Stríðsglæpamaður dæmdur

Yfirhershöfðingi Bosníu-Serba, Ratko Mladic, hefur bæst í hóp dæmdra stríðsglæpamanna úr borgarastríðinu í gömlu Júgóslavíu.

Auglýsing

Bosn­íu-Serbinn Ratko Mla­dic hefur nú bæst í hóp þeirra manna sem dæmdir hafa verið fyrir stríðs­glæpi og glæpi gegn mann­kyn­inu (crimes aga­inst human­ity) en það var stríðs­glæpa­dóm­stóll­inn í Haag sem felldi dóm sinn 22. Nóv­em­ber síð­ast­lið­inn. Þar með lauk rétt­ar­höldum sem staðið höfðu yfir í fjölda ára.

Mla­dic var þriggja stjörnu hers­höfð­ingi og með þeim virt­ustu í Alþýðu­her Júgóslavíu (JNA = Jugosla­venska nar­odna armija), sem á sínum tíma var einn stærsti her Evr­ópu. Júgóslavía var fjöl­þjóða­ríki, sem eftir seinni heims­styrj­öld var stjórnað með harðri hendi af komm­ún­ista­leið­tog­an­um, Josep Broz Tito, eða Tító mar­skálki, eins og hann var kall­að­ur.

Júgóslavía brotnar

Hann lést árið 1980 og frá þeim ­tíma­punkt­i ­fór að halla undan fæti í Júgóslavíu, þar sem Serbar voru stærsti þjóð­ern­is­hóp­ur­inn, en bæði Króat­ar, Sló­ven­ar, Makedón­ar, múslimar og fleiri voru hluti af land­inu. Í sinni loka­mynd sam­an­stóð Júgóslavía af sex lýð­veldum og tveim­ur ­sjálf­stjórn­ar­svæð­um.

Auglýsing

En þetta átti allt eftir að fara fjand­ans til í blóð­ugu borg­ara­stríði, sem stóð frá árunum 1991-1995, féllu og særð­ust hund­ruð þús­unda manna, það skap­aði gríð­ar­legt flótta­manna­vand­mál og inni­hélt bæði þjóð­ern­is­hreins­anir og kyn­ferð­is­glæpi sem vopn, í formi skipu­lagðra nauð­gana kvenna. Ekki má gleyma grimmi­legum fanga og þrælk­un­ar­búð­um, til dæmis í Omarska, en þær drógu upp á yfir­borðið hrylli­legar minn­ingar frá stöðum á borð við AuswitchSaschen­hausen og fleiri slík­um.  

Allar sættir mistók­ust

Fyrst lýð­veld­anna til að lýsa yfir sjálf­stæði og kljúfa sig frá Júgóslavíu var Sló­venía og þar hófst stutt 10 daga stríð, sem Serbar (þá Alþýðu­her­inn) töp­uðu, voru hraktir til baka frá Sló­ven­íu. Síðar fylgdu Króa­tía og Bosnía í kjöl­far­ið. Allar til­raunir til að halda Júgóslavíu saman höfðu farið út um þúfur og sættir mis­mun­andi sjón­ar­miða tók­ust ekki. Þegar Króa­tía lýsti yfir sjálf­stæði 1991 braust einnig út stríð þar og Serbar reyndu að halda rík­inu saman með her­valdi. En það var til­gangs­laust.

Þetta var versta og blóð­ug­asta stríð sem Evr­ópa hafði séð eftir lok seinni heims­styrj­aldar og í því birt­ust myrk­ustu myndir öfga­fullrar þjóð­ern­is­hyggju og þjóð­ern­is­remb­ings, sem og hrein­ræktuð mann­fyr­ir­litn­ing og hat­ur. For­dómar í sinni tær­ustu og mest skemm­andi mynd.

Bosnía tákn um umburð­ar­lyndi

Hvergi birt­ist þetta jafn skýrt og í bæn­um Srebr­en­ica í Bosníu sum­arið 1995, en þar bjuggu þá um 35.000 manns. Bosnía hafði lýst yfir sjálf­stæði vorið 1992 og þangað hafði stríðið færst  Í Bosníu bjuggu bæði Serbar(31%), Króat­ar(17%) og Múslimar, sem voru stærsti hóp­ur­inn, tæp 44% íbú­anna. Fram að sjálf­stæð­is­yf­ir­lýs­ingu Bosníu höfðu þessir hópar búið í sátt og sam­lyndi í hinni „fjöl­þjóð­legu“ Bosn­íu, sem var tákn­mynd um frið og umburð­ar­lyndi.

Sum­arið 1995 hafði her Bosn­íu-Serba farið mik­inn og „vann“ við það að ná landi af bæði Króötum og Múslim­um. Í byrjun júlí kom her þeirra til Srebr­en­ica, sem hafði verið lýstur vernd­ar­svæði undir vernd Sam­ein­uðu þjóð­anna, en þar voru hol­lenskir frið­ar­gæslu­lið­ar. Þeir komu hins­vegar engum vörnum við þegar hryll­ing­ur­inn byrj­aði og margir þeirra hlutu var­an­legan sál­rænan skaða af. Mikið gefur verið rætt um aðgerðir og meint aðgerð­ar­leysi SÞ, en út í þá sálma verður ekki farið hér.

Á mynd­bandi sem notað var í rétt­ar­höld­unum sést þeg­ar Mla­dic og liðs­menn hans koma til bæj­ar­ins. Með honum var ann­ar her­höfð­ingiRad­is­lav Krstic, sem árið 2001 var dæmdur fyrir stríðs­glæpi. Það tók bara mun lengri tíma að ná Mla­dic, það gerð­ist ekki fyrr en 2011, en hann fannst í felum hjá frænda sínum í Bosn­íu.

Á öðru mynd­bandi frá Srebr­en­ica sé­st Mla­dic tala við og sann­færa íbúa Srebr­en­ica um að ekk­ert muni koma fyrir þá og að allir geti verið örugg­ir.

8000 aftökur

Annað kom á dag­inn, því nán­ast strax og Bosn­íu-Serbar komu til bæj­ar­ins var haf­ist handa við að aðskilja alla karl­menn (frá ung­lings­aldri og nán­ast upp úr) frá öðrum íbú­um. Á næstu dögum voru um 8000 karl­menn og ungir drengir skipu­lega myrtir af her­sveit­um Bosn­íu-Serba í og við Srebr­en­ica. Þeim sem tókst að flýja upp í skóg­ana og hlíð­arnar við bæinn voru eltir uppi og myrt­ir. 

Ekki frá dögum Adolfs Hitlers höfðu menn gengið jafn skipu­lega til verka í fjöldamorðum á sak­lausum, almennum borg­urum í Evr­ópu. Til eru mynd­bönd sem sýna aftökur múslima í Srebr­en­ica en í þau verður ekki „krækt“ hér­. Hins veg­ar má benda á áhuga­verð mynd­bönd þar sem Mla­dic er að nið­ur­lægja full­trúa Sam­ein­uðu þjóð­anna og setja þeim úrslita­kost­i, hér og hér.

Fyrir þessa hrylli­legu glæpi hefur nú Ratko Mla­dic verið dæmdur til lífs­tíð­ar­fang­els­is. Rétt­læt­inu er full­nægt, það bæt­ir hins­vegar ekki fyrir glæpi hans og þús­undir aðstand­enda eiga enn um sárt að binda.

Þjóð­hetja með­al Serba

En í lýð­veldi Bosn­íu-Serba (Repu­blika Srpska) í Bosníu er útgáfan af sög­unni örðu­vísi; þar er til­vist fjöla­morð­anna af­neitað og í aug­um Bosn­íu-Serba (og fleiri Serba) er Mla­dic sönn þjóð­hetja.

Ratko Mla­dic bæt­ist þar með í nokkuð fjöl­mennan hóp serbneskra stríðs­glæpa­manna sem dæmdir hafa verið fyrir slíka glæpi og glæpi gegn mann­kyn­inu í borg­ara­stríð­inu í Júgóslavíu; Slobodan Milos­evic (fyrrum for­seti Serbíu, nú lát­inn), Radovan Kara­dzic (for­seti Bosn­íu-Serba, nú í fang­elsi), áður­nefnd­ur Krstic og Milan Babic (leið­togi með­al Króa­tíu-Serba, lést í fanga­klefa sínum árið 2006), svo nokkrir séu nefnd­ir. Hafi les­endur áhuga á að lesa um fleiri sem dæmdir hafa verið fyrir stríðs­glæpi (og af öðrum þjóð­ern­um/­þjóð­ar­brot­um) má sjá lista á Wikipedia hér.

Höf­undur er MA í stjórn­mála­fræði og skrif­aði BA-­rit­gerð sína „Hrun Júgóslavíu“ undir leið­sögn Dr. Jóns Orms Hall­dórs­sonar árið 1996.

-------------

Vert er að benda á BBC-­mynd­ina A Cry From the Grave sem gerir þessum hræði­legu atburðum skil. 

Afar vel gerð og áhuga­verð heim­ilda­mynd um sjálft stríðið er The Death of Yugosla­via, einnig frá BBC.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Ráðherra segir að pakkaferðafrumvarp hennar hafi ekki meirihluta á þingi
Frumvarp Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur um að heimila ferðaskrifstofum að borga neytendum í inneignarnótum í stað peninga mun ekki verða afgreitt á Alþingi. Hluti stjórnarþingmanna styður það ekki.
Kjarninn 4. júní 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Varist hræðsluáróður – Handbók um endurheimt þjóðareignar
Kjarninn 4. júní 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Hálfur milljarður í þróun á bóluefni frá Íslandi
Framlag Íslands skiptist þannig að 250 milljónir króna fara til bólusetningarbandalagsins Gavi og sama upphæð til CEPI sem er samstarfsvettvangur fyrirtækja og opinberra aðila um viðbúnað gegn farsóttum.
Kjarninn 4. júní 2020
Jenný Ruth Hrafnsdóttir
Hverjir eru þínir bakverðir?
Kjarninn 4. júní 2020
Fosshótel Hellnar er hluti af Íslandshótelum.
722 samtals sagt upp hjá tveimur hótelum og Bláa lóninu
Samtals var 722 starfsmönnum sagt upp í þremur stærstu hópuppsögnum maímánaðar; hjá Bláa lóninu, Flugleiðahóteli og Íslandshóteli. Vinnumálastofnun bárust 23 tilkynningar um hópuppsagnir í maí.
Kjarninn 4. júní 2020
Reynt að brjótast inn í tölvukerfi Reiknistofu bankanna
Brotist var inn í ysta netlag og eru engar vísbendingar um að komist hafi verið inn í kerfi Reiknistofu bankanna og viðskiptavina.
Kjarninn 4. júní 2020
Kristbjörn Árnason
Núverandi ríkisstjórn er ein alvarlegustu mistök stjórnmálanna hin síðustu ár
Leslistinn 4. júní 2020
Kóralrifið mikla hefur fölnað mikið á undanförnum árum.
Kóralrifið mikla heldur áfram að fölna
Fölnun Kóralrifsins mikla í mars síðastliðnum er sú umfangsmesta hingað til. Febrúar síðastliðinn var heitasti mánuður á svæðinu síðan mælingar hófust.
Kjarninn 4. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar