Æsandi fróðleiksmoli um óvissu, upplausn og óstöðugleika!

Katrín Oddsdóttir formaður Stjórnarskrárfélagsins segir að ef röng manneskja kæmist til valda sem forseti á Íslandi gæti viðkomandi framkvæmt hræðilega hluti samkvæmt gildandi stjórnarskrá.

Auglýsing

Í núgild­andi stjórn­ar­skrá er hvergi minnst á full­veldi Íslands né þing­ræð­is­regl­una sem felur í sér að rík­is­stjórn situr með stuðn­ingi þings­ins.

Hins vegar er fjallað um ýmis­legt annað í þess­ari gömlu, lúnu og danskætt­uðu stjórn­ar­skrá. Hún geymir til dæmis sér­staka grein um að for­seti Íslands sé „ábyrgð­ar­laus á stjórn­ar­at­höfn­um“ og til­greinir þannig sér­stak­lega að ein mann­eskja fari með vald án ábyrðg­ar. Svo er þar önnur grein sem segir að for­set­inn geti látið leggja laga­frum­vörp fyrir Alþingi. Og ein í við­bót sem kveður á um að for­set­inn geti ákveðið að sak­sókn fyrir afbrot skuli niður falla.

Það væri svo auð­vitað synd að nefna ekki til sög­unnar hina stór­kost­legu rús­ínu í þessum stjórn­skipu­lega pylsu­enda sem er 30. gr stjórn­ar­skrár­inn­ar.

Auglýsing

Hún seg­ir:

„For­set­inn veit­ir, ann­að­hvort sjálfur eða með því að fela það öðrum stjórn­völd­um, und­an­þágur frá lögum sam­kvæmt regl­um, sem farið hefur verið eftir hingað til.“

Ekki vil ég valda neinum óþarfa áhyggjum en það er nú samt þannig að ef röng mann­eskja kæm­ist til valda sem for­seti á Íslandi gæti við­kom­andi fram­kvæmt hræði­lega hluti skv. gild­andi stjórn­ar­skrá.

And­stæð­ingar nýrrar stjórn­ar­skrár nota gjarnan hug­tök eins og „óvissu“, „upp­lausn“ og „óstöð­ug­leika“ þegar þeir færa rök fyrir því að ekki skuli virða nið­ur­stöður þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unnar 2012 um nýja stjórn­ar­skrá.

Stað­reyndin er hins vegar sú að óvissan er til staðar í núgild­andi stjórn­ar­skrá. Óstöð­ug­leik­inn og upp­lausnin eru það þar með líka. Sem dæmi töldu margir stjórn­skip­un­ar­fræð­ingar fram til árs­ins 2004 að for­set­inn hefði í raun alls engan mál­skots­rétt sam­kvæmt stjórn­ar­skrá. Þetta breytt­ist svo skyndi­lega einn dagin þegar einn maður ákvað að beita téðum mál­skots­rétti. Ekki var hann hyl­djúpur stöð­ug­leik­inn í íslenskri stjórn­skipan þann dag. Vissan var ekki beint þrúg­andi held­ur.

Ólíkt nýju stjórn­ar­skránni gerir núgild­andi stjórn­ar­skrá ekki kröfu um meiri­hluta kosn­ingu for­seta svo ef nægi­lega margir eru í fram­boði getur for­seti verið kjör­inn hér á landi með t.d. 15% atkvæða ef þau dreifast nógu mik­ið. Hvað myndi þá ger­ast ef að ein­hver sjar­mer­andi ein­stak­lingur með ólýð­ræð­is­legar hug­myndir í koll­inum myndi hreppa for­seta­emb­ættið með þessum hætti? Segjum að þessi ímynd­aði for­seti okkar hefði svip­aðar áherslur og for­seta­fram­bjóð­and­inn Sturla Jóns­son sem sagð­ist ekki myndi hika við að beita stjórn­ar­skránni til að láta leggja fram laga­frum­varp á Alþingi (St­urla er alls ekki sá eini sem hefur við­haft þessa bók­staf­legu túlkun á stjórn­ar­skránn­i). Hann gæti lagt fram laga­frum­vörp um alls kyns hluti sem myndu koll­varpa sam­fé­lag­inu okk­ar. Myndu ein­hverjir vilja túlka 13. gr. stjórn­ar­skrár­innar þessu til varnar en þar segir að ráð­herra fram­kvæmi vald for­seta. En þá myndi Sturla þessi bara vippa fram 15. gr. stjórn­ar­skrár­innar og segja: "Aha, en For­set­inn skipar ráð­herra og veitir þeim lausn”. Svo myndi hann horfa ísköldum augum lengi á þann ráð­herra sem um ræddi. Þá myndi fólk auð­vitað vísa til þing­ræð­is­regl­unnar en hana er ekki einu sinni að finna í stjórn­ar­skránni! (Danir höfðu þó að minnsta kosti vit á því að setja þing­ræð­is­regl­una í sína stjórn­ar­skrá árið 1953).

Við viljum helst ekki trúa því að vondir hlutir ger­ist en á sama tíma horfum við á heims­mynd þar sem for­seti valda­mesta ríkis heims notar Twitter til að kalla annað fólk kúkalabba.

Við eigum svo margt óra­fag­urt í sam­fé­lag­inu okk­ar. Því miður er sam­fé­lags­sátt­mál­inn sjálfur ekki eitt af því. Nýja stjórn­ar­skráin (sjá: www.­stjorn­lag­ara­d.is) leysir ekki öll okkar mál en hún mun án efa mjaka okkur í átt að betra og gegn­særra stjórn­kerfi. Auk þess er hún til þess fallin að minnka veru­lega hættu á óvissu, upp­lausn og óstöðu­leika sem aug­ljós­lega er falin í núgild­andi stjórn­ar­skrá.

Með öðrum orð­um: Við þurfum nýja stjórn­ar­skrá!

Ég skora á alla sem þetta lesa að beita sér í bar­átt­unni fyrir nýrri stjórn­ar­skrá og betra sam­fé­lagi á Íslandi.

Höf­undur er for­maður Stjórn­ar­skrár­fé­lags­ins

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
ESA hefur verið með augun á íslensku leigubílalöggjöfinni allt frá árinu 2017.
ESA boðar samningsbrotamál út af íslensku leigubílalöggjöfinni
Þrátt fyrir að frumvarp um breytingar á lögum liggi fyrir Alþingi sendi Eftirlitsstofnun EFTA íslenskum stjórnvöldum bréf í dag og boðar að mögulega verði farið í mál út af núgildandi lögum, sem brjóti gegn EES-samningnum.
Kjarninn 20. janúar 2021
Joe Biden, forseti Bandaríkjanna, sór embættiseið sinn fyrr í dag.
Biden: „Það verður enginn friður án samheldni“
Joe Biden var svarinn í embætti forseta Bandaríkjanna fyrr í dag. Í innsetningarræðu sinni kallaði hann eftir aukinni samheldni meðal Bandaríkjamanna svo að hægt yrði að takast á við þau erfiðu verkefni sem biðu þjóðarinnar.
Kjarninn 20. janúar 2021
Helgi Hrafn Gunnarsson
Mikið fagnaðarefni að „nýfasistinn og hrottinn Donald Trump“ láti af embætti
Þingflokksformaður Pírata fagnar brotthvarfi Donalds Trump úr embætti Bandaríkjaforseta og bendir á að uppgangur nýfasisma geti átt sér stað ef við gleymum því að það sé mögulegt.
Kjarninn 20. janúar 2021
Frá miðstjórnarfundi hjá Alþýðusambandi Íslands í febrúar árið 2019.
Segja skorta á röksemdir fyrir sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka
Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega áformum um sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka, segir flýti einkenna ferlið og telur að ekki hafi verið færðar fram fullnægjandi röksemdir fyrir sölunni.
Kjarninn 20. janúar 2021
Gosi – ævintýri spýtustráks
Öll viljum við vera alvöru!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um sýninguna Gosi – ævintýri spýtustráks sem sýnd er í Borgarleikhúsinu.
Kjarninn 20. janúar 2021
Á nýrri tölfræðisíðu sem sett var í loftið í dag má fylgjast með framgangi bólusetningar gegn COVID-19 hér á landi.
Tæplega 500 manns hafa þegar fengið tvær sprautur
Búið er að gefa rúmlega 40 prósent af Íslendingum yfir 90 ára aldri a.m.k. einn skammt af bóluefni og tæp 13 prósent þeirra sem eru 80-89 ára. Ný tölfræðisíða um bólusetningu hefur verið sett í loftið á vefnum covid.is.
Kjarninn 20. janúar 2021
Ágúst Ólafur Ágústsson.
Ágúst Ólafur verður ekki í framboði fyrir Samfylkinguna í næstu kosningum
Annar oddviti Samfylkingarinnar í Reykjavíkur verður ekki á lista hennar í komandi þingkosningum. Hann bauðst til að taka annað sætið á lista en meirihluti uppstillingarnefndar hafnaði því.
Kjarninn 20. janúar 2021
Rústir hússins að Bræðraborgarstíg 1 standa enn, yfir hálfu ári eftir að það brann.
Rannsaka ætluð brot eiganda Bræðraborgarstígs 1
Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu er með til skoðunar ætlað brot fyrrum eiganda Bræðraborgarstígs 1 á byggingarreglugerð. HMS segir að eigandanum hafi borið að tryggja brunavarnir hússins og þær ekki reynst í samræmi við lög.
Kjarninn 20. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar