Afköst í byggingariðnaði

Benedikt Sigurðarson segir að viðlagasjóður húsnæðismála gæti byggt 10.000 hagkvæmar íbúðir fyrir almenna neytendur á árunum 2018 til 2022 án þess að sprengja vinnumarkaðinn og án þess að verðfella íbúðamarkaðinn.

Auglýsing

Ævar Rafn Haf­þórs­son hefur gert grein­ingu á bygg­ing­ar­kostn­aði íbúða hér á land­i. ­Með sam­an­burði á vinnu­liðum sam­bæri­legra íbúða kemur í ljós að ógn­væn­legur munur er milli afkast í íslenska bygg­ing­ar­geir­anum miðað við þann norska. ­Samt vinna fjölda­margir íslenskir iðn­að­ar­menn í Nor­egi í lengri tíma þannig að vinnu­brögð og verk­lag ætti að hafa “smitast” á milli.

Ef það þarf kannski 40-50% fleiri vinnu­stundir til að byggja eina íbúð á Íslandi heldur en í Nor­egi þá er eitt­hvað gríð­ar­lega mikið að. ­Reyndur iðn­meist­ari sem unnið hefur í Nor­egi segir mér að eft­ir­lit á bygg­ing­ar­stað og umsjón bygg­ing­ar­svæða sé almennt tals­vert skipu­lagð­ara í Nor­egi heldur en hann hafði áður van­ist hér heima. ­Sér­fræð­ingur á íslenskri verk­fræði­stofu sem hefur reynslu af bygg­ing­ar­stjórn og eft­ir­liti á bygg­ing­ar­stað í báðum löndum full­yrðir að það sé him­inn og haf á milli þess hversu nýt­ing á virkum og “seldum vinnu­tíma” sé miklu betri í Nor­egi en hér­lend­is.

Á grund­velli þess­ara ­upp­lýs­ingar er rök­rétt að álykta að mikil þörf sé á að stór­bæta verk­skipu­lag og gæða­eft­ir­lit á bygg­ing­ar­stað hér á landi.

Auglýsing

Það mundi verða allra hagur að ná bættir nýt­ingu vinnu­tíma og þar með bók­staf­lega tæki­færi til að lækka bygg­ing­ar­kostn­að­inn - og um leið ætti slíkt að geta aukið gæði vinn­unnar þar sem færri kæmu að hverjum ein­stökum verk­þætti.

Ef við nálg­umst sömu afköst í vinnu­tíma þá ætti ekki að vera óraun­sætt miðað við mat Ævars Rafns að auka afköstin í grein­inni um 25-30% - með sama mann­skap.

Annað sem Ævar Rafn fjallar um í nýjum pistil á Kjarn­anum er einmitt á þeirri spýt­unni; - að afköst í bygg­ing­ar­iðn­aði með hefð­bundnum og óbreyttum aðferðum við “stað­steypu og mód­el­smíði fjöl­býl­is­húsa” Þá séu ekki nægi­lega margir iðn­að­ar­menn til staðar þannig að unnt verði að fram­leiða íbúðir og vinna niður þann skort sem er að valda verð­bólunni.

Lík­lega er þetta alger­lega rétt hjá hon­um; það eru ann­ars vegar of slök afköst í grein­inni per vinnu­stund auk þess eru bók­staf­lega of fáir iðn­að­ar­menn til staðar og hins vegar þá eru hefð­bundnar aðferðir við bygg­ing­ar, efn­is­notkun og tækni í mód­el­smíðum íbúð­ar­húsa sem leiða til þess að það er nán­ast eng­inn ávinn­ingur feng­inn með hag­kvæmni í hönn­un, stöðlun bygg­ing­ar­hluta og þá rað­smíði og magninn­kaup­um.

Und­ir­rit­aður hefur bent á að til að auka afköst í bygg­ing­ar­iðn­aði – án þess að valda óeðli­legu álagi á vinnu­mark­að­inn og dömpa gæðum – þá sé rétta leiðin að leggja upp sam­eig­in­leg verk­efni neyt­enda­fé­laga, sveit­ar­fé­laga og rík­is­valds­ins um útfærslu á hag­kvæmri hönnun og fara í rað­smíði og magninn­kaup hús­ein­ing í sam­starfi við burð­uga erlenda fram­leið­end­ur.

Er þá ekki einmitt rétti tím­inn til þess að nýta reynsl­una frá því þegar Við­laga­sjóður byggði 500 íbúðir yfir­ Vest­mann­ey­inga árin 1973-1974 – nán­ast ein­göngu með inn­flutn­ingi ein­inga­húsa? Á þeim árum sem síðan eru liðin hefur hönnun heils­árs­húsa og fram­leiðslu fleygt fram - og tækni og efni batnað – þannig að verð og gæði ein­inga­húsa hefur lík­lega aldrei verið betra.

Grein­ingar Ævars Rafns styðja með góðum rök­um;

  • Að afköst bygg­ing­ar­iðn­aðar á vinnu­stund er langt undir því sem er í Nor­egi
  • Að geta bygg­ing­ar­geirans til að auka fram­boð íbúða með óbreyttum aðferðum stað­byggðra mód­el­í­búða er tak­markað

Þess vegna þurfum við breyta um aðferðir og taka upp nýja nálg­un;

  1. Leggja þarf upp stærri sam­flot íbúða­fé­laga neyt­enda og opin­berra aðila um hag­kvæma hönn­un, stöðlun lausna, rað­smíði og magninn­kaup á hús­ein­ingum og bygg­ing­ar­efnum
  2. Stór­bæta þarf nýt­ingu á vinnu­tíma í bygg­ing­ar­iðn­aði og beita til þess bæði nýrri tækni og gæða­eft­ir­liti
  3. Skila þarf ávinn­ingi beint til neyt­enda; með umtals­vert lægra verði prfm.
  4. Aukin fram­leiðsla og styttri bygg­ing­ar­tími með rað­smíð­i/­magn­kaupum ein­inga­húsa – flýtir fyrir Því að jafn­vægi skap­ist á fram­boði og eft­ir­spurn og með því leitar mark­aðs­verðið nær bygg­ing­ar­kostn­að­in­um.

Þessi breyt­ing getur ekki átt sér stað með mark­vissum hætti nema með því að neyt­enda­væða bygg­ingar og rekst­ur ­í­búð­ar­hús­næð­is að nýju. ­Fé­lög neyt­enda(hús­næð­is­sam­vinnu­fé­lög/­sjálfs­eign­ar­fé­lög NFP) og ein­stak­lingar sem byggja yfir sig sjálfir verð­skulda að fá for­gang að lóðum á “sann­virði” – sem aldrei væri meira en helm­ingur af því sem fjár­festar og verk­takar mundu borga fyrir lóð­irn­ar.

Mik­il­vægar umbætur á hús­næð­is­mark­aði hafa sl. 100 ár náðst fram með virkri bar­áttu laun­þega og aðhaldi að stjórn­mála­mönn­um. Neyt­endur verða sjálfir því að setja press­una á sína fram­línu í sveit­ar­stjórnum og í rík­is­stjórn – og ekki síst á for­ystu­fólk í stétt­ar­fé­lög­um.   Það gengur auð­vitað ekki að for­ystu­fólk laun­þega gangi erinda fjár­magns­eig­enda og sé í liði með and­stæðum hags­munum undir því ­yf­ir­skin­i að þannig verði líf­eyr­is­sjóð­unum helst borg­ið.  (Og ekki dugir SALEK til þess með stór­hækk­uðum iðgjöldum heldur er nú lagt af stað með frestun á líf­eyr­i­s­töku til 70 ára ald­ur­s.)

Allir vita að verð­bólan á íbúða­mark­aði er ósjálf­bær og tjúnuð upp af braski og spá­kaup­mennsku. Leigu­mark­að­ur­inn er okur – og svo ótraustur að þar vill eng­inn þurfa að ver­a. Verð­hækk­anir á nýjum íbúðum á Höf­uð­borg­ar­svæð­inu eru farnar að teygja fer­metra­verðið jafn­vel 100-200 þús­und krónur umfram raun­veru­legan bygg­ing­ar­kostnað

Sé nýleg mann­fjölda­spá Hag­stof­unnar (októ­ber 2017) og grein­ing Vinnu­mála­stofn­unar skoð­aðar má leiða að því líkur að íbúa­fjölgun verði veru­leg og var­an­leg - m.a. með inn­flutn­ingi á vinnu­afli til heils­árs­starfa.

Stór hluti af nýju erlendu vinnu­afli býr ekki í var­an­legum íbúðum - heldur í óleyf­is­bú­setu og óskil­greindum bráða­birgða­lausnum í ofsetnum og ófull­nægj­andi íbúð­um.

Það verður því að marg­falda bygg­ingar - til að vinna niður skort­inn.

Það þarf aug­ljós­lega að inn­leiða hér­lendis þró­aðar aðferðir með rað­smíði, stöðlun og for­smíði ein­inga.

Það þarf að lækka fjár­magns­kostn­að­inn - og stytta bygg­ing­ar­tím­ann

Það þarf að skapa neyt­endum hag­kvæman leigu­markað og búsetu­rétt­ar­markað í sam­vinnu­fé­lögum - sem menn geta nýtt sem milli­þrep inn á kaup­enda­mark­að­inn - en búið við öryggi eins lengi og þeir kjós­a. Til þess þarf rík­is­vald­ið/AL­þingi að tryggja hag­kvæma fjár­mögnun og for­gang að lóð­um.

Fyr­ir­myndir eru til í nágranna­löndum eins og Sví­þjóð og Þýska­land­i/Aust­ur­ríki og víðar -þar sem leigu­mark­aður er undir stýr­ingu og römmum sem þjóna neyt­endum – og þar sem eru heil­brigð starfs­skil­yrði fyrir neyt­enda­rek­inn íbúða­markað í almanna­þágu.  

Lærum af nágrönnum okkar - - og flytjum inn hag­kvæmar lausnir í allra þágu.

Við­laga­sjóður til íbúða­bygg­inga 2018-2022 er mál­ið; - í sam­starfi neyt­enda og sveit­ar­fé­laga með þró­un­ar­stuðn­ingi frá Alþingi. Byggjum allt að 10000 hag­kvæmar íbúðir í slíkri umgjörð á skömmum tíma og skilum til almenn­ings á raun­virði.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Búfesti hsf og sam­vinnu­mað­ur.

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar