Æsandi fróðleiksmoli um óvissu, upplausn og óstöðugleika!

Katrín Oddsdóttir formaður Stjórnarskrárfélagsins segir að ef röng manneskja kæmist til valda sem forseti á Íslandi gæti viðkomandi framkvæmt hræðilega hluti samkvæmt gildandi stjórnarskrá.

Auglýsing

Í núgild­andi stjórn­ar­skrá er hvergi minnst á full­veldi Íslands né þing­ræð­is­regl­una sem felur í sér að rík­is­stjórn situr með stuðn­ingi þings­ins.

Hins vegar er fjallað um ýmis­legt annað í þess­ari gömlu, lúnu og danskætt­uðu stjórn­ar­skrá. Hún geymir til dæmis sér­staka grein um að for­seti Íslands sé „ábyrgð­ar­laus á stjórn­ar­at­höfn­um“ og til­greinir þannig sér­stak­lega að ein mann­eskja fari með vald án ábyrðg­ar. Svo er þar önnur grein sem segir að for­set­inn geti látið leggja laga­frum­vörp fyrir Alþingi. Og ein í við­bót sem kveður á um að for­set­inn geti ákveðið að sak­sókn fyrir afbrot skuli niður falla.

Það væri svo auð­vitað synd að nefna ekki til sög­unnar hina stór­kost­legu rús­ínu í þessum stjórn­skipu­lega pylsu­enda sem er 30. gr stjórn­ar­skrár­inn­ar.

Auglýsing

Hún seg­ir:

„For­set­inn veit­ir, ann­að­hvort sjálfur eða með því að fela það öðrum stjórn­völd­um, und­an­þágur frá lögum sam­kvæmt regl­um, sem farið hefur verið eftir hingað til.“

Ekki vil ég valda neinum óþarfa áhyggjum en það er nú samt þannig að ef röng mann­eskja kæm­ist til valda sem for­seti á Íslandi gæti við­kom­andi fram­kvæmt hræði­lega hluti skv. gild­andi stjórn­ar­skrá.

And­stæð­ingar nýrrar stjórn­ar­skrár nota gjarnan hug­tök eins og „óvissu“, „upp­lausn“ og „óstöð­ug­leika“ þegar þeir færa rök fyrir því að ekki skuli virða nið­ur­stöður þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unnar 2012 um nýja stjórn­ar­skrá.

Stað­reyndin er hins vegar sú að óvissan er til staðar í núgild­andi stjórn­ar­skrá. Óstöð­ug­leik­inn og upp­lausnin eru það þar með líka. Sem dæmi töldu margir stjórn­skip­un­ar­fræð­ingar fram til árs­ins 2004 að for­set­inn hefði í raun alls engan mál­skots­rétt sam­kvæmt stjórn­ar­skrá. Þetta breytt­ist svo skyndi­lega einn dagin þegar einn maður ákvað að beita téðum mál­skots­rétti. Ekki var hann hyl­djúpur stöð­ug­leik­inn í íslenskri stjórn­skipan þann dag. Vissan var ekki beint þrúg­andi held­ur.

Ólíkt nýju stjórn­ar­skránni gerir núgild­andi stjórn­ar­skrá ekki kröfu um meiri­hluta kosn­ingu for­seta svo ef nægi­lega margir eru í fram­boði getur for­seti verið kjör­inn hér á landi með t.d. 15% atkvæða ef þau dreifast nógu mik­ið. Hvað myndi þá ger­ast ef að ein­hver sjar­mer­andi ein­stak­lingur með ólýð­ræð­is­legar hug­myndir í koll­inum myndi hreppa for­seta­emb­ættið með þessum hætti? Segjum að þessi ímynd­aði for­seti okkar hefði svip­aðar áherslur og for­seta­fram­bjóð­and­inn Sturla Jóns­son sem sagð­ist ekki myndi hika við að beita stjórn­ar­skránni til að láta leggja fram laga­frum­varp á Alþingi (St­urla er alls ekki sá eini sem hefur við­haft þessa bók­staf­legu túlkun á stjórn­ar­skránn­i). Hann gæti lagt fram laga­frum­vörp um alls kyns hluti sem myndu koll­varpa sam­fé­lag­inu okk­ar. Myndu ein­hverjir vilja túlka 13. gr. stjórn­ar­skrár­innar þessu til varnar en þar segir að ráð­herra fram­kvæmi vald for­seta. En þá myndi Sturla þessi bara vippa fram 15. gr. stjórn­ar­skrár­innar og segja: "Aha, en For­set­inn skipar ráð­herra og veitir þeim lausn”. Svo myndi hann horfa ísköldum augum lengi á þann ráð­herra sem um ræddi. Þá myndi fólk auð­vitað vísa til þing­ræð­is­regl­unnar en hana er ekki einu sinni að finna í stjórn­ar­skránni! (Danir höfðu þó að minnsta kosti vit á því að setja þing­ræð­is­regl­una í sína stjórn­ar­skrá árið 1953).

Við viljum helst ekki trúa því að vondir hlutir ger­ist en á sama tíma horfum við á heims­mynd þar sem for­seti valda­mesta ríkis heims notar Twitter til að kalla annað fólk kúkalabba.

Við eigum svo margt óra­fag­urt í sam­fé­lag­inu okk­ar. Því miður er sam­fé­lags­sátt­mál­inn sjálfur ekki eitt af því. Nýja stjórn­ar­skráin (sjá: www.­stjorn­lag­ara­d.is) leysir ekki öll okkar mál en hún mun án efa mjaka okkur í átt að betra og gegn­særra stjórn­kerfi. Auk þess er hún til þess fallin að minnka veru­lega hættu á óvissu, upp­lausn og óstöðu­leika sem aug­ljós­lega er falin í núgild­andi stjórn­ar­skrá.

Með öðrum orð­um: Við þurfum nýja stjórn­ar­skrá!

Ég skora á alla sem þetta lesa að beita sér í bar­átt­unni fyrir nýrri stjórn­ar­skrá og betra sam­fé­lagi á Íslandi.

Höf­undur er for­maður Stjórn­ar­skrár­fé­lags­ins

Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Geta konur stjórnað?
Kjarninn 16. september 2019
Það á ekki lengur að vera hægt að fela hver sé raunverulegur eigandi félaga sem skráð eru á Íslandi.
Raunverulegir eigendur félaga eiga ekki lengur að geta falið sig
Hérlendis hefur verið hægt að komast upp með það að fela raunverulegt eignarhald félaga með ýmsum hætti. Margir nýttu sér það, meðal annars til að komast hjá uppgjöri á kröfum eða skattgreiðslum. Þessi leikur á ekki að vera gerlegur lengur.
Kjarninn 16. september 2019
Þóra Kristín Þórsdóttir
Opið bréf til Ásmundar Einars Daðasonar
Kjarninn 16. september 2019
Drónaárás í Sádí-Arabíu ýtir olíuverðinu upp á við
Aldrei í sögunni hefur olíuverð hækkað jafnt mikið á jafn skömmum tíma, eins og gerðist í kjölfar drónaárásar á olíuframleiðslusvæði Aramco í Sádí-Arabíu.
Kjarninn 16. september 2019
Segir ríkislögreglustjóra bera skyldu til að tilkynna um spillingu
Verðandi formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir að Haraldur Johannessen eigi að tilkynna um spillingu sem hann viti af. Í viðtali í gær lét hann í það skína að slík væri til staðar.
Kjarninn 15. september 2019
Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar