Vinnum við íslenskuslaginn?

…eða tekur enskan yfir?

taka2.jpg
Auglýsing

Íslensk stjórn­völd eru með metn­að­ar­full áform um sókn íslensk­unnar á tækni­tím­um. Þau leggja umtals­vert fé í að þróa mál­tækni­lausnir, háskól­arnir bjóða uppá nám í mál­tækni og atvinnu­lífið hefur lýst yfir miklum vilja til þátt­töku í þessum slag. Þessi þróun er gríð­ar­lega jákvæð en stóra spurn­ingin er hvort við eigum mögu­leika á að vinna slag­inn við ensk­una, sem er að verða meira og meira tungu­mál tungu­mál­anna.

Ekki skal dregið á nokkurn hátt úr mik­il­vægi íslensk­unnar fyrir sam­fé­lag­ið, þjóð­ar­vit­und og sam­kennd okk­ar. Við erum stolt af því að eiga fjöl­breytt og fal­legt tungu­mál sem er miðja okkar sam­skipta, þar sem við finnum alltaf svar og getum tjáð til­finn­ingar okkar og leyst okkar þraut­ir. Við eigum tungu­mál með stór­kost­legum orðum eins og ljós­móð­ir, tölva, þyrla eða jóla­bóka­flóð. Við eigum tutt­ugu mis­mun­andi orð um snjó og annan eins fjölda um vind. Þetta segir okkur óþægi­lega mikið um veð­ur­farið en sýnir okkur líka að við höfum þróað og þroskað málið saman um langa hríð og af því getum við verið stolt.

Við stöndum samt sem áður frammi fyrir nokkrum vanda. Áhrif ensku eru orðin yfir­þyrm­andi þegar græjurnar í okkar umhverfi tala ensku, for­ritin eru á ensku, fjöl­miðlar eru á ensku og vinnu­mark­að­ur­inn stöðugt meira á ensku. Frek­ari rann­sóknir á mál­töku barna þarf að gera en vís­bend­ingar eru um að enska gegni stærra hlut­verki í mál­þroska þeirra en áður, tvö íslensk börn leiki sér jafn­vel saman á ensku og ömmur og afar sem tala ekki ensku þegar þau eru ávörpuð á ensku eru talin forn­ar, utan­gátta furðu­ver­ur.

Auglýsing

Íslenskan er númer þrjú hund­ruð

Í heim­inum talar fleira fólk um þrjú hund­ruð tungu­mál en talar íslensku. Til dæmis tala færri íslensku en hið smellna Xhosa tungu­mál í Suð­ur­-Afr­íku eða basknesku sem finna má í Baska­landi á mörkum Frakk­lands og Spán­ar. 

Ljóst er, þrátt fyrir glæsta sögu tungu­máls­ins okk­ar, að það er ekki eitt helstu tungu­mála heims­byggð­ar­inn­ar. Fá stór tungu­mál eru að taka yfir; kín­verska, spænska, og í okkar nærum­hverfi, enska.

Spár gera ráð fyrir því að stjórnun tækja með radd­stýr­ingu auk­ist um 20–40% á ári næstu árin og nú þegar eru snjall­há­tal­arar á þriðj­ungi heim­ila í Banda­ríkj­un­um. Röddin verður við­mótið í stað inn­sláttar í tækjum á heim­il­um, far­ar­tækjum og vinnu­stöð­um. Þessum vænt­ingum hefur fylgt mikil fjölgun tækja sem tala við okk­ur. Símar sem eru með tal­við­mót eru í vösum nán­ast allra og síð­asta árið seld­ust yfir 40 millj­ónir snjall­há­tal­ara í Banda­ríkj­unum og spáð er sölu um 60 millj­óna í ár.

Þessir hátal­arar sem hægt er að tala við eru til dæmis Google Home, með Google Assistant, og Amazon Alexa. Þá er hægt að spyrja um eig­in­lega allt; spyrja um veðrið, biðja um að leika tón­list eða stilla nið­ur­taln­ingu á tíu mín­útur svo mat­ur­inn brenni ekki við.

Þessar tal­græjur eru enn sem komið er ekki bestu vinir minni mál­svæða. Í dag talar Alexa, vin­sæl­asti snjall­hátal­ar­inn á mark­aðn­um, þrjú tungu­mál. Google Assistant talar sex tungu­mál og Siri frá Apple tutt­ugu. Við þurfum að geta svarað þessum fyr­ir­tækjum af hverju í ósköp­unum Amazon Alexa eða Google Home ætti að læra að tala íslensku, tungu­mál sem er ekki meðal þeirra þrjú hund­ruð stærstu. Sjón­vörp, ljós, ryksug­ur, glugga­tjöld, læs­ingar og ísskápar sem taka við radd­stýr­ingu eru nú þegar komin á mark­að. Far­ar­tæki og mót­or­hjóla­hjálmar eru einnig farin að hlusta og tala til að auka öryggi öku­manna.

Mál­tækni­á­ætlun markar kafla­skil

Íslend­ingar ætla þó að gera sitt til að draga úr lík­unum á staf­rænni andnauð tungu­máls­ins okk­ar. Í ágúst árið 2018 skrif­aði sjálfs­eign­ar­stofn­unin Almannarómur undir samn­ing við Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neytið um rekstur mið­stöðvar um mál­tækni næstu fimm árin. Að Almannarómi standa háskóla- og rann­sókn­ar­stofn­an­ir, fyr­ir­tæki og félaga­sam­tök sem öll brenna fyrir því brýna verk­efni að tryggja að íslenskan standi jafn­fætis öðrum tungu­málum í síbreyti­legum tækni­heimi. Mark­mið Almannaróms er að stuðla að aðgengi almenn­ings og atvinnu­lífs að nauð­syn­legri mál­tækni svo fram­tíðin hljómi vel á íslensku. Aðal­mark­mið mið­stöðvar mál­tækni­á­ætl­unar er að sjá til þess að verk­efni mál­tækni­á­ætl­un­ar­innar verði fram­kvæmd hjá þeim sér­fræð­ing­um, stofn­unum og fyr­ir­tækjum sem fengin eru til að útfæra þau. Almannarómur mun afla til­boða og gera samn­inga við þá sem vinna að verk­efnum á grund­velli verk­á­ætlunar­innar Mál­tækni fyrir íslensku 2018-2022.

Eitt af mark­miðum Almannaróms er að koma íslensku inn í þær mál­tækni­lausnir sem lík­legt er að verði á íslenskum heim­ilum hvort sem er í ísskáp­um, hátöl­urum eða öðrum tækj­um. Margar af þeim lausnum sem unnið verður að í gegnum íslensk mál­tækni­verk­efni verða svo þær tækni­legu und­ir­stöður sem erlend tækni­fyr­ir­tæki  geta notað til að íslenska kom­ist á dag­skrá inn­leið­ingar tungu­mála stærstu mál­tækni­lausna okkar tíma. Við þurfum að sjá til þess að lausnir fyrir íslensku verði not­aðar af stærstu tækni­fyr­ir­tækjum heims og þannig aðgengi­legar í tækj­unum sem við notum alla daga.

Þessi slagur er vissu­lega ekki ein­faldur en við getum nýtt styrk smæð­ar­inn­ar, hversu hvik við erum og hversu tækni­lega sterkar und­ir­stöður tungu­máls­ins eru með allt frá risa­mál­heild, beyg­ing­ar­lýs­ingu nútíma­máls og svo fram­veg­is.

Tökum slag­inn saman

Öruggt er að við þurfum að leggj­ast á eitt. Við þurfum áfram á hinni sterku þverpóli­tísku sátt að halda og til­heyr­andi stuðn­ingi stjórn­valda. Við þurfum tækni­legan slag­kraft úr mennta­kerf­inu. Við þurfum djörf­ung og fram­sýni atvinnu­lífs­ins til að tryggja að íslenskan verði um ókomna tíð full­gilt fyrsta val okkar í öllum okkar sam­skipt­um, hvort sem það er okkar í milli eða milli okkar og tækj­anna sem til verða og talað verður við.

Þetta er eitt af stórum mál­un­um. Nú er okkar allra að taka slag­inn.

Höf­undar eru í stjórn Almannaróms – Mið­stöðvar um mál­tækni

Íslenska ríkið braut gegn Styrmi og Júlíusi
Mannréttindadómstóll Evrópu telur íslenska ríkið hafa brotið gegn Styrmi Þór Bragasyni, fyrrum forstjóra MP banka, og Júlíusi Sigurþórssyni, fyrrum framkvæmdastjóra vörustýringasviðs Húsasmiðjunnar.
Kjarninn 16. júlí 2019
Duterte íhugar að slíta stjórnmálasambandi við Ísland
Rodrigo Duterte, forseti Filippseyja, íhugar alvarlega að slíta stjórnmálasambandi við Ísland í kjölfar ályktunar Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 16. júlí 2019
Píratar greiddu gegn tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð flokksins
Birgitta Jónsdóttir mun ekki sitja í trúnaðarráði Pírata eftir að tilnefningu hennar í ráðið var hafnað í atkvæðagreiðslu á félagsfundi Pírata. Alls kusu 55 gegn og 13 með tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð Pírata.
Kjarninn 16. júlí 2019
Persónuvernd annar ekki eftirspurn
Eftir að ný persónuverndarlöggjöf tók gildi síðasta sumar hefur kvörtunum til Persónuverndar fjölgað um 70 prósent en löggjöfin gerir fólki kleift að stýra sínum persónuupplýsingum betur. Persónuvernd hefur ekki náð að sinna eftirspurn að öllu leyti.
Kjarninn 16. júlí 2019
Ástþór Ólafsson
Styrkjandi áhrif til eftirbreytni
Kjarninn 15. júlí 2019
Magnús Halldórsson
Lausnin er að draga tjöldin frá
Kjarninn 15. júlí 2019
Kristbjörg Mekkín Helgadóttir og Sigurður Einarsson Mäntylä flytja ávörp á ráðherrafundi um heimsmarkmiðin á morgun.
Trúa að rödd þeirra geti haft áhrif
Tveir fulltrúar frá ungmennaráði heimsmarksmiðanna munu ávarpa ráðherrafund um heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna í New York á morgun.
Kjarninn 15. júlí 2019
Kristbjörn Árnason
Orkustríðið
Kjarninn 15. júlí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar