Við þurfum að tala um tjáningarfrelsið

Auður Jónsdóttir segir að á meðan að ekki sé betur búið að starfsskilyrðum fjölmiðlafólks sé vegið að tjáningarfrelsinu í landinu.

Auglýsing

Við þurfum að tala um tján­ing­ar­frels­ið. En við þurfum líka að tala um hvernig við búum sem best að því.

„Að­al­­málið í öll­um frum­vörp­un­um er rýmk­un tján­ing­­ar­frels­is,“ sagði Ei­­rík­­ur Jóns­­son, pró­­fess­or og for­maður nefnd­ar um um­bæt­ur á sviði tján­ing­­ar-, fjöl­miðla- og upp­­lýs­inga­frels­is, þegar nefnd­in kynnti til­­lög­ur að um­­bót­­um.

En tján­ing­ar­frelsið er eitt, aðstaða fjöl­miðla­fólks ann­að. Meðan ekki er betur búið að starfs­skil­yrðum fjöl­miðla­fólks er vegið að tján­ing­ar­frels­inu.

Auglýsing

Það er vegið að þeirri lífæð upp­lýs­inga sem sam­fé­lagið þarfn­ast að sé gagn­sæ, virk og marg­slungin – og fag­mann­leg – til að við séum sem best upp­lýst. Og að þær upp­lýs­ingar séu fram­reiddar eftir til­skyldum sið­ferð­is­við­miðum og af raun­veru­legri fag­mennsku. Það þarf líka að auð­velda blaða­mönnum að nálg­ast upp­lýs­ing­ar, hið opin­bera má ekki stuðla að slíkri upp­lýs­inga­leynd innan stjórn­sýsl­unnar að fjöl­miðla­fólk geti ekki unnið vinn­una sína.

Upp­lýs­ingar eru eitt, að vinna úr þeim ann­að. Við lifum á tímum upp­lýs­inga­meng­un­ar, fals­frétta og svo örrar tækni­þró­unar að okkur ber­ast stans­laust og ofur­hratt upp­lýs­ing­ar. En mis­áreið­an­leg­ar.  Við höfum varla við að skilja allt sem við heyrum og sjá­um. Við skiljum ekki allar þessar upp­lýs­ingar né getum alltaf greint eftir hvaða leiðum og af hverju þær ber­ast okk­ur.

Eitt eru upp­lýs­ingar úr gagna­leka, annað upp­lýs­ingar sem fag­legar rit­stjórnir eru búnar að vinna úr svo við fáum skilið þær almenni­lega og getum greint hismið frá kjarn­an­um.

Áhrifa­að­ilar út um allt reyna að hafa áhrif á hvernig unnið er úr upp­lýs­ing­um. Sumir reyna að skrum­skæla upp­lýs­ingar og aðrir reyna að stöðva þær. Það er reynt að hafa áhrif á í hvaða ljós og í hvaða sam­hengi þær eru sett­ar.

Því verða styrkar rit­stjórnir að fá að þríf­ast. Rit­stjórnir sem búa yfir nægi­legri fag­mennsku og reynslu til að  vinna úr þessum upp­lýs­ingum og setja þær í sam­hengi fyrir okk­ur. Rit­stjórnir sem láta ekki mata sig. Rit­stjórnir sem þora að standa undir nafni, þrátt fyrir smæð kunn­ingja­sam­fé­lags­ins.

Rit­stjórnir þurfa að hafa bol­magn til að geta stundað nauð­syn­lega og tíma­freka heim­ilda­vinnu. Þurfa ráð­rými til að fram­leiða eitt­hvað meira en smellu­fréttir – sem aug­lýsendur styrkja. Því er svo mik­il­vægt að til­lögur mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra um end­ur­greiðslur til einka­rek­inna fjöl­miðla nái í gegn. Að það verði ekki staðið í vegi fyrir þeim.

Það er líka mik­il­vægt að Rík­is­út­varp­inu verði tryggður starfs­grund­völlur ef umsvif þess eru minnkuð á aug­lýs­inga­mark­aði. Þannig samt að stofn­unin haldi sjálf­stæði sínu.

Úrlausn­ar­efnin eru flókin á flóknum tím­um. Rekstr­ar­skil­yrði fjöl­miðla hafa breyst og halda áfram að breyt­ast. Þau eru erfið og ófyr­ir­sjá­an­leg. Við stöndum á bjarg­brún nýrra tíma, tíma tækni­breyt­ingar og alþjóð­legra áhrifa, og eng­inn veit hver verða rekstr­ar­skil­yrði morg­un­dags­ins. Því verðum við að vera með­vit­aðir fjöl­miðla­neyt­end­ur. Við verðum að hugsa um fjöl­miðl­ana og stuðla að heil­brigði þeirra og marg­breytni. Fjöl­miðl­arnir erum við – þeir eru um okkur og þeir eru sam­tal okk­ar. Birt­ing­ar­mynd sam­fé­lags­ins. Og ef fjöl­miðlaum­hverfið er ekki heil­brigt þýðir það að sam­fé­lagið er ekki heil­brigt.

Í óheil­brigðu sam­fé­lagi þykir sjálf­sagt að það sé ráð­ist per­sónu­lega á fjöl­miðla­fólk, því hótað og vafa­samar leiðir not­aðar til að þagga niður í því. Það má ekki líð­ast. Og það má ekki vera eins konar þjóð­ar­sport. Við sem almenn­ingur getum for­dæmt það.

Við getum for­dæmt það að stjórn­mála­menn neiti að tala við ákveðna blaða­menn. Getum for­dæmt stjórn­sýslu­leynd. Getum for­dæmt þöggun og kæl­ing­ar­á­hrif. Við getum for­dæmt það að fjár­sterkir sér­hags­muna­að­ilar nýti fjöl­miðla sem áróð­urstæki. Við þurfum að for­dæma slíkt en líka styðja við vand­aða fjöl­miðl­un. Með því að kaupa hana og styrkja hana. Og styðja stjórn­mála­menn sem vilja styðja við starfs­grund­völl fjöl­miðla.

Fjöl­miðl­arnir eru tækið okk­ar. Aðhaldið okk­ar. Tækið sem við höfum til að skilja sam­fé­lagið og heim­inn og hjálpa okkur að hafa rödd. Ef það er veiklað veikl­ast sam­fé­lag­ið. Frjáls­lynt heil­brigt sam­fé­lag þrífst ekki án heil­brigðrar fjöl­miðl­un­ar.

Það er okkar að móta þetta sam­fé­lag. Og það gerum við í gegnum fjöl­miðl­ana. En þeir verða að vera nógu burð­ugir til að geta staðið undir hlut­verki sín­um. Að standa vörð um virkt lýð­ræði og gagn­sætt sam­fé­lag.  

Höf­undur var ræðu­maður á bar­áttufundi fyrir fjöl­miðla­frelsi sem hald­inn var á Aust­ur­velli í gær. 

Libra skjálfti hjá seðlabönkum
Áform Facebook um að setja í loftið Libra rafmyntina á næsta ári hafa valdið miklum titringi hjá seðlabönkum. Hver verða áhrifin? Þegar stórt er spurt, er fátt um svör og óvissan virðist valda áhyggjum hjá seðlabönkum heimsins.
Kjarninn 24. júní 2019
Lögfræðikostnaður vegna orkupakkans rúmlega 16 milljónir
Lögfræðiráðgjafar var aflað frá sex aðilum.
Kjarninn 24. júní 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Þörf á rannsóknum á ofbeldi í garð kennara hér á landi
Kjarninn 24. júní 2019
Stuðningur við þriðja orkupakkan eykst mest meðal kjósenda Vinstri grænna
90 prósent kjósenda Miðflokksins eru mjög eða frekar andvíg innleiðingu þriðja orkupakkans.
Kjarninn 24. júní 2019
Vilja koma böndum á óhóflega sykurneyslu landsmanna
Skipaður hefur starfshópur til að innleiða aðgerðaáætlun Embættis landlæknis til að draga úr sykurneyslu landsmanna. Landlæknir telur að vörugjöld og skattlagning á sykruð matvæli sé sú aðgerð sem beri hvað mestan árangur þegar draga á úr sykurneyslu.
Kjarninn 24. júní 2019
Kjósendur Miðflokks, Flokks fólksins og Framsóknar helst á móti Borgarlínu
Kjósendur Samfylkingar, Viðreisnar og Pírata eru hlynntastir Borgarlínu.
Kjarninn 24. júní 2019
Snæbjörn Guðmundsson
Hvalárvirkjun í óþökk landeigenda
Leslistinn 24. júní 2019
Borgarlínan
Stuðningur við Borgarlínu aldrei mælst meiri
54 prósent Íslendinga eru hlynnt Borgarlínunni en um 22 prósent andvíg.
Kjarninn 24. júní 2019
Meira úr sama flokkiÁlit