Páskar - exodus - mannréttindi - lausn úr viðjum

Séra Hjörtur Magni Jóhannsson prestur og forstöðumaður Fríkirkjunnar við Tjörnina skrifar um páskahátíðina, baráttu fyrir mannréttindum og trúverðugleika Þjóðkirkjunnar.

Auglýsing

Exodus þemað er bak­grunnur hinnar gyð­ing-kristnu páska­há­tíð­ar. Varla er hægt að skilja merk­ingu páska­há­tíðar krist­inna manna án þess að þekkja hinn hebr­esk-­gyð­ing­lega bak­grunn.  Það er ein­stakt að fá að upp­lifa þessar tvær systur trú­ar­hefðir halda hvor sína páska­há­tíð­ina í Land­inu Helga, svo til á sama tíma. Móse leiddi þjóð sína, stolta af sínum umskornu svein­börn­um, brott úr þræl­dómi í Egypta­landi. Leiðin lá um Rauða­haf­ið. Stór dramat­ísk helgi­sögn ann­arar Móse­bókar í gamla Testa­mennt­inu greinir frá því hvernig Móse rétti út staf­inn svo að sjálft hafið opn­að­ist og fólkið gekk yfir.  En hinir kúg­andi Egyptar fór­ust er þeir reyndu að veita eft­ir­för og hafið lok­að­ist á ný. Fjöldi kvik­mynda hefur verið gerður um þetta þema, þús­und bækur rit­aðar um eða vísa til, vitna í eða fá að láni frá.

Hinir kúg­uðu fengu frelsi á ný. Hinir und­ir­ok­uðu fengu lausn undan þrú­andi oki kúg­ar­ans. Páska­há­tíðin er hátíð óvæntrar lífs­vonar og mann­rétt­inda. Hún boðar öll­um, óháð trú­ar­brögð­um, lit­ar­hætti, þjóð­erni, eða aldri, hvar sem þeir eru, lausn úr viðj­um. Það geta verið börn fljót­andi á Mið­jarð­ar­haf­inu eða í Sýr­landi eða Jemen undir stöð­ugu og djöf­ul­legu sprengjuregni Sauda, þar sem íslenskt fyr­ir­tæki með leyfi okkar rík­is­stjórnar flutti Saudunum vopnin pent og auð­mjúk­lega í hendur og fengu góða Saudi - greiðlu fyr­ir.

Þræla­hald Banda­ríkj­anna  - Sr.Martin Lúther King

Exodus þemað með Móse gamla í far­ar­broddi átti sinn þátt í því að efla von um frelsi og lausn undan þræl­dóms oki, meðal svartra þræla í suð­ur­fylkjum Banda­ríkj­anna á seinni hluta 19. ald­ar­inn­ar. Fjöldi neg­arsálma og blu­se-slag­ara vitna þar um.

Auglýsing

Og á sjö­unda ára­tug síð­ustu aldar átti exodus þemað sinn þátt í því að hrinda mann­rétt­inda­hreyf­ingu svartra af stað í Banda­ríkj­unum undir for­svari sr. Martin Lúther King. Fjöldi vel þekktra gospel söng­texta vitna þar um.

Apartheid Suð­ur­-Afr­íku

Í Suð­ur­-Afr­íku átti exodus þemað drjúgan þátt afnámi aðskiln­að­ar­stefn­unnar alræmdu.  Það eru for­rétt­indi að hafa á síð­asta ári fengið að heim­sækja fang­elsið þar sem Mand­ela dvaldi á Robin eyju og vitja þeirra staða sem honum voru mik­il­vægir en ferða­menn fá almennt ekki að heim­sækja. Mand­ela var ekki kirkj­unnar maður en hann leiddi exodus veg­ferð sinnar þjóðar úr þrúg­andi fjötrum yfir í raun­veru­legt frelsi.  Hann var sem Móse er klauf Rauða­hafið og virt­ist geta gengið ósnertur í gegnum þykka fang­els­is­veggi er hann sagði „Þegar ég loks gekk út um hlið fang­els­is­ins sem myndi veita mér enda­legt frelsi eftir 27 ára inni­lokun og fanga­vist – þá sá ég að ef ég skildi ekki eftir bit­ur­leika minn og hat­ur, að þá yrði ég enn fjötr­aður mað­ur, í fang­elsi hug­ans áfram hald­and­i“.

Þvert á trú­ar­brögð - Tutu, Dalaí Lama, Mand­ela og Gandhi

Á meðan Nel­son Mand­ela var í fang­elsi barð­ist hinn kristni Desmond Tutu erki­biskup utan fang­els­is­múr­anna gegn aðskiln­að­ar­stefnu stjórn­valda með exodus þemað að leið­ar­ljósi og leiddi m.a. áhrifa­miklar mót­mæla­göngur út frá St. George Dóm­kirkj­unni í Höfða­borg og fjöl­miðlar heims­ins greindu frá. Tutu erki­biskup og búddíski trú­ar­leið­tog­inn Dalaí Lama sem hefur um ára­bil verið helsti tals­maður Tíbeta í bar­áttu þeirra við ofríki kín­verska heims­veld­is­ins eru miklir vin­ir.  Þeir hafa í raun brotið blað í sam­skiptum stóru trú­ar­hefð­anna búdd­isma og kristni með gagn­kvæmri við­ur­kenn­ingu og sam­teng­ingu trú­ar­hefð­anna.

Hindúinn frið­elsk­andi Mahatma Gandhi póli­tískur leið­togi Ind­verja er fór fyrir frið­sam­legri sjálf­stæð­is­hreyf­ingu Ind­lands, starf­aði einnig í Suð­ur­-Afr­íku árin 1893-1914. Gandhi lagði vissan grunn að þeirri mann­rétt­inda­bar­áttu sem Mand­ela og Tutu voru síðar svo öfl­ugir í, enda var Gandhi fyr­ir­mynd þeirra beggja.  Allir þessir heims­ku­nnu leið­togar ólíkra trú­ar­bragða og sögu­legu mik­il­menni sem hér eru nefnd hafa unnið með afger­andi hætti að fram­gangi mann­rétt­inda með frið­sam­legum hætti.

Exodus – boð­skap­ur­inn um óvænta von í þreng­ingum er óháður trú­ar­brögðum og kyn­þátt­u­m  

Allt frá upp­hafi hefur Frí­kirkjan við tjörn­ina verið helguð mann­rétt­inda­bar­áttu. Slíkt er frekar óvenju­legt meðal trú­fé­laga.  Því miður er auð­velt að finna ótal sögu­leg dæmi um hið gagn­stæða. Kirkju­stofn­anir hafa oft hindrað lífs­skoð­ana, trúar og tján­ing­ar­frelsi millj­óna manna, karla sem kvenna.  Það er sér­lega eft­ir­tekt­ar­vert að strax á upp­hafs­árum skyldu konur njóta sömu rétt­inda í söfn­uð­inum og karl­ar. Í þá daga höfðu konur aldrei haft kosn­ing­ar­rétt á Íslandi. Og konur höfðu ekki rétt til skóla­göngu hvað þá til æðri mennt­unar á við karla.  Innan safn­að­ar­ins var því að finna helstu meg­in­reglur lýð­ræðis og jafn­ræðis og því ljóst að þarna fann fólkið vilja sínum far­veg og fann rödd sína í sam­fé­lag­inu – hugs­an­lega í fyrsta sinn á Íslandi.

Frí­kirkjan og lausn úr viðjum

Sr. Ólafur Ólafs­son var annar prestur Frí­kirkj­unnar í Reykja­vík og auk þess alþing­is­mað­ur.  Hann lagði ríka áherslu á rétt­indi alþýð­unnar til skóla­göngu sem og rétt­indi kvenna bæði til mennta sem og að konur fengju kosn­ing­ar­rétt til jafns á við karla. En margir töldu þá bæði óraun­hæft og ókristi­legt að ala á slíkum von­um.  Þegar í lok nítj­ándu aldar rit­aði sr. Ólafur „Það á að koma og kemur ein­hvern tíma sá tími, að konur sitja hér á þing­manna­bekkjum og taka þátt í lög­gjöf lands og þjóð­ar, að konur sitja í dóm­ara­sæt­um, boða guðs­orð, gegna lækna­störf­um, kenna við skóla og rækja hver önnur störf, sem karl­menn­irnir nú hafa einka­rétt til að hafa með hönd­um...Það kemur að því ein­hvern tíma, að þetta sem nú þykja öfgar, mun þykja í alla staði eðli­leg­t.“ 

Það sem þá tald­ist öfgar þykir nú í alla staði eðli­legt. Það sem  þá tald­ist óraunsæ draum­sýn er nú hluti af okkar hvers­dags­veru­leika.  Það sem áður var talið ganga í ber­högg við Guðs vilja og skikkan skap­ar­ans og rót­grónar hefð­ir, telst nú kristi­legt og alveg aldeilis sjálf­sagt.  Þegar konur fengu loks kosn­ing­ar­rétt á Íslandi árið 1915 þakk­aði Bríet Bjarn­héð­ins­dóttir sr. Ólafi Ólafs­syni Frí­kirkju­presti sér­stak­lega hans mikla braut­ryðj­anda starf og vinnu í þágu kven­rétt­inda hreyf­ing­ar­inn­ar.

Lausn úr viðjum trú­ar­bragða

Nú á páskum árið 2018 býr Frí­kirkjan við Tjörn­ina við þrúg­andi drottnun millj­arða rík­is­trú­ar­stofn­un­ar/­þjóð­kirkj­unnar sem reynir að þagga niður þessa arf­leifð Frí­kirkj­unn­ar. Sú stof­unun virð­ist með fram­göngu sinni und­an­farin ár vera að éta upp allan trú­verð­ug­leika gyð­ing - krist­innar trú­ar­hefðar og þar með exodus þem­ans í okkar sam­fé­lagi.   

En exodus þemað eins og Nel­son Mand­ela sýndi með því að ganga gegnum þétta fang­els­is­vegg­ina á Robin eyju; leit­ast við að frelsa okkur frá okkar eigin dimmu veggjum okkar eigin kassa­lög­uðu tak­markanna.  Það er hinn bylt­ing­ar­kenndi boð­skap­ur. Frels­un, frá skamm­sýni okk­ar, okkar eigin kvíða og ótta. Við eigum að vona, dreyma og þrá, langt, langt umfram það sem við höfum hingað til getað eða þorað að vona!  Í því felst exodus fagn­að­ar­er­ind­ið.

Karp um kirkjur og trú­fé­lög er nið­ur­drep­andi.  Hér á landi fjölgar þeim sem skrá sig utan allra trú­fé­laga.  Kannske Jesú myndi gera það líka ef hann gengi hér um á meðal okk­ar. Þegar kirkjan er mis­notuð og reyn­ist ótrú­verðug þá eigum við að leita út fyrir kirkju­stofn­un­ina, út fyrir trú­ar­játn­ing­ar, þegar þær eru not­aðar til að draga fólk í dilka.  Við eigum að leita handan úti­lok­andi og þröng­sýnnar stofn­un­ar­hyggju, handan bók­stafs­hyggju og jafn­vel handan trú­ar­bragða, þegar þau eru mis­not­uð. Lausn­in, okkar æðri sam­ein­andi mátt­ur, frum­glæði ljóss­ins er ofar og æðra öllu þessu. Ein­ungis þar, mun ásjóna okkar sam­eig­in­legu mennsku snúa að því undri sem lífið er, að því undri sem lífið er í öllum sínum fjöl­breyti­leika.

Gleði­lega páska.

Höf­undur er prestur og for­stöðu­maður Frí­kirkj­unnar við Tjörn­ina

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þröngar skorður í hálaunalandi
Á að fella gengið til að örva efnahagslífið? Er aukin sjálfvirkni að fara eyða störfum hraðar en almenningur átta sig á? Gylfi Zoega hagfræðiprófessor skrifaði ítarlega grein í Vísbendingu þar sem þessi mál eru til umræðu.
Kjarninn 20. janúar 2020
Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar.
Segir kominn tíma á stjórn án Sjálfstæðisflokks
Formaður Samfylkingarinnar segir tími til komin að hætta að láta Sjálfstæðisflokkinn velja sér dansfélaga og stjórna á eigin forsendum.
Kjarninn 20. janúar 2020
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Katrín: Kólnun en ekki skyndileg djúpfrysting
Heilbrigðismál, atvinnuleysi, kaupmáttur, náttúruöfl og innviðafjárfestingar eru meðal þess sem forsætisráðherra ræddi um í ræðu sinni við upphaf þings í dag.
Kjarninn 20. janúar 2020
Sighvatur Björgvinsson
Enginn ber ábyrgð – bara þjóðin
Kjarninn 20. janúar 2020
Heimavellir eiga meðal annars húsnæði sem hefur verið í byggingu á Hlíðarendasvæðinu.
Norskt leigufélag komið með yfir tíu prósent í Heimavöllum
Norska leigufélagið Fredensborg er að koma sér fyrir á íslenskum fasteignamarkaði. Það keypti í dag 10,22 prósent hlut í stærsta leigufélagi landsins á almennum leigumarkaði.
Kjarninn 20. janúar 2020
Efnt var til fyrstu mótmæla þann 23. nóvember 2019 eftir að Samherjamálið komst upp.
Fyrsti þingfundur ársins í dag – Mótmælendur ætla að láta í sér heyra
Fyrsti þingfundur á Alþingi hefst í dag eftir jólafrí og munu formenn stjórnmálaflokkanna eða staðgenglar þeirra taka til máls. Við tilefnið verður blásið til mótmæla þar sem þess er meðal annars krafist að sjávarútvegsráðherra segi af sér.
Kjarninn 20. janúar 2020
Togarinn Heinaste.
Ríkisútgerðin í Namibíu á ekki fyrir launum rúmlega þúsund starfsmanna
Fischor, ríkisútgerðin í Namibíu, þurfti að fá viðbótarkvóta frá ríkinu til að geta átt fyrir launum. Fiskinn á mögulega að veiða á Heinaste, verksmiðjutogara sem Samherji er ásakaður um að vera að reyna að selja sjálfum sér á hrakvirði.
Kjarninn 20. janúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, og Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík.
Efling sakar Reykjavíkurborg um að hafa dreift villandi upplýsingum
„Borgin er í okkar höndum!“ Þetta segir Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar í opnu bréfi til borgarstjóra, þar sem honum er tilkynnt um algjör viðræðuslit vegna kjarasamningagerðar. Efling segir borgina hafa brotið bæði trúnað og lög.
Kjarninn 20. janúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar