Æsandi fróðleiksmoli um óvissu, upplausn og óstöðugleika!

Katrín Oddsdóttir formaður Stjórnarskrárfélagsins segir að ef röng manneskja kæmist til valda sem forseti á Íslandi gæti viðkomandi framkvæmt hræðilega hluti samkvæmt gildandi stjórnarskrá.

Auglýsing

Í núgild­andi stjórn­ar­skrá er hvergi minnst á full­veldi Íslands né þing­ræð­is­regl­una sem felur í sér að rík­is­stjórn situr með stuðn­ingi þings­ins.

Hins vegar er fjallað um ýmis­legt annað í þess­ari gömlu, lúnu og danskætt­uðu stjórn­ar­skrá. Hún geymir til dæmis sér­staka grein um að for­seti Íslands sé „ábyrgð­ar­laus á stjórn­ar­at­höfn­um“ og til­greinir þannig sér­stak­lega að ein mann­eskja fari með vald án ábyrðg­ar. Svo er þar önnur grein sem segir að for­set­inn geti látið leggja laga­frum­vörp fyrir Alþingi. Og ein í við­bót sem kveður á um að for­set­inn geti ákveðið að sak­sókn fyrir afbrot skuli niður falla.

Það væri svo auð­vitað synd að nefna ekki til sög­unnar hina stór­kost­legu rús­ínu í þessum stjórn­skipu­lega pylsu­enda sem er 30. gr stjórn­ar­skrár­inn­ar.

Auglýsing

Hún seg­ir:

„For­set­inn veit­ir, ann­að­hvort sjálfur eða með því að fela það öðrum stjórn­völd­um, und­an­þágur frá lögum sam­kvæmt regl­um, sem farið hefur verið eftir hingað til.“

Ekki vil ég valda neinum óþarfa áhyggjum en það er nú samt þannig að ef röng mann­eskja kæm­ist til valda sem for­seti á Íslandi gæti við­kom­andi fram­kvæmt hræði­lega hluti skv. gild­andi stjórn­ar­skrá.

And­stæð­ingar nýrrar stjórn­ar­skrár nota gjarnan hug­tök eins og „óvissu“, „upp­lausn“ og „óstöð­ug­leika“ þegar þeir færa rök fyrir því að ekki skuli virða nið­ur­stöður þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unnar 2012 um nýja stjórn­ar­skrá.

Stað­reyndin er hins vegar sú að óvissan er til staðar í núgild­andi stjórn­ar­skrá. Óstöð­ug­leik­inn og upp­lausnin eru það þar með líka. Sem dæmi töldu margir stjórn­skip­un­ar­fræð­ingar fram til árs­ins 2004 að for­set­inn hefði í raun alls engan mál­skots­rétt sam­kvæmt stjórn­ar­skrá. Þetta breytt­ist svo skyndi­lega einn dagin þegar einn maður ákvað að beita téðum mál­skots­rétti. Ekki var hann hyl­djúpur stöð­ug­leik­inn í íslenskri stjórn­skipan þann dag. Vissan var ekki beint þrúg­andi held­ur.

Ólíkt nýju stjórn­ar­skránni gerir núgild­andi stjórn­ar­skrá ekki kröfu um meiri­hluta kosn­ingu for­seta svo ef nægi­lega margir eru í fram­boði getur for­seti verið kjör­inn hér á landi með t.d. 15% atkvæða ef þau dreifast nógu mik­ið. Hvað myndi þá ger­ast ef að ein­hver sjar­mer­andi ein­stak­lingur með ólýð­ræð­is­legar hug­myndir í koll­inum myndi hreppa for­seta­emb­ættið með þessum hætti? Segjum að þessi ímynd­aði for­seti okkar hefði svip­aðar áherslur og for­seta­fram­bjóð­and­inn Sturla Jóns­son sem sagð­ist ekki myndi hika við að beita stjórn­ar­skránni til að láta leggja fram laga­frum­varp á Alþingi (St­urla er alls ekki sá eini sem hefur við­haft þessa bók­staf­legu túlkun á stjórn­ar­skránn­i). Hann gæti lagt fram laga­frum­vörp um alls kyns hluti sem myndu koll­varpa sam­fé­lag­inu okk­ar. Myndu ein­hverjir vilja túlka 13. gr. stjórn­ar­skrár­innar þessu til varnar en þar segir að ráð­herra fram­kvæmi vald for­seta. En þá myndi Sturla þessi bara vippa fram 15. gr. stjórn­ar­skrár­innar og segja: "Aha, en For­set­inn skipar ráð­herra og veitir þeim lausn”. Svo myndi hann horfa ísköldum augum lengi á þann ráð­herra sem um ræddi. Þá myndi fólk auð­vitað vísa til þing­ræð­is­regl­unnar en hana er ekki einu sinni að finna í stjórn­ar­skránni! (Danir höfðu þó að minnsta kosti vit á því að setja þing­ræð­is­regl­una í sína stjórn­ar­skrá árið 1953).

Við viljum helst ekki trúa því að vondir hlutir ger­ist en á sama tíma horfum við á heims­mynd þar sem for­seti valda­mesta ríkis heims notar Twitter til að kalla annað fólk kúkalabba.

Við eigum svo margt óra­fag­urt í sam­fé­lag­inu okk­ar. Því miður er sam­fé­lags­sátt­mál­inn sjálfur ekki eitt af því. Nýja stjórn­ar­skráin (sjá: www.­stjorn­lag­ara­d.is) leysir ekki öll okkar mál en hún mun án efa mjaka okkur í átt að betra og gegn­særra stjórn­kerfi. Auk þess er hún til þess fallin að minnka veru­lega hættu á óvissu, upp­lausn og óstöðu­leika sem aug­ljós­lega er falin í núgild­andi stjórn­ar­skrá.

Með öðrum orð­um: Við þurfum nýja stjórn­ar­skrá!

Ég skora á alla sem þetta lesa að beita sér í bar­átt­unni fyrir nýrri stjórn­ar­skrá og betra sam­fé­lagi á Íslandi.

Höf­undur er for­maður Stjórn­ar­skrár­fé­lags­ins

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Ráðherra segir að pakkaferðafrumvarp hennar hafi ekki meirihluta á þingi
Frumvarp Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur um að heimila ferðaskrifstofum að borga neytendum í inneignarnótum í stað peninga mun ekki verða afgreitt á Alþingi. Hluti stjórnarþingmanna styður það ekki.
Kjarninn 4. júní 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Varist hræðsluáróður – Handbók um endurheimt þjóðareignar
Kjarninn 4. júní 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Hálfur milljarður í þróun á bóluefni frá Íslandi
Framlag Íslands skiptist þannig að 250 milljónir króna fara til bólusetningarbandalagsins Gavi og sama upphæð til CEPI sem er samstarfsvettvangur fyrirtækja og opinberra aðila um viðbúnað gegn farsóttum.
Kjarninn 4. júní 2020
Jenný Ruth Hrafnsdóttir
Hverjir eru þínir bakverðir?
Kjarninn 4. júní 2020
Fosshótel Hellnar er hluti af Íslandshótelum.
722 samtals sagt upp hjá tveimur hótelum og Bláa lóninu
Samtals var 722 starfsmönnum sagt upp í þremur stærstu hópuppsögnum maímánaðar; hjá Bláa lóninu, Flugleiðahóteli og Íslandshóteli. Vinnumálastofnun bárust 23 tilkynningar um hópuppsagnir í maí.
Kjarninn 4. júní 2020
Reynt að brjótast inn í tölvukerfi Reiknistofu bankanna
Brotist var inn í ysta netlag og eru engar vísbendingar um að komist hafi verið inn í kerfi Reiknistofu bankanna og viðskiptavina.
Kjarninn 4. júní 2020
Kristbjörn Árnason
Núverandi ríkisstjórn er ein alvarlegustu mistök stjórnmálanna hin síðustu ár
Leslistinn 4. júní 2020
Kóralrifið mikla hefur fölnað mikið á undanförnum árum.
Kóralrifið mikla heldur áfram að fölna
Fölnun Kóralrifsins mikla í mars síðastliðnum er sú umfangsmesta hingað til. Febrúar síðastliðinn var heitasti mánuður á svæðinu síðan mælingar hófust.
Kjarninn 4. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar