennir um mis­tökum og er eftir því beðið að leið­rétt­ing komi í ljós. Aukið fé í Fram­kvæmda­sjóð­inn frá 2016 hefur ekki nýst af mörgum ástæðum sem hafa þegar komið fram. Þar hefur t.d. víða staðið á fram­lögum sveit­ar­fé­laga sem eiga að leggja fram sinn skerf. Sum þeirra eru ekki það burðug að þau hafi í raun nægt fé til mót­fram­laga. Skipu­lags­mál hafa reynst flókin oft og tíðum og það fé sem var sett í sjóð­inn frá rík­is­inu kom seint fram. Hvað sem öllu þessu líður er alveg ljóst að mjög margir staðir utan þjóð­garða eru bók­staf­lega í sárum, sumir mjög miklum, og þar þarf að fram­kvæma bráða­við­gerðir og tryggja snar­bætt, stýrt aðgengi með t.d. stíg­um, útsýn­is­stöð­um, og stað­bundnum lok­unum innan svæða eða með ítölu.

Aukin fram­lög til þjóð­garða, en ónóg til land­vörslu 

Eitt og annað er jákvætt í fjár­laga­frum­varp­inu og því sem fylgir, t.d. fram­lög til þjóð­garðsmið­stöðva, og Vatna­jök­uls­þjóð­garð­ur, stærstur allra, fær þó nokkuð fé til fram­kvæmda. Hann hefur í heild þolað umferð betur á mörgum stöðum en minni þjóð­garð­arn­ir, eins þótt ein­staka staðir innan hans séu komnir að þol­mörk­um. Þjóð­garð­inn Snæ­fells­jökul og Þjóð­garð­inn á Þing­völlum eru miklu minni og orðnir mun skemmd­ari en sá stóri við Vatna­jök­ul. Báðir þurfa miklu meira fé, nokkur ár í röð, en látið er af hendi rakna. Eins þarf veru­lega aukið fé í land­vörslu í þjóð­görð­unum og á frið­uðum svæð­um. Í því sam­bandi er mjög brýnt að end­ur­skoða sem allra fyrst hlut­verk og vald­svið land­varða, bæði rík­is­ráð­inna og starfs­menn ferða­fé­laga. Við vitum að nú hafa land­verðir aðeins leyfi til þess að beina orðum til fólks og biðja um eitt og ann­að, en þeir hafa ekki vald­svið til að skipa fyrir eða vald­svið sem er í ætt við lög­reglu. Á því þarf auð­vitað að gera brag­ar­bót með umræð­um, lögum og reglu­gerð­um, auk þess að setja meira fé til land­vörslu á mjög mörgum stöð­u­m. 

Auglýsing

Sjálf­bærni og þol­mörk

Menn­ing­ar- og nátt­úr­u­nytjar geta ekki gengið upp án vernd­un­ar minja og alls umhverfis og til þess greina menn þol­mörk, jafnt félags­leg sem nátt­úru­leg, og jafnt fyrir afmark­aða staði sem svæði og loks fyrir landið í heild. Við viljum flest að atvinna sé fjöl­breytt en ekki að aðeins þrjár greinar beri upp lang­mest af henni, hvað þá ein atvinnu­grein; ferða­þjón­usta. Við viljum flest að sjálf­bærni sé við­mið í ferða­þjón­ust­unni og sú stefna hefur rétti­lega verið mörkuð í mörgum almennum atrið­um. Þá verðum við að muna að hug­takið nær yfir félags­lega og hag­ræna sjálf­bærni ekki síður en að nátt­úran verði nytjuð á þann hátt að hún standi jafn góð eftir eða betri. Þegar sumir stjórn­mála­menn eða framá­menn í ferða­þjón­ustu telja að við getum tekið við miklu fleiri ferða­mönn­um, eins og það er orð­að, vekur það margar spurn­ing­ar. Eru þá engin þol­mörk til? Hvað merkja orðin miklu fleiri? Engum dytti í hug að skipu­leggja fisk­veiðar með því að muldra eitt­hvað um miklu fleiri fiska. Til er áætlun sem kall­ast Lands­á­ætlun um upp­bygg­ingu inn­viða og var sam­þykkt sem lög frá Alþingi 2016. Hún er ekki hátt skrifuð í fjár­lögum og raun­veru­lega van­fjár­mögn­uð. Meðal fyrstu skrefa til úrbóta auk fjár­magns til þjóð­garða, fyrr­greindrar Lands­á­ætl­unar og til Fram­kvæmda­sjóðs ferða­manna­staða ber brýna nauð­syn til að auka rann­sóknir innan ferða­þjón­ust­unn­ar, ljúka skipu­lags­breyt­ingum í ferða­þjón­ustu og stofn­anaflór­unni og einnig end­ur­skoðun laga um ferða­þjón­ustu í land­inu. Ég hef talað fyrir nýju ráðu­neyti ferða­mála og ákvörðun þol­marka og það ætti vissu­lega að vera til mik­il­vægrar umræðu á næst­unni þegar fjöldi ferða­manna telst í millj­ónum og við­var­andi skortur á vinnu­afli er stað­reynd í grein­inni. Nýja meg­in­atvinnu­grein lands­ins ber að umgang­ast eins og þær sem áður voru það. Ég tel ekki að nýtt ráðu­neyti leysi fjölda verk­efna eitt og sér en það auð­veldar lausnir, miklu skil­virkar og hraðar en Stjórn­stöð ferða­mála sem auk þess starfar tíma­bund­ið.

Blessuð beinu gjöld­in 

Varla er unnt að leggj­ast á móti beinni fjár­mögnum ferða­fólks til úrbóta á því sem þeir not­ast við að hluta. Bíla­stæða­gjöld geta gert gagn, t.d. í þjóð­görðum en betur má ef duga skal. Gegn komu­gjöldum hafa komið fram við­bárur um að þau séu ekki leyfi­leg skv. jafn­ræð­is­regl­um. Hvort sem það stenst rýni eða ekki má haga inn­heimtu þannig að þau gangi upp, enda fyr­ir­myndir um þau ann­ars staðar í álf­unni. Sumir telja að þau muni bremsa ferða­manna­fjöld­ann til Íslands. Það væri svo sem ekki alvont en ég tel það ofmælt vegna þess að 1,5 millj­arður manna eru á far­alds­fæti um jörð­ina og við erum að taka hingað inn eins og 1 pró­mill, og þá lang­flesta í þeim hóp sem ráða myndu við lágt gjald. Þótt viku­kostn­aður við ferð á Íslandi, sem er sagður vera um 200 þús. kr., hækki um 1 eða 2 þús­und kr. (1 þús­und kr. var upp­hæðin í til­lögum Vinstri grænna sem felldar vor­u), er ég viss um að til er nægt ferðafólk sem kippir sér ekki upp við auka­kostn­að­inn. Hækkað gistin­átta­gjald úr 100 kr. í 300, sem ætti auð­vitað að vera hlut­fallstala af verði gist­ing­ar, truflar heldur ekki flæði ferða­manna hing­að. Og eitt er víst: Hvorki sú upp­hæð né komu­gjald er til þess fallið að koma í stað­inn fyrir þol­mörk eða annað þess kyns sem er nauð­syn­legt að við ákvörðum fyrr en síð­ar. Þessi beinu gjöld geta gefið af sér 2-3 millj­arða króna hið minnsta á hverju 12 mán­aða tíma­bili, frá og með miðju næsta ári.

Lág­sigldur mála­flokkur

Þegar stjórn­völd víða um heim sjá fram á æ alvar­legra ástand heima fyrir og í sam­skiptum þjóða, t.d. í Asíu þar sem gríð­ar­legur mann­fjöldi er háður jök­ul­vatni jafnt sem sjáv­ar­stöðu, er tvennt í stöð­unni á alþjóða­vísu. Við verðum í fyrsta lagi að vinna gegn mann­gerðum orsökum lofts­lags­breyt­inga. Það er orðið óum­deil­an­legt. Það merkir hraðan og mik­inn sam­drátt í losun gróð­ur­húsagasa og stór­fellt átak í land­vernd um allan heim, end­ur­heimt lággróð­urs og vot­lendis og ræktun skóga sem binda grösin á landi. Allt þetta snýr beint að Íslandi, jafn­vel á þann hátt að hafa áhrif á ferða­þjón­ust­una þegar fram í sæk­ir. Auð­veld og til­tölu­lega ódýr ferða­lög verða senni­lega ekki í boði ára­tugum sam­an. Í öðru lagi verður að lina og lág­marka áhrif veð­ur­fars­breyt­inga á sam­fé­lög þjóða. Það merkir mót­væg­is­að­gerðir og ákvarð­anir um hvernig sam­vinna þjóða, ekki bara um rann­sóknir og upp­lýs­ing­ar, getur hjálpað þeim sem harð­ast verða úti. Líka það bankar á okkar dyr og merkir að auka verður þró­un­ar­að­stoð, helst nærri þrefalt til að nálg­ast alþjóða­við­mið. Í plöggum fjár­laga þar af leita vel til að finna orð um lofts­lags­breyt­ing­ar, veru­lega aukin fram­lög og rök fyrir auknum fjár­fram­lögum breyt­ing­anna vegna, nema helst til skóg­rækt­ar.

Gerum miklu betur

Nógu margar ein­hlítar skýrslur liggja frammi og nægar rann­sókn­ar­nið­ur­stöður eru opin­berar til þess að hefj­ast megi handa fyrir alvöru við bæði fyrr­greind meg­in­verk­efni, Hingað til hafa hvorki orðið nægar fram­farir við að minnka los­un, allra síst á Íslandi, né heldur við að ákvarða við­brögð við rýrnun jökla, súrnun hafs­ins eða hækkun sjáv­ar­borðs á heims­vísu. Þetta allt merkir ekki að minnka skuli rann­sóknir eða fræðslu um stöðu og horf­ur, aðeins að rann­sóknir eru ekki lengur í fyrsta sæti og eiga ekki að hljóta mesta athygli stjórn­valda, ákvarð­enda, fyr­ir­tækja, sveit­ar­fé­laga og stofn­ana. Þar þurfa skjótar aðgerðir að koma í stað­inn. Við þurfum að koma mál­unum á þetta sér­ís­lenska redd­ing­ar­svið sem við erum fræg fyr­ir. Þar eiga Reykja­vík­ur­borg og ýmis fyr­ir­tæki og stofn­anir þakkir skildar fyrir frum­kvæði. Við skulum beina auk­inni athygli, nægum pen­ingum og heild­rænu skipu­lags­starfi að því að ná mark­miðum sem íslensk stjórn­völd sam­þykktu á Par­ís­ar­ráð­stefn­unni (og ríf­lega það!), með skil­merki­legri áætl­un, mark­miðs­settri hvert ár og full­fjár­magn­aðri. Við göngum ekki á bak orða okkar og skuld­bind­inga. Bæði sjálf­bær ferða­þjón­usta og lofts­lags­þró­unin eru risa­stór mál.

Höf­undur er þing­maður Vinstri grænna.

Hörður Arnarson
Hið rétta um raforkuverð til stórnotenda
Kjarninn 22. ágúst 2019
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins.
Leggur til að Bretland gerist tímabundið aðili að EES-samningnum
Formaður Miðflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra telur að Bretar muni blómstra eftir útgöngu úr Evrópusambandinu.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Vilja koma í veg fyrir að almannaheillafélög verði misnotuð
Nýr fræðslubæklingur hefur verið gefinn út sem beinist að því að fræða almannaheillafélög um góða stjórnarhætti til að koma í veg fyrir að starfsemi þeirra sé misnotuð.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Raunlækkun á fasteignaverði síðustu 12 mánuði
Tólf mánaða hækkun vísitölu íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu náði rúmlega átta ára lágmarki í júlí þegar hún mældist einungis 2,93 prósent. Á sama tíma mældist tólf mánaða verðbólga 3,1 prósent.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Hreiðar Már Sigurðsson við meðferð CLN-málsins í héraði í sumar. Þar voru allir sakborningar sýknaðir.
CLN-málinu áfrýjað til Landsréttar
Hinu svokallaða CLN-máli gegn æðstu stjórnendum Kaupþings hefur verið áfrýjað til Landsréttar. Málið hefur flækst fram og til baka í dómskerfinu árum saman og búið er að greiða til baka hluta þeirra fjármuna sem taldir voru tapaðir.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Þórdís Kolbrún verður ekki dómsmálaráðherra áfram
Formaður Sjálfstæðisflokksins mun ákveða hver tekur við dómsmálaráðuneytinu á næstu dögum og gera tillögu um það til þingflokks fyrir þingsetningu. Hann vill fá meira en 25 prósent fylgi í næstu kosningum.
Kjarninn 21. ágúst 2019
Skora á stjórnvöld að bjóða upp á grænkerafæði í skólum
Samtök grænkera á Íslandi skora á stjórnvöld að bjóða upp á grænkerafæði í skólum, sjúkrahúsum og öðrum opinberum stofnunum í ljósi loftslagsbreytinga.
Kjarninn 21. ágúst 2019
Hefnendurnir
Hefnendurnir
Hefnendurnir CLXXX - Bavíaninn sem át móður sína
Kjarninn 21. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None