Tækifæriskirkjur

Hvað á að gera við gamla kirkju sem ekkert er notuð vegna þess að íbúarnir á svæðinu eru fluttir burt? Í Danmörku eru tugir slíkra guðshúsa, flest mjög gömul. Nú eru uppi hugmyndir um að breyta sumum slíkum kirkjum í svokallaðar tækifæriskirkjur.

Kirkja í Holte í Danmörku.
Kirkja í Holte í Danmörku.
Auglýsing

Kjarn­inn end­­­­­­­­ur­birtir nú valda pistla Borg­þórs Arn­gríms­­­­­­­­sonar sem sam­hliða eru gefnir út sem hlað­varps­þætt­­­­­­­­ir. Frétta­­­­­­­­skýr­ingar Borg­þórs njóta mik­illa vin­­­­­­­­sælda og sú sem er end­­­­­­­­ur­birt hér að neðan var upp­­­­­­­­haf­­­­­­­­lega birt þann 21. jan­úar 2020.

Í Dan­mörku eru 2354 kirkj­ur, sem til­heyra þjóð­kirkj­unni, Fol­ke­kirken. Tæp 70 pró­sent Dana eru í þjóð­kirkj­unni en sóknir í land­inu eru 2123.

Auglýsing

Fyrstu kirkjur í Dan­mörku voru byggðar á 9. öld, önnur í Slés­vík en hin í Ribe. Þær voru timb­ur­kirkj­ur, reistar með kon­ungs­leyfi. Þrjár af hverjum fjórum kirkjum lands­ins voru byggðar á tíma­bil­inu 1000 – 1500, stærstur hluti þeirra á 11. og 12. öld.

Mið­alda­kirkj­urn­ar, eins og Danir kalla þær, eru margar hverjar keim­lík­ar, án þess þó að vera nákvæm­lega eins: hvít­kalk­aðar með turni í sama lit, og bröttu brún­rauðu þaki. Þessar kirkjur blasa hvar­vetna við þegar farið er um danskar sveit­ir. Meiri fjöl­breytni gætir í nýrri guðs­hús­um, sem oft­ast eru í nýjum hverfum og bæj­ar­hlut­um.

Úr sveit í bæ

Á und­an­förnum ára­tugum hefur íbúum í dreif­býli fækkað mjög í Dan­mörku eins og víð­ar. Sífellt fleiri velja að flytj­ast í þétt­býl­ið, einkum í stærri bæi og borg­ir. Þótt mikið sé talað um að „stöðva flótt­ann úr dreif­býl­inu“ virð­ist það hæg­ara sagt en gert. 

Fólks­fækkun á lands­byggð­inni hefur marg­hátt­aðar breyt­ingar í för með sér, versl­an­ir, verk­stæði, bankar og bens­ín­stöðvar hverfa, skólum er lokað o.s.frv. Fólks­fækk­unin hefur líka mikil áhrif á kirkju­starf­ið. Kirkj­urnar eru lítið not­að­ar. Fáir mæta í mess­ur, brúð­kaup, skírnir og jarð­ar­farir eru örfáar á hverju ári.

Sókn­ar­nefndir

Í Dan­mörku eru eins og áður var nefnt 2123 sókn­ir. Í hverri sókn er sókn­ar­nefnd (menig­heds­råd) sem ber ábyrgð á rekstri og umsjón kirkj­unn­ar.  Lög um sókn­ar­nefndir voru sett árið 1903, þar var gert ráð fyrir að í hverri sókn væri sókn­ar­nefnd. Þeim lögum var síðar breytt þannig að sama sókn­ar­nefndin getur nú tekið til nokk­urra sókna. Sókn­ar­nefndir í Dan­mörku eru nú um 1700 tals­ins.

Í sókn­ar­nefnd situr prestur við­kom­andi sóknar og síðan minnst fimm en mest fimmtán full­trúar íbúa í sókn­inni. Þeir eru valdir með íbúa­kosn­ingu, sem fer fram á fjög­urra ára fresti. Hlut­verk sókn­ar­nefnda er að halda utan um starfið í við­kom­andi sókn og verk­sviðið er nákvæm­lega útli­stað í lög­um, þeim var síð­ast breytt árið 2013. Meðal þess sem heyrir undir sókn­ar­nefnd­ina er rekstur við­kom­andi kirkju, þar með talið við­hald húss­ins.

Rekst­ur­inn mörgum sóknum ofviða

Rekstur danskra kirkna er fjár­magn­aður með sér­stökum skatti, kirkeskat, sem um gilda sér­stakar regl­ur. Hann er hlut­fall af tekjum við­kom­andi ein­stak­lings og það hlut­fall er mis­mun­andi eftir sveit­ar­fé­lög­um. Fækkun íbúa í mörgum sveit­ar­fé­lögum hefur leitt til þess að tekj­urnar hafa skroppið saman og rekstur flestra sveit­ar­fé­laga þung­ur. Þetta bitnar á allri starf­semi, kirkj­unum þar með­töld­um. Sam­kvæmt lögum ber sókn­ar­nefndum að halda kirkj­unum í „við­un­andi ástandi” eins og það heitir í lög­un­um. Það þýðir að sjá til þess kirkjan sé upp­hituð og húsið liggi ekki undir skemmdum vegna veð­urs og vinda. Eins og fyrr var nefnt er stór hluti danskra kirkna gam­all og eru því hluti dansks menn­ing­ar­arfs, sam­kvæmt lög­um.

Kirkjan í Skørping.



Bygg­ingar sem falla undir þessa skil­grein­ingu má ekki rífa eða taka til ann­arra nota, nema með sér­stöku leyfi, þetta gildir reyndar um allar kirkj­ur. Innan kirkj­unnar hafa farið fram miklar umræður um hvað sé til ráða varð­andi rekstur guðs­hús­anna.

Dag­blaðið Jót­land­s­póst­ur­inn hefur að und­an­förnu fjallað tals­vert um þessi mál. Fyrir skömmu birt­ist í blað­inu við­tal við Kirsten Sand­ers for­mann sókn­ar­nefndar kirkj­unnar í Blidstrup á Mors á Norð­vest­ur- Jót­landi. Sóknin er mjög fámenn, sókn­ar­börnin aðeins 122. Nú standa yfir umfangs­miklar við­gerðir á kirkj­unni, sem var vígð árið 1140. Kostn­aður við við­gerð­irnar er áætl­aður um 6 millj­ónir danskra króna (110 millj­ónir íslenskar).

Í við­tal­inu varp­aði sókn­ar­nefnd­ar­for­mað­ur­inn fram þeirri spurn­ingu hvort rétt­læt­an­legt væri að verja svo miklu fé til við­gerða á kirkju sem er lítið notuð og fáir sækja. „Þetta er ekki auð­velt, okkur ber að halda kirkj­unni við og nú var komið að við­gerðum og end­ur­bótum sem hafa setið á hak­anum árum sam­an­.”  Jót­land­s­póst­ur­inn ræddi líka við Ullu Kjær, sér­fræð­ing á Þjóð­minja­safn­inu, sem sagði að  „ekki mætti gleyma því að í Dan­mörku eru kirkj­urnar nán­ast einu bygg­ing­arnar sem til eru frá mið­öld­um, og þær eru menn­ing­ar­verð­mæt­i”.

Tæki­fær­is­kirkjur

Innan dönsku þjóð­kirkj­unnar hefur að und­an­förnu mikið verið rætt um fram­tíð guðs­hús­anna í land­inu. Margir mega ekki til þess hugsa að gömlum kirkjum verði lokað og þær teknar úr notk­un. Ein þeirra leiða sem rætt hefur verið um er að kirkjum í fámennum sókn­um, einkum þar sem stutt er í næstu kirkju, verði breytt í svo­nefndar tæki­fær­is­kirkjur (lejlig­heds­kirker). Þá yrði við­kom­andi kirkju lokað nema um stór­há­tíðar og við sér­stök tæki­færi.

Með þessu móti væri hægt að halda rekstr­ar­kostn­aði í lág­marki, til dæmis væri ekki þörf á sér­stökum kirkju­verði, kynd­ing mið­að­ist við að halda hús­inu frá skemmdum o.s.frv. Pró­fastur sem Jót­land­s­póst­ur­inn ræddi við taldi þetta góða hug­mynd, með þessu móti héldi við­kom­andi guðs­hús reisn sinni, eins og hann komst að orði, en kostn­að­ur­inn yrði mun minni. Þetta mál er á byrj­un­ar­stigi, áður­nefndur pró­fastur sagði að ákvarð­anir af þessu tagi yrðu ekki teknar í einum grænum en mik­il­vægt væri að umræðan væri komin í gang.

Kirkju­garð­arnir

Víða í Dan­mörku eru stórir kirkju­garð­ar. Þetta á ekki hvað síst við í dreif­býl­inu þar sem land­rými er meira en í borgum og bæj­um. Í  mörgum görðum í smáum sóknum eru dæmi um allt niður í eina jarð­setn­ingu á ári. Lík­brennslur verða sífellt algeng­ari og á síð­asta ári voru ein­ungis 16 pró­sent þeirra Dana sem lét­ust jarð­sett í kistu, 84 pró­sent voru brennd.

Duft­ker taka mun minna pláss en hefð­bundin kista og þess vegna hafa sókn­ar­nefndir víða um land viðrað hug­myndir um breyt­ingar á kirkju­görð­un­um. Til dæmis að þeir verði að hluta til gerðir að eins konar skrúð­görð­um. Nokkrum kirkju­görðum hefur reyndar þegar verið breytt í þessa átt, þar á meðal Vester Hass­ing kirkju­garð­inum skammt frá Ála­borg á Jót­landi. Umsjón­ar­maður garðs­ins sagði í blaða­við­tali að fólk kynni vel að meta þessa breyt­ingu og kvaðst þess full­viss að á næstu ára­tugum yrðu miklar breyt­ingar á dönskum kirkju­görð­u­m. 



Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Musterishæðin, al-Haram al-Sharif, í Jerúsalem er einungis kölluð síðarnefnda nafninu í tillögu sem bíður afgreiðslu allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna. Það segir utanríkisráðuneytið „óþarfa ögrun“.
„Óþarfa ögrun“ í orðalagi á meðal ástæðna fyrir því að Ísland sat hjá
Ísland ákvað að sitja hjá í nóvembermánuði þegar þingsályktunartillaga sem fól í sér beiðni um álit Alþjóðadómstólsins í Haag á hernámi Ísraels á palestínskum svæðum var samþykkt af 4. nefnd allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 6. desember 2022
Sonur mannsins með leppinn: „Svona flúði ég vígasamtök föður míns“
Dakota Adams, sonur leiðtoga vígasamtakanna the Oath Keepers, ólst upp við að heimsendir væri í nánd og að öruggast væri að klæðast herklæðum og eiga sem flestar byssur. Dakota tókst að frelsa móður sína og yngri systkini frá heimilisföðurnum.
Kjarninn 5. desember 2022
Pétur Krogh Ólafsson hefur verið ráðinn í nýtt starf hjá Veitum.
Aðstoðarmaður borgarstjóra ráðinn, án auglýsingar, í nýja yfirmannsstöðu hjá Veitum
Pétur Krogh Ólafsson hefur verið ráðinn í nýtt starf þróunar- og viðskiptastjóra hjá Veitum, dótturfélagi Orkuveitu Reykjavíkur. Starfið var ekki auglýst, samkvæmt svari sem Kjarninn fékk frá Orkuveitunni.
Kjarninn 5. desember 2022
María Heimisdóttir.
María hættir – Vill ekki taka ábyrgð á vanfjármagnaðri stofnun
María Heimisdóttir hefur sagt upp störfum sem forstjóri Sjúkratrygginga Íslands. Hún segist ekki vilja taka ábyrgð á vanfjármagnaðri stofnun.
Kjarninn 5. desember 2022
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Migration and Integration in the Era of Climate Change
Kjarninn 5. desember 2022
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Fólksflutningar og samþætting á tímum loftslagsbreytinga
Kjarninn 5. desember 2022
Helga Árnadóttir hannar og myndskreytir Lestar Flóðhesta
Lestrar Flóðhestar eru fjölskylduverkefni
Lestrar Flóðhestar eru ný spil fyrir börn sem eru að taka sín fyrstu skref í lestri. „Okkur fannst vanta eitthvað fjörugt og skemmtilegt í lestrarúrvalið fyrir byrjendur,“ segir Helga Árnadóttir sem hannar og myndskreytir spilin.
Kjarninn 5. desember 2022
Guðmundur Björgvin Helgason ríkisendurskoðandi á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
„Þetta er bara eins og að fara með rangt barn heim af róló“
Guðmundur Björgvin Helgason ríkisendurskoðandi skaut föstum skotum að forsvarsmönnum Bankasýslunnar á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og sakaði Lárus Blöndal um að hafa talað gegn betri vitund er hann sjálfur kom fyrir nefndina.
Kjarninn 5. desember 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar