Fjármálamarkaðir í miðju breytingaskeiði

Katrín Júlíusdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja, segir að fjármálafyrirtæki hér á landi byggi á traustum grunni. Nú standi yfir breytingarbylur í fjármálaþjónustu og taka þurfi stöðuna í sameiningu um hvernig eigi að bregðast við.

Auglýsing

Miklar og áhuga­verðar breyt­ingar eiga sér nú stað á fjár­mála­mörk­uðum um heim all­an. Þróun í staf­rænni tækni er hröð á öllum sviðum og þar er fjár­mála­þjón­usta engin und­an­tekn­ing. Fjár­tækni­fyr­ir­tæki (e. fin­tech) eru orðin fyr­ir­ferða­mikil á mark­aði með fjár­mála­þjón­ustu sem er að umbreyta sam­keppn­isum­hverf­inu. Þessi þróun ásamt inn­leið­ingu nýrrar greiðslu­miðl­un­ar­til­skip­unar Evr­ópu­sam­bands­ins (PSD II) mun valda því straum­hvörfum á fjár­mála­mörk­uðum á næstu árum og telja flestir sér­fræð­ingar ein­sýnt að sam­keppn­isum­hverfið eigi eftir að ger­breytast: fjár­tækni­fyr­ir­tæki og alþjóð­leg stór­fyr­ir­tæki á borð við AmazonApple og fleiri eru í vax­andi mæli ásamt fjar­skipta­fyr­ir­tækjum að gera sig gild­andi þegar kemur að veit­ingu fjár­mála­þjón­ustu.

Fjár­mála­fyr­ir­tæki eru hátækni- og nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki

Íslensk fjár­mála­fyr­ir­tæki standa frammi fyrir bæði áskor­unum og tæki­færum í þessum efn­um. Þegar litið er yfir árið þá sjást þess glögg merki að þau eru í óða önn að búa sig undir breyt­ingar enda hafa þau kynnt fjöl­marg­ar  tækni­lausnir sem stand­ast sam­an­burð við það fremsta sem þekk­ist beggja vegna Atl­antsála. Þetta minnir okkur líka á að íslensk fjár­mála­fyr­ir­tæki eru mik­il­vægur vett­vangur fyrir nýsköpun og þau veita fólki með fjöl­breytta menntun spenn­andi starfs­vett­vang.

Á und­an­förnum árum hafa verið gerðar feiki­lega miklar breyt­ingar á reglu­verki fjár­mála­mark­aða á vett­vangi ESB. Þessar breyt­ingar ásamt hinni öru þróun fjár­tækn­innar í krafti  staf­rænu bylt­ing­ar­innar gera að verkum að fjár­mála­kerfi 21. ald­ar­innar mun eiga fátt sam­eig­in­legt með kerf­inu eins og það var fram til árs­ins 2008. 

Auglýsing

Ræðum inni­hald

Á vett­vangi stjórn­mál­anna mætti oftar ræða um þessar miklu breyt­ingar  þegar þar á sér stað umræða um fjár­mála­mark­að­inn. Á meðan það sem er helst rætt á því sviði eru hversu mikið ríkið eigi að eiga í fjár­mála­fyr­ir­tækjum eða hvernig megi sækja meira fjár­magn til fjár­mála­fyr­ir­tækj­anna inn í sam­neysl­una, þá eru að eiga sér stað stór­tækar breyt­ingar á fjár­mála­mörk­uðum sem kalla miklu frekar á spurn­ingar eins og hvernig við ætlum að gera íslenskum fjár­mála­fyr­ir­tækjum kleift að taka þátt í þeim og þeirri hörðu sam­keppni sem þeim fylg­ir. Þá er einnig mik­il­vægt nú þegar við stöndum í þessum breyt­ingum miðjum að kort­leggja hvaða áhrif þessar breyt­ing­ar, sem geta leitt af sér meiri sækni í fjár­mála­þjón­ustu þvert á landa­mæri, munu hafa á íslensk fjár­mála­fyr­ir­tæki og íslenskt efna­hags­líf. Staf­ræna kyn­slóðin er komin inn á mark­að­inn og hún hugsar þessa hluti að mörgu leyti með nýjum hætti, enda alist upp með græjurnar í hönd­un­um. Tím­inn til þessa að kortleggja þessa stöðu er því nún­a. 

Rík­is­um­svifin á fjár­mála­mark­aði meiri  en árið 1997

Þetta er sér­stak­lega mik­il­vægt meðal ann­ars í ljósi þess hve íslenska ríkið er umsvifa­mikið á fjár­mála­mark­aði. Þannig er eign­ar­hlutur rík­is­sjóðs í banka­kerfi lands­ins er ríf­lega fimm sinnum hærri í dag en árið 1997 en þá átti rík­is­sjóður allt hlutafé Bún­að­ar­bank­ans, Fjár­fest­inga­banka atvinnu­lífs­ins og Lands­bank­ans. Þannig var hlutur íslenska rík­is­ins í bók­færðu eigið fé við­skipta­bank­anna sem hlut­fall af lands­fram­leiðslu tæp­lega 19% í árs­lok 2016. Vart þarf að taka fram að álíka rík­is­um­svif á fjár­mála­mark­aði þekkj­ast ekki annar staðar á Vest­ur­lönd­um.

Sann­gjörn sam­keppn­is­skil­yrði

Eitt helsta áherslu­mál SFF er að íslenskur fjár­mála­mark­aður búi við sömu reglur og skil­yrði og önnur fjár­mála­fyr­ir­tæki sem starfa á hinu sam­eig­in­lega evr­ópska mark­aði. Því miður er það ekki raun­in. Ýmis íslensk sér­á­kvæði eru fléttuð saman við evr­ópskar reglur þegar þær eru inn­leiddar hér á landi. Við þetta bæt­ist að skattaum­hverfi aðild­ar­fé­laga SFF er sér­stak­lega íþyngj­andi og þekk­ist slíkt hvergi í Evr­ópu. Hér á landi eru þrír skattar lagðir sér­stak­lega á fjár­mála­fyr­ir­tæki: banka­skatt­ur, fjár­sýslu­skattur og sér­stakur fjár­sýslu­skatt­ur. Banka­skatt­ur­inn, sem er í raun skatt­lagn­ing á inn­lán og skulda­bréfa­fjár­mögnun fjár­mála­fyr­ir­tækja,  er um 10 sinnum hærri hér á landi en almennt tíðkast hjá þeim Evr­ópu­löndum sem leggja á slíkan skatt.

Þessi skatt­lagn­ing hefur víð­tæk áhrif. Hún eykur rekstr­ar­kostnað fjár­mála­fyr­ir­tækja og veikir sam­keppn­is­stöðu þeirra gagn­vart öðrum fyr­ir­tækj­um. Afleið­ing­arnar eru að lán­veit­ingar og fjár­mála­þjón­ustan flyst til aðila sem ekki lúta eft­ir­liti FME sem fjár­mála­fyr­ir­tæki. Með öðrum orðum ýtir skatt­lagn­ingin undir skugga­banka­starf­semi sem svo eykur fjár­mála­lega kerf­is­á­hættu.

Dýr­keyptur banka­skattur

Banka­skatt­arnir sér­stöku valda rík­inu jafn­framt kostn­aði þegar allt kemur til alls. Eins og fram kom í grein­ingu Yngva Arnar Krist­ins­son­ar, hag­fræð­ings SFF, sem birt­ist í Hnot­skurn, riti SFF,  rýra  sér­stakir skattar á borð við banka­skatt­inn virði eign­ar­hluta íslenska rík­is­ins í fjár­mála­kerf­inu um 150 millj­arða að minnsta kosti.

Í umræð­unni gleym­ist oft sú stað­reynd að bankar og spari­sjóðir eru í harðri sam­keppni við aðra lán­veit­endur sem búa við mun hag­felld­ara skattaum­hverfi. Þannig borga til að mynda líf­eyr­is­sjóðir ekki banka­skatt en þeir eru harðri sam­keppni við aðild­ar­fé­lög SFF við veit­ingu fast­eigna­lána svo dæmi séu tek­in. Erlend fjár­mála­fyr­ir­tæki greiða eðli máls­ins ekki heldur þessa skatta en þau hafa gert sig gild­andi hér á landi í lán­veit­ingum til stórra íslenskra fyr­ir­tækja á und­an­förnum árum. Allar líkur eru á því áfram­hald verði á þess­ari þróun nú þegar gjald­eyr­is­höftum hefur verð aflétt. Það verður eitt helsta bar­áttu­mál SFF á kom­andi ári að íslensk fjár­mála­fyr­ir­tæki fái að búa við sam­bæri­legt sam­keppn­isum­hverfi og aðrir á sama mark­að­i. 

Áskor­anir við inn­leið­ingu ESB-reglna

Ein stærsta áskor­unin sem EES ríkin standa nú frammi fyrir er að tryggja sam­ræmi í reglu­verki innri mark­aðar Evr­ópu. Þar standa EES ríkin frammi fyrir því að mis­ræmi hefur skap­ast og mun halda áfram að skap­ast í því hvenær reglu­verk tekur gildi í Evr­ópu, hvenær það er inn­leitt í EES ríkj­unum og ekki síst hvenær það er tekið upp í EES samn­ing­inn. Vegna inn­leið­ing­ar­hall­ans sem hefur skap­ast fara EES ríkin stundum þá leið að taka reglu­verk upp áður 

en það er komið inn í EES samn­ing­inn. Þó það sé jákvætt er það engu að síður áskorun því þá er ein­ungis verið að taka reglu­verkið inn í íslenskan rétt en staðan gagn­vart evr­ópskum eft­ir­lits­stofn­unum á fjár­mála­mark­aði er óljós­ari eða hrein­lega ekki orðin virk. Þá má ekki gleyma því heldur að nú þegar fjár­magns­höftum hefur verið lyft hér á landi þá geta komið upp tækni­leg vanda­mál við þessar aðstæður þar sem það reglu­verk sem ekki er komið inn í EES samn­ing­inn gildir þá í raun ekki fyrir EES ríkin þrjú á innri mark­aðn­um. Stjórn­völd allra þriggja EES ríkj­anna gera sér grein fyrir þessu og eru því að leggja mikla áherslu á að vinnan gangi hratt og örugg­lega fyrir sig. Við hjá sam­tök­unum höfum tekið upp náið sam­starf við syst­ur­sam­tök okkar í Nor­egi og Liechten­stein þar sem við erum að vinna mat á því hversu víð­tæk áhrif það getur haft á EES ríkin þegar gild­is­töku mis­ræmið á sér stað. Fram­kvæmda­stjórn ESB hefur jafn­framt ákveðið að setja meiri kraft í þessa vinnu sín megin en fyr­ir­sjá­an­legt er að fram­hald verði á þessu mis­ræmi ein­fald­lega vegna þess magns sem bíður inn­leið­ing­ar. En um er að ræða um 355 gerð­ir, stórar og smáar sem unnið er að og þarf að taka upp í EES samn­ing­inn á næstu miss­er­um. Áhyggjur okkar hjá SFF af þessu snúa ekki síst að þeim til­skip­unum og gerðum sem heyra undir Evr­ópska eft­ir­litið með fjár­mála­mörk­uðum sem Ísland varð aðili að á seinni hluta síð­asta árs. Mik­il­vægt er því fyrir mark­að­inn að hann sé upp­lýstur um stöð­una hverju sinni svo hann fái skýra mynd af því hvenær áætl­anir geri ráð fyrir að ein­staka inn­leið­ingar hafi að fullu tekið gildi innan Íslands, Nor­egs og Liechten­stein. 

Sam­tal við stjórn­völd og fólkið í land­inu

Fjár­mála­fyr­ir­tæki hér á landi byggja á traustum grunni. Sama má segja um allt umhverfið líkt og Fjár­mála­eft­ir­litið sem hefur eflst veru­lega á und­an­förnum árum að ógleymdum Seðla­banka Íslands. Þá hefur reglu­verk verið styrk mjög og öll umgjörð ber það með sér að lær­dómur er dreg­inn af hrun­inu og sá lær­dómur nýttur til fulls svo ekki komi upp önnur eins staða og haustið 2008. Gremja út í fjár­mála­kerfið hefur verið skilj­an­leg en við teljum þó mik­il­væg­ast nú. Að hefja umræðu um inni­hald fjár­mála­þjón­ustu hér á landi. Ræða breyt­ing­arnar sem gerðar hafa ver­ið. Fara yfir hvar rifið hefur verið full fast í hand­brems­una líkt og í reglu­verki utan um sveigj­an­leg starfs­kjör sem hefur leitt af sér of háan fasta­kostnað hjá minni fjár­mála­fyr­ir­tækjum og innan ákveð­inna deilda hinna stærri. Þá verðum við að ræða það opin­skátt hvort banka­skatt­arnir sér­stöku séu skyn­sam­legir til lengri tíma eins og raunin er orðin og hvaða áhrif þeir munu þá hafa á arð­greiðslur til eig­enda sinni (rík­is­ins að stærstum hluta nún­a), en einnig hvort rétt­læt­an­legt sé að vera með skekkju í sam­keppn­isum­hverf­i ­sem þessa þar sem öflug og heil­brigð sam­keppni byggir á því að allir sitji við sama borð, lúti sömu lög­málum og sama eft­ir­liti. Við viljum eiga þetta sam­tal við alla sem hag hafa af heil­brigðu fjár­mála­kerfi og þá telst okkur til að lang­flestir Íslend­ingar eigi erindi inn í þetta sam­tal ásamt stjórn­völdum og atvinnu­lífi.

Til þess að svo megi verða munum við halda áfram að vinna okkar grein­ingar og gefa út álit. Og hvetjum við alla að kíkja á það efni sem finna má á vef­síðu okk­ar SFF.is, á Face­book síðu sam­tak­anna og á Twitter. Segið okkur álit ykkar og hlökkum við til að eiga efn­is­ríkar umræður um allt það sem undir er fjár­tækn­in, EES mis­ræm­ið, skatt­heimt­an, sam­keppn­in, þjón­ust­una og ein­staka þættir starf­semi fjár­mála­mark­aða. Það er of mikið undir í þessum breyt­ingum sem eru að eiga sér stað og nefndar hafa verið í þess­ari yfir­ferð til þess að halda áfram að takast á um liðna tíð, veru­leik­ann sem var. Nú skulum við í sam­ein­ingu taka stöð­una eins og hún er og leit­ast við að svara spurn­ing­unum um hvert við viljum halda héðan og hvernig við tryggjum íslenska hags­muni í þeim breyt­inga­byl sem nú gengur yfir. 

Við sem störfum á skrif­stofu Sam­taka fjár­mála­fyr­ir­tækja, stjórn þeirra og aðild­ar­fyr­ir­tæki óskum lands­mönnum öllum ljóss og friðar yfir­ há­tíð­irn­ar og far­sældar í lífi og starfi á nýju ári. Hlökkum til sam­starfs og sam­tals á árinu 2018 – það er í okkar höndum allra að gera það að far­sælu ári þegar við lítum til baka að nýju eftir 365 daga. 

Meira úr sama flokkiÁlit