Stríðsglæpamaður dæmdur

Yfirhershöfðingi Bosníu-Serba, Ratko Mladic, hefur bæst í hóp dæmdra stríðsglæpamanna úr borgarastríðinu í gömlu Júgóslavíu.

Auglýsing

Bosn­íu-Serbinn Ratko Mla­dic hefur nú bæst í hóp þeirra manna sem dæmdir hafa verið fyrir stríðs­glæpi og glæpi gegn mann­kyn­inu (crimes aga­inst human­ity) en það var stríðs­glæpa­dóm­stóll­inn í Haag sem felldi dóm sinn 22. Nóv­em­ber síð­ast­lið­inn. Þar með lauk rétt­ar­höldum sem staðið höfðu yfir í fjölda ára.

Mla­dic var þriggja stjörnu hers­höfð­ingi og með þeim virt­ustu í Alþýðu­her Júgóslavíu (JNA = Jugosla­venska nar­odna armija), sem á sínum tíma var einn stærsti her Evr­ópu. Júgóslavía var fjöl­þjóða­ríki, sem eftir seinni heims­styrj­öld var stjórnað með harðri hendi af komm­ún­ista­leið­tog­an­um, Josep Broz Tito, eða Tító mar­skálki, eins og hann var kall­að­ur.

Júgóslavía brotnar

Hann lést árið 1980 og frá þeim ­tíma­punkt­i ­fór að halla undan fæti í Júgóslavíu, þar sem Serbar voru stærsti þjóð­ern­is­hóp­ur­inn, en bæði Króat­ar, Sló­ven­ar, Makedón­ar, múslimar og fleiri voru hluti af land­inu. Í sinni loka­mynd sam­an­stóð Júgóslavía af sex lýð­veldum og tveim­ur ­sjálf­stjórn­ar­svæð­um.

Auglýsing

En þetta átti allt eftir að fara fjand­ans til í blóð­ugu borg­ara­stríði, sem stóð frá árunum 1991-1995, féllu og særð­ust hund­ruð þús­unda manna, það skap­aði gríð­ar­legt flótta­manna­vand­mál og inni­hélt bæði þjóð­ern­is­hreins­anir og kyn­ferð­is­glæpi sem vopn, í formi skipu­lagðra nauð­gana kvenna. Ekki má gleyma grimmi­legum fanga og þrælk­un­ar­búð­um, til dæmis í Omarska, en þær drógu upp á yfir­borðið hrylli­legar minn­ingar frá stöðum á borð við AuswitchSaschen­hausen og fleiri slík­um.  

Allar sættir mistók­ust

Fyrst lýð­veld­anna til að lýsa yfir sjálf­stæði og kljúfa sig frá Júgóslavíu var Sló­venía og þar hófst stutt 10 daga stríð, sem Serbar (þá Alþýðu­her­inn) töp­uðu, voru hraktir til baka frá Sló­ven­íu. Síðar fylgdu Króa­tía og Bosnía í kjöl­far­ið. Allar til­raunir til að halda Júgóslavíu saman höfðu farið út um þúfur og sættir mis­mun­andi sjón­ar­miða tók­ust ekki. Þegar Króa­tía lýsti yfir sjálf­stæði 1991 braust einnig út stríð þar og Serbar reyndu að halda rík­inu saman með her­valdi. En það var til­gangs­laust.

Þetta var versta og blóð­ug­asta stríð sem Evr­ópa hafði séð eftir lok seinni heims­styrj­aldar og í því birt­ust myrk­ustu myndir öfga­fullrar þjóð­ern­is­hyggju og þjóð­ern­is­remb­ings, sem og hrein­ræktuð mann­fyr­ir­litn­ing og hat­ur. For­dómar í sinni tær­ustu og mest skemm­andi mynd.

Bosnía tákn um umburð­ar­lyndi

Hvergi birt­ist þetta jafn skýrt og í bæn­um Srebr­en­ica í Bosníu sum­arið 1995, en þar bjuggu þá um 35.000 manns. Bosnía hafði lýst yfir sjálf­stæði vorið 1992 og þangað hafði stríðið færst  Í Bosníu bjuggu bæði Serbar(31%), Króat­ar(17%) og Múslimar, sem voru stærsti hóp­ur­inn, tæp 44% íbú­anna. Fram að sjálf­stæð­is­yf­ir­lýs­ingu Bosníu höfðu þessir hópar búið í sátt og sam­lyndi í hinni „fjöl­þjóð­legu“ Bosn­íu, sem var tákn­mynd um frið og umburð­ar­lyndi.

Sum­arið 1995 hafði her Bosn­íu-Serba farið mik­inn og „vann“ við það að ná landi af bæði Króötum og Múslim­um. Í byrjun júlí kom her þeirra til Srebr­en­ica, sem hafði verið lýstur vernd­ar­svæði undir vernd Sam­ein­uðu þjóð­anna, en þar voru hol­lenskir frið­ar­gæslu­lið­ar. Þeir komu hins­vegar engum vörnum við þegar hryll­ing­ur­inn byrj­aði og margir þeirra hlutu var­an­legan sál­rænan skaða af. Mikið gefur verið rætt um aðgerðir og meint aðgerð­ar­leysi SÞ, en út í þá sálma verður ekki farið hér.

Á mynd­bandi sem notað var í rétt­ar­höld­unum sést þeg­ar Mla­dic og liðs­menn hans koma til bæj­ar­ins. Með honum var ann­ar her­höfð­ingiRad­is­lav Krstic, sem árið 2001 var dæmdur fyrir stríðs­glæpi. Það tók bara mun lengri tíma að ná Mla­dic, það gerð­ist ekki fyrr en 2011, en hann fannst í felum hjá frænda sínum í Bosn­íu.

Á öðru mynd­bandi frá Srebr­en­ica sé­st Mla­dic tala við og sann­færa íbúa Srebr­en­ica um að ekk­ert muni koma fyrir þá og að allir geti verið örugg­ir.

8000 aftökur

Annað kom á dag­inn, því nán­ast strax og Bosn­íu-Serbar komu til bæj­ar­ins var haf­ist handa við að aðskilja alla karl­menn (frá ung­lings­aldri og nán­ast upp úr) frá öðrum íbú­um. Á næstu dögum voru um 8000 karl­menn og ungir drengir skipu­lega myrtir af her­sveit­um Bosn­íu-Serba í og við Srebr­en­ica. Þeim sem tókst að flýja upp í skóg­ana og hlíð­arnar við bæinn voru eltir uppi og myrt­ir. 

Ekki frá dögum Adolfs Hitlers höfðu menn gengið jafn skipu­lega til verka í fjöldamorðum á sak­lausum, almennum borg­urum í Evr­ópu. Til eru mynd­bönd sem sýna aftökur múslima í Srebr­en­ica en í þau verður ekki „krækt“ hér­. Hins veg­ar má benda á áhuga­verð mynd­bönd þar sem Mla­dic er að nið­ur­lægja full­trúa Sam­ein­uðu þjóð­anna og setja þeim úrslita­kost­i, hér og hér.

Fyrir þessa hrylli­legu glæpi hefur nú Ratko Mla­dic verið dæmdur til lífs­tíð­ar­fang­els­is. Rétt­læt­inu er full­nægt, það bæt­ir hins­vegar ekki fyrir glæpi hans og þús­undir aðstand­enda eiga enn um sárt að binda.

Þjóð­hetja með­al Serba

En í lýð­veldi Bosn­íu-Serba (Repu­blika Srpska) í Bosníu er útgáfan af sög­unni örðu­vísi; þar er til­vist fjöla­morð­anna af­neitað og í aug­um Bosn­íu-Serba (og fleiri Serba) er Mla­dic sönn þjóð­hetja.

Ratko Mla­dic bæt­ist þar með í nokkuð fjöl­mennan hóp serbneskra stríðs­glæpa­manna sem dæmdir hafa verið fyrir slíka glæpi og glæpi gegn mann­kyn­inu í borg­ara­stríð­inu í Júgóslavíu; Slobodan Milos­evic (fyrrum for­seti Serbíu, nú lát­inn), Radovan Kara­dzic (for­seti Bosn­íu-Serba, nú í fang­elsi), áður­nefnd­ur Krstic og Milan Babic (leið­togi með­al Króa­tíu-Serba, lést í fanga­klefa sínum árið 2006), svo nokkrir séu nefnd­ir. Hafi les­endur áhuga á að lesa um fleiri sem dæmdir hafa verið fyrir stríðs­glæpi (og af öðrum þjóð­ern­um/­þjóð­ar­brot­um) má sjá lista á Wikipedia hér.

Höf­undur er MA í stjórn­mála­fræði og skrif­aði BA-­rit­gerð sína „Hrun Júgóslavíu“ undir leið­sögn Dr. Jóns Orms Hall­dórs­sonar árið 1996.

-------------

Vert er að benda á BBC-­mynd­ina A Cry From the Grave sem gerir þessum hræði­legu atburðum skil. 

Afar vel gerð og áhuga­verð heim­ilda­mynd um sjálft stríðið er The Death of Yugosla­via, einnig frá BBC.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fræða ferðamenn um góða sjúkdómsstöðu íslenskra búfjárstofna
Landbúnaðarráðherra telur mikilvægt að ferðamenn fái fræðslu um góða sjúk­dóma­stöðu íslenskra búfjár­stofna og hversu við­kvæmir þeir eru fyrir nýju smit­i. Því verða sett upp veggspjöld með þeim upplýsingum á helstu komustöðum til landsins.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
Sjávarútvegsráðherra boðaður á fund atvinnuveganefndar
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, hefur óskað eftir því að sjávarútvegsráðherra komi fyrir atvinnuveganefnd og ræði meðal annars afleiðingar Samherjamálsins á önnur íslensk fyrirtæki og greinina í heild sinni.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Flugvallarstjórn Kastrup braut eigin reglur
Á rúmu ári hafa fjórum sinnum komið upp á Kastrup flugvelli tilvik þar sem öryggi flugvéla, og farþega, hefði getað verið stefnt í voða. Flugvallarstjórninni sem er skylt að loka flugbrautinni samstundis þegar slíkt gerist aðhafðist ekkert.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Börkur Smári Kristinsson
Hvað skiptir þig máli?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrverandi forsætisráðherra.
Segir VG standa frammi fyrir prófraun í kjölfar Samherjamálsins
Fyrrverandi forsætisráðherra segir að grannt verði fylgst með viðbrögðum Katrínar Jakobsdóttur og VG í tengslum við Samherjamálið. Hún segir að setja verði á fót sérstaka rannsóknarnefnd sem fari ofan í saumana á málinu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Bára Halldórsdóttir
Klausturgate – ári síðar
Bára Halldórsdóttir hefur skipulagt málþing með það að markmiði að gefa þolendum „Klausturgate“ rödd og rými til að tjá sig og til þess að ræða Klausturmálið og eftirmál þess fyrir samfélagið.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Ragnar Þór Ingólfsson er formaður VR.
Vill að verkalýðshreyfingin bjóði fram stjórnmálaafl gegn spillingu
Formaður VR kallar eftir þverpólitísku framboði, sem verkalýðshreyfingin stendur að. „Tökum málin í eigin hendur og stigum fram sem sameinað umbótaafl gegn spillingunni,“ segir hann í pistli.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Ætlar enginn (virkilega) að gera neitt í þessu?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar