Á raforkan að koma frá Skrokkölduvirkjun á hálendinu miðju?

Auka þarf raforkuframleiðslu á Íslandi til að mæta aukinni eftirspurn. En hvaðan á raforkan að koma?

Auglýsing

Á kom­andi árum þarf að auka raf­magns­fram­leiðslu á Íslandi tölu­vert. Eftir um ára­tug þarf árleg orku­fram­leiðsla hér senni­lega að hafa auk­ist um u.þ.b. 2.000 GWst til að mæta eft­ir­spurn­inni. Það er rúm­lega 10% aukn­ing frá því sem nú er. Þetta orku­magn er nærri því að jafn­gilda hátt í fjórum Búð­ar­háls­virkj­unum eða fjórum Kröflu­virkj­unum.

Eftir stendur spurn­ingin hvaða nýju virkj­anir eiga að skila allri þess­ari við­bót­ar­orku inn á flutn­ings­kerfið? Og það innan ein­ungis um tíu ára. Einn mögu­leiki er að orkan komi að mestu frá tveimur nýjum vatns­afls­virkj­un­um; Hvamms­virkjun í neðri hluta Þjórsár og að útfall Hágöngu­lóns verði virkjað með s.k. Skrokköldu­virkjun á hálend­inu miðju.

Í þess­ari grein er fjallað um hvernig unnt verður að upp­fylla raf­orku­þörf á kom­andi ára­tug. Í grein­inni kemur m.a. fram að nokkuð langt kann að vera í að hér rísi enn fleiri nýjar stórar vatns­afls- eða jarð­gufu­virkj­an­ir. Þess í stað kann að vera upp­lagt að bæta nýrri teg­und end­ur­nýj­an­legrar raf­orku­vinnslu við íslenska orku­geirann, með því að reisa hér nokkur hund­ruð mega­vött (MW) af vind­myll­um. Það væri hag­kvæm og til­tölu­lega umhverf­is­væn leið til að tryggja nægt fram­boð raf­orku á Íslandi á kom­andi ára­tug.

Auglýsing

Allt að helm­ingur orkunnar frá yfir­stand­andi verk­efnum

Brátt verður lokið við hina nýju Búr­fells­virkjun svo og annan áfanga Þeista­reykja­virkjunar. Þær verða sam­tals 190 MW (þá er fyrsti áfangi Þeista­reykja með tal­inn). Og munu skila um 1.020 GWst árlega. Það jafn­gildir nálægt helm­ingi auk­innar orku­þarfar hér næsta ára­tug­inn eða svo. Er þá miðað við mat Orku­spár­nefndar og Lands­virkj­unar á þróun raf­orku­notk­un­ar.

Að vísu er sá ljóður á Þeista­reykja­virkjun að vandi er að koma raf­orkunni þaðan til ann­arra lands­hluta. Fram hefur komið í máli for­stjóra Lands­virkj­unar að þetta sé vegna flösku­hálsa í flutn­ings­kerfi Lands­nets, sem stendur til að laga með s.k. Hóla­sands­línu. Vegna þessa má gera ráð fyrir að Þeista­reykja­virkjun muni, til að byrja með, að skila minni orku inn á kerfið en upp­sett afl hennar (90 MW) stendur til. Sem myndi þá, eðli máls­ins sam­kvæmt, halda aftur af hag­kvæmni þess­arar nýj­ustu jarð­varma­virkjunar.

Vantar um 1.000 GWst

Gefum okkur engu að síður að unnt verði að koma allri raf­orkunni frá Þeista­reykja­virkjun (90 MW) til not­enda innan ekki of langs tíma. Og að þannig muni virkj­unin ásamt nýrri Búr­fells­virkjun (100 MW) mæta orku­þörf sem nemi um 1.020 GWst. Næsta ára­tug þarf þá að bæta við öðrum 1.000 GWst eða þar um bil inn í kerf­ið. Stóra spurn­ingin er hvaðan þær ca. 1.000 GWst eiga að koma?

Munu Hvamms­virkjun og Skrokköldu­virkjun mæta orku­þörf­inni?

Hjá Lands­virkjun hefur áherslan einkum virst vera á Hvamms­virkjun í neðri hluta Þjórsár og Skrokköldu­virkjun á hálend­inu miðju sem lík­leg næstu verk­efni. Og það vill einmitt svo til að þessar tvær nýju vatns­afls­virkj­anir myndu sam­tals geta skilað um eða rúm­lega 1.000 GWst á ári. Og smellpassa þannig séð inn í kerfið til að mæta auk­inni raf­orku­notkun á kom­andi ára­tug. Vand­inn er bara sá að það er ekki víst að Hvamms­virkjun og/eða Skrokköldu­virkjun verði að veru­leika alveg á næst­unn­i. Þarna koma einkum til umhverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­sjón­ar­mið. Í stefnu­yf­ir­lýs­ingu núver­andi rík­is­stjórnar segir að stefnt sé að setn­ingu „lang­tíma­orku­stefn­u“, að hlið­sjón verði höfð „af áformum um stofnun þjóð­garðs á mið­há­lend­inu“ og að for­gangs­verk­efni verði að „nýta með sem hag­kvæmustum hætti þá orku sem þegar hefur verið virkj­uð“. Í þessu ljósi virð­ist mega gera ráð fyrir að var­lega verði farið í að rík­is­orku­fyr­ir­tækið Lands­virkjun ráð­ist í nýjar stórar vatns­afls- eða jarð­varma­virkjv­anir og þá kannski sér­stak­lega á mið­há­lend­inu.

Sam­kvæmt þessu hlýtur að vera nokkuð lík­legt að Lands­virkjun þurfi nú að horfa til ann­arra val­kosta en að virkja við Skrokköldu. Og nýjum umhverf­is­ráð­herra, ásamt a.m.k. einum af stjórn­ar­flokk­unum, er vafa­lítið annt um að forð­ast meiri spjöll á Þjórsá. Það er því ekki víst að Hvamms­virkjun verði að veru­leika a.m.k. í bili. Þá vaknar spurn­ingin hvaða aðrir val­kostir séu mögu­leg­ir?

Hvaða aðrir val­kostir eru í boði?

Aðrir lík­leg­ustu mögu­leikar af hálfu Lands­virkj­unar virð­ast vera Holta­virkjun (sem myndi rísa aðeins neðar í Þjórsá en Hvamms­virkj­un), stækkun Kröflu­virkj­unar og/eða Blöndu­veita. HS Orka stefnir að jarð­varma­virkjun í Eld­vörpum á Reykja­nesi. Orku­veita Reykja­víkur (þ.e. Orka nátt­úr­unn­ar) virð­ist ekki hyggja á fram­kvæmdir við nýjar afl­stöðvar í bili, heldur ein­beita sér að því að bora eftir meiri jarð­gufu til þess að ná að við­halda raf­orku­fram­leiðsl­unni í Hell­is­heið­ar­virkjun, sem því miður hefur farið mjög hnign­andi.

Það eru sem sagt uppi áætl­anir um nokkrar stórar virkj­anir og þá fyrst og fremst af hálfu Lands­virkj­un­ar. Í reynd er þó ekki aug­ljóst hvaða virkj­anir rísa hér næst. Bæði er að Ramma­á­ætlun er ekki alveg að reyn­ast sú sátta­gjörð sem vænst var og svo virð­ist hin nýja rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur nokkuð lík­leg til að vilja skoða aðra mögu­leika. Hvort þar kæmu til greina virkj­anir í neðri hluta Þjórsár og/eða t.a.m. stækkun Kröflu­virkj­un­ar, Blöndu­veita eða aðrar fram­kvæmdir er óvíst.

Nokkuð langt í næstu stóru virkj­anir

Und­an­farið hefur líka mikið verið rætt um Hval­ár­virkjun á Strönd­um. Hún er háð nokkuð mik­illi upp­bygg­ingu í flutn­ings­kerfi Lands­nets og virð­ist hæpið að hún rísi í bráð. Nokkrar smærri virkj­anir eru í far­vatn­inu, eins og Brú­ar­virkjun og Svart­ár­virkjun, en þær myndu bæta við um 150 GWst. Ennþá er þó óvíst um fram­kvæmda­hrað­ann þar, auk þess sem þetta eru litlar og senni­lega ekki mjög hag­kvæmar virkj­an­ir.

Þegar litið er til jarð­varmans, þá virð­ist fremur ólík­legt að ný virkjun verði risin í Eld­vörpum fyrr en eftir fjölda­mörg ár, enda þurfa miklar rann­sóknir að fara þar fram áður en virkjað verð­ur. Sama má kannski segja um stækkun Kröflu­virkj­un­ar; þar er enn tölu­vert í að fram­kvæmdir geti haf­ist. Eftir að lokið verður við hina nýju Búr­fells­virkjun og Þeista­reykja­virkjun gæti því verið nokkuð langt í að ráð­ist verði í fram­kvæmdir við næstu umtals­verða virkjun meira vatns­afls eða jarð­varma á Íslandi.

Það er sem sagt nokkur óvissa um það hvernig útvega á þær u.þ.b. 1.000 GWst sem þarf í við­bót af raf­orku á kom­andi ára­tug eða þar um bil. Og senni­lega rök­rétt að gera ráð fyrir því að finna þurfi fleiri eða aðra hag­kvæma kosti, sem eru lík­legir til að geta bætt umræddu orku­magni inn á íslenska raf­orku­mark­að­inn innan ára­tug­ar.

Að fanga afl vinds­ins gæti verið besta leiðin

Núver­andi óvissa um nýjar afl­stöðvar þarf þó ekki að skapa orku­vand­ræði. Því það eru sann­ar­lega til ýmsar prýði­legar leiðir  til að mæta raf­orku­þörf­inni. Raun­hæft er að veru­legum hluta af umræddum 1.000 GWst verði mætt með vindafli. Þar gæti orðið um að ræða vind­myllur upp á sam­tals nokkur hund­ruð mega­vött.

Þetta gæti dreifst á nokkra vind­myllu­garða af hóf­legri stærð; kannski þrjá til fimm tals­ins, þar sem hver þeirra væri á bil­inu u.þ.b. 10-25 vind­myll­ur. Einn kostur vind­orkunnar er sá að ein­falt er að reisa vind­myllur nokkuð hratt, þ.e.a.s. bæta jafn­óðum við aflið. Fyrir vikið er fjár­fest­inga­þörfin í upp­hafi ekki eins mikil eins og oft þegar er ráð­ist í stórar vatns­afls­virkj­anir eða dýrar rann­sóknir og upp­bygg­ingu á nýjum jarð­varma­svæð­um. Þarna væri því um að ræða raun­hæfa, hag­kvæma og umhverf­is­væna leið til að mæta vax­andi raf­orku­þörf kom­andi ára.

Ekki liggur á að virkja Skrokköldu eða meira í Þjórsá

Um leið og farið yrði í að reisa hér hóf­lega vind­myllu­garða, gæti Lands­virkjun mögu­lega ráð­ist í Blöndu­veitu og eftir atvikum sam­hliða reist fyrsta áfanga fyr­ir­hug­aðs s.k. Blöndu­lundar. Fyrsti áfanga slíks vind­myllu­garðs við Blöndu­virkjun gæti t.d. verið um 50 MW. Með honum og fleiri vind­orku­verk­efnum mætti eftir atvikum bæta alls um 200-400 MW af vindafli í kerfið á ólíkum stöðum á land­inu öllu á u.þ.b. tíu ára tíma­bili. Það afl myndi mæta veru­legum hluta af auk­inni raf­orku­eft­ir­spurn á kom­andi ára­tug.

Það er sem sagt ekki nauð­syn­legt að ráð­ast í stórar virkj­anir eins og Hvamms­virkjun eða Holta­virkjun í Þjórsá. Og ekki er heldur nauð­syn­legt að reisa hálendis­virkj­un­ina sem kennd er við Skrokköldu. Enn síður yrði þörf á nýjum jarð­varma­virkj­unum alveg á næst­unni, en slík verk­efni eru bæði nokkuð áhættu­söm og dýr. Hag­kvæm og umhverf­is­væn vind­orka kann að vera skyn­samasti val­kost­ur­inn til að full­nægja auk­inni raf­orku­eft­ir­spurn kom­andi ára. Við stað­ar­val yrði í for­gangi að gæta vel að sjón­rænum áhrif­um, verndun fugla og auð­veldri teng­ingu við raf­orku­kerf­ið.

Hæg­ari upp­bygg­ing kís­il­vera hefði áhrif á upp­bygg­ingu nýrra afl­stöðva

Hafa ber í huga að vegna óvissu um fram­tíð kís­il­vinnslu í Helgu­vík gæti ný afl­þörf á kom­andi árum orðið tölu­vert minni en hér hefur verið rak­ið. Komi ekki til þess að kís­il­ver Thorsil rísi og/eða starf­semi United Sil­icon fari ekki aftur af stað, er ennþá lengra í að þörf verði á t.a.m. Hvamms­virkjun eða Skrokköldu­virkjun en ella. Um leið yrði upp­bygg­ing vinda­fls á kom­andi ára­tug mögu­lega ekki umfram það lág­mark sem hér hefur verið lagt til, þ.e. um 200 MW.

Þrír til fimm nettir vind­myllu­garðar á næstu tíu árum

Sam­kvæmt ofan­greindu væri eðli­legt að orku­stefna stjórn­valda til næstu ára myndi mið­ast við að hér á Íslandi rísi u.þ.b. þrír til fimm vind­myllu­garðar á næsta ára­tug eða svo. Upp­sett afl hvers þeirra gæti verið á bil­inu 40-80 MW og yrðu á bil­inu u.þ.b. 10-25 vind­myll­ur. Um leið yrði unnt að fara hægar í að reisa hér nýjar vatns­afls- og jarð­varma­virkj­anir og eftir atvikum mætti jafn­vel fremur vernda slík svæði, þ.e. lítt snert vatns­föll og háhita­svæði.

Skyn­sam­legt gæti verið fyrir stjórn­völd að hámarka bæði orku­fag­legan- og umhverf­is­legan árangur með því t.d. að hvetja til sam­vinnu öfl­ugra orku­fyr­ir­tækja og sveit­ar­fé­laga sem áhuga hafa á að koma svona vind­myllu­verk­efnum í fram­kvæmd. Þar væri kannski við­eig­andi að rík­is­valdið setti sveit­ar­fé­lögum til­tekin við­mið eða leið­bein­ing­ar, sem einkum mið­uðu að því að gæta að sjón­rænum áhrifum og fugla­lífi.

Nor­egur áhuga­verð fyr­ir­mynd

Þarna gæti norsk lög­gjöf verið góð fyr­ir­mynd, en Norð­menn hafa einmitt verið afar far­sælir í raf­orku­upp­bygg­ingu sinni og hafa þar staðið skyn­sam­lega að bæði upp­bygg­ingu vatns­afls og vinda­fls. Þá eru aðstæður í Nor­egi ekki ósvip­að­var eins og hér, svo sem þegar litið er til strjál­býlis og heið­ar­landa eða hálend­is. Þá hafa Norð­menn sögu­lega staðið með afar áhuga­verðum hætti að skatt­lagn­ingu raf­orku­geirans. Það er því ýmis­legt sem mælir með því að hafa hlið­sjón af norska kerf­inu. Um leið gæti verið skyn­sam­legt að útbúa reglu­um­hverfi um aðgang vind­myllu­garða að vara­afli, þar sem einkum vatns­afls­virkj­anir og miðl­un­ar­lón Lands­virkj­unar yrðu í mik­il­vægu hlut­verki við sveiflu­jöfnun.

Sam­starf sveit­ar­fé­laga og reyndra vind­orku­fyr­ir­tækja

Vænt­an­lega er eðli­leg­ast að sveit­ar­felögin sjái sjálf um að meta stað­ar­val vind­myllu­garða, m.a. út frá umhverf­is­legum og við­skipta­legum for­send­um, í sam­starfi við fram­kvæmda­að­ila. Slíkt sam­starf heima­fólks og fyr­ir­ækja með bestu þekk­ingu og reynslu á vind­orku­verk­efnum gæti reynst far­sæl leið til að tryggja hér nóg fram­boð af raf­magni.

Með slíkri sam­vinnu mætti stuðla að sem bestum árangri og sem mestri sátt um verk­efn­in. Um leið myndi þetta skila auknum tekjum til sveit­ar­fé­laga, svo og til bænda og ann­arra land­eig­enda. 

Sam­tímis yrðu hér sköpuð ný verð­mæti með því að nýta vind­inn sem blæs um land­ið. Og þar með bætt nýrri og áhuga­verðri stoð í end­ur­nýj­an­lega orku­fram­leiðslu Íslands! Þarna eru tæki­færi sem ástæða er til að veita athygli, enda getur nýt­ing vinds­ins á Íslandi verið skyn­sam­leg bæði fjár­hags­lega og umhverf­is­lega. Og orðið far­sæl leið til að upp­fylla aukna raf­orku­þörf á kom­andi árum. 

Gleði­legt nýtt ár!

Höf­undur er MBA frá CBS í Dan­mörku, kenndi um ára­bil umhverf­is­rétt og fleiri greinar við laga­deild HÍ og vinnur nú, í sam­starfi við evr­ópskt vind­orku­fyr­ir­tæki, að und­ir­bún­ingi þess að reisa vind­myllu­garð(a) hér á landi.

Flestir þeirra kvótaflóttamanna sem koma til Íslands eru Sýrlendingar sem dvelja í Líbanon. Á meðan að kvótaflóttamönnum fjölgar fækkar þeim sem koma hingað á eigin vegum til að sækja um hæli.
Mun færri flóttamenn hafa sótt um hæli í ár en árin á undan
Miðað við þann fjölda flóttamanna sem sótt hefur um hæli hérlendis það sem af er ári mun þeim sem sækja hér um hæli fækka um rúmlega 40 prósent milli ára. Til stendur að borga flóttamönnum fyrir að draga umsóknir til baka.
Kjarninn 19. október 2018
Veraldarvarpið
Veraldarvarpið
Veraldarvarpið – Morðið á Khashoggi og ímynd krónprinsins
Kjarninn 19. október 2018
Auðun Freyr Ingvarsson
Telur túlkun Innri endurskoðunar villandi
Fráfarandi framkvæmdastjóri Félagsbústaða telur túlkun Innri endurskoðunar ekki vera í samræmi við þær áætlanir sem kynntar voru fyrir stjórn árin 2015 og 2016, þar sem gerð hafi verið grein fyrir stöðu verkefnisins við endurbætur á íbúðum við Írabakka.
Kjarninn 19. október 2018
Þórður Snær Júlíusson
Réttur ríkra til að vera látnir í friði
Kjarninn 19. október 2018
Upp og niður
Fasteignaverð er eitthvað sem fólk hefur jafnan augun á enda er sparnaður fólks oft bundinn í húsnæði. Mikill uppgangur hefur verið á fasteignamarkaði á undanförnum árum, en nú er verulega farið að hægja á hækkun fasteignaverðs.
Kjarninn 19. október 2018
Stórfelld svikamylla afhjúpuð
Átján evrópskir fjölmiðlar hafa undir hafa undir verkstjórn þýsku rannsóknarfréttastofunnar Correctiv afhjúpað einhver mestu skattsvik sögunnar. Nokkrir af stærstu bönkum heims eru flæktir í svikamylluna.
Kjarninn 19. október 2018
Tveir frambjóðendur til formennsku hjá BSRB
Tveir bítast um embætti formanns BSRB. Lögfræðingur og stuðningsfulltrúi á Kleppi.
Kjarninn 18. október 2018
Samkeppniseftirlitið ógildir lyfjasamruna í Mosfellsbæ
Samkeppniseftirlitið segir reynsluna af virkri samkeppni á lyfjamarkaði í Mosfellsbæ hafa verið góða.
Kjarninn 18. október 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar