Hvert ætlum við með orku landsins?

Sigrún Guðmundsdóttir, umhverfis- og auðlindafræðingur, segir að lausnin á nýtingu hreinnar raforku á Íslandi til lengri framtíðar liggi í framleiðslu og nýtingu á vetni.

Auglýsing

Nýleg grein Andra Snæs Magna­sonar var ansi mögnuð og hressandi, enda beitt, vel skrifuð og löngu tíma­bær. Ekki er hreyft við hug­myndum um fram­tíð­ar­orku­miðla Íslend­inga (sem mér eru hug­leikn­ir), en risa­stóra vanda­málið okk­ar, ætli megi ekki kalla það stund­ar­hags­muna­sýki, tekið föstum tök­um. Andri Snær sýndi glögg­lega van­kanta heims­myndar (lé­lega) kontórist­ans, sem hefur mikil áhrifa­völd í krafti mennt­unar sinnar og stöðu í burð­ar­grein íslenska hag­kerf­is­ins. 

­Ís­lensk hrein orka er að stærstum hluta notuð í meng­andi stór­iðju sem ekki er bráð­nauð­syn­leg, vöntun á áli hrjáir ekki heim­inn, ekk­ert alþjóða­ráð bannar fram­leiðslu áls með kolum eða gerir kröfur um hreina fram­leiðslu­tækni. Nei hreint ekki, Kola­brennslu-álfram­leiðsla hefur auk­ist veru­lega á heims­vís­u.

Eitt er á hreinu, stór­iðju­stefna síð­ustu ára­tuga var rán­dýr og okkur ekki til sóma. Það er meiri­háttar kúl að eiga fullt af grænu raf­magni en ansi heimsku­legt að nota það í fullt af óþarfa (eins og gos­dósir sem fara í urð­un) og menga stórt í leið­inni. Er ekki kom­inn tími á glimr­andi grænt orku­hag­kerfi?

Vísar að fram­förum í orku­geir­anum

Rann­sóknir og þróun er mik­il­væg á öllum sviðum ekki síst í orku­geir­an­um. Vind­myllur Lands­virkj­unar og kolefn­is­bind­ing Orku­veit­unnar –Carb fix verk­efnið eru góð dæmi – húrra fyrir þeim.

Auglýsing
Við­skipta­blaðið ræddi nýlega við Hörð Arn­ar­son for­stjóra Lands­virkj­un­ar. Þar kom fram að Nor­egur hygð­ist leggja sæstrengi til ann­arra landa – vænt­an­lega til að styrkja hug­mynd/­fyr­ir­ætl­anir fyr­ir­tæk­is­ins um sæstreng til Bret­lands. Lands­virkjun sér sæstreng sem góða leið til að koma hreinni orku þjóð­ar­innar í gott verð. En hvernig er það, -er víst að ekki séu aðrar heppi­legar leið­ir? Hvað með orku­miðla í sam­göng­um?

Orku­miðlar fram­tíðar

Sem stendur er aðal áherslan á raf­bíla og hleðslu­stöðvar fyrir þá. Raf­hlöðu­bílar henta að mestu vel sem einka­bílar (óhreyfðir 23 klst. á sól­ar­hring og því nægur tími til hleðslu). Van­kantar raf­-far­ar­tækja eins og langur hleðslu­tími, þungar raf­hlöður og minni drægni eru sér­lega óþægi­leg í lang­ferða­flutn­ing­um, bæði í sam­göngum fólks og vöru­flutn­ing­um. Ger­ald Killman véla­verk­fræð­ingur Toyota telur að vegna þess­ara van­kanta komi efn­ara­fall­inn til með að ná yfir­hönd­inni á mark­aði, - af raf­hlöðu­bíl­um.

Hvað er í deigl­unni?

Japönsk stjórn­völd hafa mikla trú á efn­ar­afl­inum og vetni sem fram­tíð­ar­orku­miðli. Þeir sjá fyrir sér að álit­legur hluti orku­hag­kerf­is­ins verði drif­inn áfram með vetni, og styrkja því m.a. þróun efn­arafals­ins um 300 millj­ónir evra árlega. Notkun vetn­is­rafals hefur þann frá­bæra kost að koldí­oxíð kemur ekki við sögu. Orku­hag­kvæmni raf­bíla er hins vegar meiri. Yfir­leitt fylgja bæði kostir og gallar öllu sem gert er og mik­il­vægt að máta breyt­ingar á vett­vang­i. 

Vetnið

Hvernig hentar vetnis­tækni hér­lend­is? Mjög snemma eða um 1970 hóf dr. Bragi Árna­son pró­fessor í efna­fræði við Háskóla Íslands að skoða mögu­leika á notkun vetn­is, sem fram­leitt væri með umhverf­is­vænni raf­orku, sem aðal­orku­gjafa fyrir Ísland. Hann taldi að landið gæti orðið leið­andi með almennri inn­leið­ingu þess­arar orku fyrir sam­göng­ur, flutn­inga og iðn­að. Fyrir 50 árum var þessi hug­mynd af flestum ekki talin raun­hæf vegna kostn­aðar við vetn­is­fram­leiðslu með raf­grein­ingu vatns. Hún leiddi þó til risa­verk­efn­is, þar sem Háskóli Íslands, rík­is­stjórnin og ýmis stór­fyr­ir­tæki tóku þátt í. Nú er í gangi þróun um alla ver­öld að fram­leiða umhverf­is­vænt vetni með háhitaraf­grein­ingu og hefur þegar tek­ist að lækka kostnað veru­lega. 

Hvað nú?

Nú er ­mik­il­vægt að fylgj­ast vel með þró­un­inni erlend­is, því t.d.­sam­göngu­tækin koma það­an. Á ráð­stefnu IASA (InternationalAssoci­ation of Susta­ina­ble A­vi­ation) sem fram fór í nóv­em­ber sl. voru þátt­tak­endur almennt á því að svokölluð Power to Liquid tækni yrði brátt ráð­andi í flug­inu. Raf­magn kemur við sögu (Power), og „Liquid“,er afurð­in, þ.e. orku­ríkur vökvi (PtLFu­el).

Auglýsing

Með PtL tækn­inni er hægt að fram­leiða kolefn­iselds­neyti, eins­konar jarð­ol­íu­líki (met­an, bens­ín, dísilol­ía, ker­osin o.fl.) sem unnið er úr vatn­i/vetni (vetnið fæst með raf­grein­ingu vatns) og koldí­oxíði. Mik­il­vægt er að koldí­oxíð sem notað er í ferl­inu sé lofts­lags­hlut­laust, semsé til­komið af öðru en bruna jarð­olíu eins og hauggasi, iðn­aði, eða jafn­vel and­rúms­lofti.Burðarþættir PtL ferilsins (birt á ráðstefna IASA „Greener Skies Ahead“).

Þannig má hugsa sér að allri afgangs­raforku verði breytt í vetni og dreift til notk­unar sem elds­neyti á skip, flug­vélar bif­reiðar og bruna á úrgangi, en einnig til umbreyt­ingar á koldí­oxíði frá iðn­verum eða úrgangs­brennslu. Elds­neyt­is­brans­inn í Evr­ópu sér þessa tækni sem „sína fram­tíð“, enda hag­stætt að geta haldið gömlu sprengju­h­ólfs­vél­unum gang­andi áfram. 

Orkan og við

Það blasir við að senni­leg­asta lausnin á nýt­ingu hreinnar raf­orku á Íslandi til lengri fram­tíðar liggur í fram­leiðslu og nýt­ingu á vetni, sem t.d. má geyma og dreifa í fljót­andi formi. 

Þetta er léttasta frum­efnið og hefur fjöl­marga nýt­ing­ar­mögu­leika fram yfir önnur efni, auk þess að leysa flest vanda­mál sem fylgja myndun koldí­oxíðs og ann­ara loft­teg­unda sem skaða lofts­lag jarð­ar.

Höf­undur er umhverf­is- og auð­linda­fræð­ing­ur. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samherji opinberaður
Sjávarútvegsrisinn Samherji er eitt stærsta og áhrifamesta fyrirtæki á Íslandi. Það teygir anga sína víða og stjórnendur þess hafa ekki farið leynt með vilja sinn til að hafa mikil áhrif í samfélaginu sem þeir búa í.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Gunnþór Ingvarsson
Óskuðu eftir ráðum hjá Samherjamönnum til að blekkja Grænlendinga
Framkvæmdastjóri Síldarvinnslunnar bað stjórnendur hjá Samherja að ráðleggja sér um hvernig best væri að afla velvildar heimamanna á Grænlandi og blekkja þá til að komast yfir veiðiheimildir.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Þórólfur Matthíasson
Mútur sem hefðbundnir viðskiptahættir
Kjarninn 15. nóvember 2019
Björgólfur reiknar ekki með að sitja sem forstjóri Samherja lengi
Sitjandi forstjóri Samherja kallar sjónvarpsþátt Kveiks um fyrirtækið „einhliða“. Ýjað hafi verið að því að Samherji „hefði brotið gegn lögum og sýnt slæmt siðferði í viðskiptum.“
Kjarninn 15. nóvember 2019
Bankastjórar Arion banka kaupa hlutabréf fyrir 230 milljónir
Benedikt Gíslason bankastjóri og Ásgeir Helgi Reykfjörð aðstoðarbankastjóri keyptu hlutabréf í bankanum í dag.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Þorsteinn Már vonar að tímabundið brotthvarf rói umræðu um Samherja
Þorsteinn Már Baldvinsson segir í viðtali við Vísi að Samherji sé ekki sálarlaust fyrirtæki. Honum blöskrar umræða um fyrirtækið í kjölfar afhjúpandi þáttar Kveiks um starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Indriði H. Þorláksson
Samherji í gráum skugga
Kjarninn 14. nóvember 2019
Björgólfur í leyfi frá störfum sem stjórnarformaður Íslandsstofu
Björgólfur Jóhannsson tekur við sem forstjóri Samherja tímabundið.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar