Vængstífða gullgæsin

Jóna Fanney Friðriksdóttir fjallar um ferðaþjónustuna í aðsendri grein og spyr hvort stjórnvöld og rekstraraðilar ætli að nýta þá gullgæs á ábyrgan og sjálfbæran hátt.

Auglýsing

Eftir ham­farir banka­hruns og ösku­mistur jök­uls­ins lenti gull­gæsin við sviðna strönd Íslands. Öllum að óvörum urðu umskipti í efna­hags­málum þjóð­ar­inn­ar. Á örfáum árum fimm­fald­að­ist fjöldi ferða­manna til lands­ins og þjóð­ar­kakan stækk­aði á ævin­týra­legan hátt. Veislu­borðið svign­aði undan kræs­ing­un­um. Kapp­hlaupið hófst um að ná sem stærstu sneið­inni og sem mest á sinn disk.

Á árinu 2007 voru 68 ferða­skrif­stofur skráðar með leyfi frá Ferða­mála­stofu. Tíu árum síðar voru þær orðnar 308. Á þessum sama tíma jókst fjöldi fyr­ir­tækja sem bjóða uppá afþr­ey­ingu tengda ferða­þjón­ustu um 900% eða úr 150 fyr­ir­tækjum í 1.348. Svona mætti halda lengi áfram.

Breytt sam­fé­lags­um­gjörð

Ferða­þjón­usta er flókin atvinnu­grein, hún kemur inn á fjöl­mörg svið atvinnu­lífs­ins og getur af sér margs­konar afleidd störf. Áhrif grein­ar­innar geta verið bæði góð og slæm.

Auglýsing

Síð­ustu ár hefur umræðan um ábyrga ferða­þjón­ustu einnig skotið upp koll­inum hér á landi. Þá er átt við að grein­inni sé stýrt og að sjálf­bærni sé höfð að leið­ar­ljósi þannig að efna­hags­leg­ir, umhverf­is­legir og sam­fé­lags­legir þættir verði í jafn­vægi. Þannig mætti not­ast áfram við mynd­lík­ing­una um veislu­borð­ið, að því sé stýrt hvernig borð­hald fer fram. Mark­miðið með þeirri stýr­ingu er að allir fari sáttir úr veisl­unni, fremur en að freku gest­irnir ryðji sér leið að kræs­ing­un­um, skilji eftir allt í rúst og hina gest­ina með kaldar kart­öflur í fang­inu.

Umhverf­is­leg, efna­hags­leg og sam­fé­lags­leg fót­spor ferða­þjón­ust­unnar eru orðin greini­leg í sam­fé­lag­inu, enda hefur hingað til lítið verið gert til að sporna við þróun fjölda­túrisma á Íslandi. Hér­lendis lýtur því greinin lög­málum sem þekkt eru um allan heim, s.s. undir nöfnum eins og áreitisk­varða (Dox­ey) og lífs­ferli áfanga­staða (Butler).

Þegar lítil sem engin stýr­ing er á þróun vin­sælla áfanga­staða og helsti drif­kraft­ur­inn er gróða­sjón­ar­mið blasir við hnignun grein­ar­innar og óánægja heima­manna. Und­ir­boð og svört atvinnu­starf­semi blómstra sem leiðir til skekktrar sam­keppn­is­stöðu þeirra fjöl­mörgu fyr­ir­tækja sem eru að gera vel. Eft­ir­lit er mátt­lít­ið. Áskor­unin felst í því að skipu­leggja leiðir til að koma í veg fyrir hnign­un­ina og vinna að fram­gangi ferða­þjón­ustu í þá átt að sátt ríki á öllum sviðum sam­fé­lags­ins.

Að bíta í eigið skott

Fylgi­fiskar fjölda­túrisma eru margir og vel þekkt­ir. Hvað hag­ræn áhrif varðar gildir þar lög­málið að lítil stað­bundin fyr­ir­tæki byrja að helt­ast úr lest­inni, sam­runi og sam­þjöppun á sér stað og fjöl­þjóð­leg stór­fyr­ir­tæki rata inná þessa mark­aði til að fá bita af kök­unni. Þannig er ekki óal­gengt að efna­hags­legur leki eigi sér stað, þ.e. að gjald­eyr­is­tekjur flæði út úr land­inu. Að sama skapi eykst hús­næð­is­vandi heima­manna, fram­færslu­kostn­aður eykst, lág­launa­störfum innan grein­ar­innar fjölgar, heima­menn flýja ákveðin hverfi og staði, þar sem stað­bundið menn­ing­ar­legt yfir­bragð þjóð­ar­innar fer hverf­andi. Vöru­merkja­væð­ing menn­ing­ar­arfs­ins, í okkar til­viki lunda­búð­ir, yfir­taka bæj­ar­brag­inn.

Þessi skóla­bók­ar­dæmi fræði­manna um heim allan hljóma kunn­ug­lega, ekki satt?

Alþekkt er einnig að fjölda­ferða­mennsku fylgi sú þróun að þol­mörk umhverf­is­þátt­ar­ins eru þan­in. Nátt­úran, aðal­að­drátt­ar­afl grein­ar­innar og það sem hún byggir fyrst og fremst á, er nú víða komin að þol­mörk­um. Inn­viðir lands­ins eru farnir að láta á sjá og fjár­magn ekki nægj­an­legt til að aðlaga þá álag­inu sem fjölda­ferða­mennskan hefur í för með sér. Fjöldi þjón­ustu­þátta, eins og vega­kerf­ið, heil­brigð­is­þjón­usta og lög­gæsla eru þarafleið­andi í lama­sessi.

Er ferða­þjón­ustan á Íslandi að bíta í eigið skott og ganga frá sjálfri sér?

Víst er að neyt­enda­vit­und ferða­manna hefur aldrei verið meiri og það er ekk­ert lög­mál að ferða­menn komi til lands­ins. Þeir fara ein­fald­lega annað ef áfanga­stað­ur­inn stenst ekki vænt­ingar þeirra.

Þol­mörk sam­fé­lags­ins á enda

Það er ólga í yfir­stand­andi kjara­við­ræðum og fólki er sagt að kröfur verka­lýðs­fé­lag­anna ógni rekstr­ar­skil­yrðum ferða­þjón­ust­unn­ar. Síð­ustu vik­urnar hefur athyglin beinst að þeim lægst laun­uðu innan grein­ar­inn­ar. Sann­ar­lega ekki að ósekju. Ferða­þjón­ustan er borin uppi af lág­launa­fólki á Íslandi. Lág­marks­laun í land­inu eru nú 300 þús­und krónur og það þarf ekki stærð­fræð­ing til að reikna það út að á þessum launum ná fáir endum saman á Íslandi í dag. Þetta eru laun þeirra ófag­lærðu sem starfa við t.a.m. þrif, mót­töku gesta og veit­inga­sölu en þau eru einnig sam­bæri­leg þeim fag­lærðu í grein­inni s.s. rútu­bíl­stjóra og hámennt­aðra leið­sögu­manna.

Ferða­þjón­ustan er stór áhrifa­valdur í íslensku efna­hags­lífi síð­ustu ára og sam­tímis hefur hún fært stjórn­völdum og fyr­ir­tækjum í grein­inni margar og flóknar áskor­an­ir. Ábyrgð stjórn­valda er mikil varð­andi fram­tíð­ar­stefnu­mótun grein­ar­inn­ar. Nú er hins vegar komið þol­mörkum sam­fé­lags­ins, ekki síst lág­launa­stétt­ar­innar sem heldur lyk­ilat­vinnu­grein þjóð­ar­innar gang­andi.

Áleitin spurn­ing skýtur því því óneit­an­lega upp koll­in­um; Ætla stjórn­völd og rekstr­ar­að­ilar að nýta gull­gæs­ina á ábyrgan og sjálf­bæran hátt þannig að allir þætt­ir, efna­hags­leg­ir, umhverf­is­legir og sam­fé­lags­legir verði metnir heilt yfir? Eða á skeyt­ing­ar­leysi villta vest­urs­ins að hlað­borð­inu að vera leið­ar­ljósið áfram? Gull­gæsin lenti við strönd Íslands, fær­andi hendi í ösku­mistrið fyrir nokkrum árum. Ef ekk­ert verður að gert er næsta víst að hún liggi vængstífð í nýsvið­inni jörð, fyrr en síð­ar.

Höf­undur er í fram­boði til stjórnar VR. Kosn­ingar standa nú fram raf­rænt á www.vr­.is til hádegis föstu­dag­inn, 15. mars.

Katrín Baldursdóttir
Flokksskírteini leið til frama
Kjarninn 16. júlí 2019
Lífeyrisjóður verzlunarmanna lækkar óverðtryggða vexti
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur lækkað fasta vexti á óverðtryggðum lánum úr 6,12 prósentum í 5,14 prósent. Í kjölfar breytingarinnar eru þetta lægstu föstu vextir óverðtryggðra lána sem í boði eru.
Kjarninn 16. júlí 2019
Íslenska ríkið braut gegn Styrmi og Júlíusi
Mannréttindadómstóll Evrópu telur íslenska ríkið hafa brotið gegn Styrmi Þór Bragasyni, fyrrum forstjóra MP banka, og Júlíusi Sigurþórssyni, fyrrum framkvæmdastjóra vörustýringasviðs Húsasmiðjunnar.
Kjarninn 16. júlí 2019
Duterte íhugar að slíta stjórnmálasambandi við Ísland
Rodrigo Duterte, forseti Filippseyja, íhugar alvarlega að slíta stjórnmálasambandi við Ísland í kjölfar ályktunar Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 16. júlí 2019
Píratar greiddu gegn tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð flokksins
Birgitta Jónsdóttir mun ekki sitja í trúnaðarráði Pírata eftir að tilnefningu hennar í ráðið var hafnað í atkvæðagreiðslu á félagsfundi Pírata. Alls kusu 55 gegn og 13 með tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð Pírata.
Kjarninn 16. júlí 2019
Persónuvernd annar ekki eftirspurn
Eftir að ný persónuverndarlöggjöf tók gildi síðasta sumar hefur kvörtunum til Persónuverndar fjölgað um 70 prósent en löggjöfin gerir fólki kleift að stýra sínum persónuupplýsingum betur. Persónuvernd hefur ekki náð að sinna eftirspurn að öllu leyti.
Kjarninn 16. júlí 2019
Ástþór Ólafsson
Styrkjandi áhrif til eftirbreytni
Kjarninn 15. júlí 2019
Magnús Halldórsson
Lausnin er að draga tjöldin frá
Kjarninn 15. júlí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar