Vængstífða gullgæsin

Jóna Fanney Friðriksdóttir fjallar um ferðaþjónustuna í aðsendri grein og spyr hvort stjórnvöld og rekstraraðilar ætli að nýta þá gullgæs á ábyrgan og sjálfbæran hátt.

Auglýsing

Eftir ham­farir banka­hruns og ösku­mistur jök­uls­ins lenti gull­gæsin við sviðna strönd Íslands. Öllum að óvörum urðu umskipti í efna­hags­málum þjóð­ar­inn­ar. Á örfáum árum fimm­fald­að­ist fjöldi ferða­manna til lands­ins og þjóð­ar­kakan stækk­aði á ævin­týra­legan hátt. Veislu­borðið svign­aði undan kræs­ing­un­um. Kapp­hlaupið hófst um að ná sem stærstu sneið­inni og sem mest á sinn disk.

Á árinu 2007 voru 68 ferða­skrif­stofur skráðar með leyfi frá Ferða­mála­stofu. Tíu árum síðar voru þær orðnar 308. Á þessum sama tíma jókst fjöldi fyr­ir­tækja sem bjóða uppá afþr­ey­ingu tengda ferða­þjón­ustu um 900% eða úr 150 fyr­ir­tækjum í 1.348. Svona mætti halda lengi áfram.

Breytt sam­fé­lags­um­gjörð

Ferða­þjón­usta er flókin atvinnu­grein, hún kemur inn á fjöl­mörg svið atvinnu­lífs­ins og getur af sér margs­konar afleidd störf. Áhrif grein­ar­innar geta verið bæði góð og slæm.

Auglýsing

Síð­ustu ár hefur umræðan um ábyrga ferða­þjón­ustu einnig skotið upp koll­inum hér á landi. Þá er átt við að grein­inni sé stýrt og að sjálf­bærni sé höfð að leið­ar­ljósi þannig að efna­hags­leg­ir, umhverf­is­legir og sam­fé­lags­legir þættir verði í jafn­vægi. Þannig mætti not­ast áfram við mynd­lík­ing­una um veislu­borð­ið, að því sé stýrt hvernig borð­hald fer fram. Mark­miðið með þeirri stýr­ingu er að allir fari sáttir úr veisl­unni, fremur en að freku gest­irnir ryðji sér leið að kræs­ing­un­um, skilji eftir allt í rúst og hina gest­ina með kaldar kart­öflur í fang­inu.

Umhverf­is­leg, efna­hags­leg og sam­fé­lags­leg fót­spor ferða­þjón­ust­unnar eru orðin greini­leg í sam­fé­lag­inu, enda hefur hingað til lítið verið gert til að sporna við þróun fjölda­túrisma á Íslandi. Hér­lendis lýtur því greinin lög­málum sem þekkt eru um allan heim, s.s. undir nöfnum eins og áreitisk­varða (Dox­ey) og lífs­ferli áfanga­staða (Butler).

Þegar lítil sem engin stýr­ing er á þróun vin­sælla áfanga­staða og helsti drif­kraft­ur­inn er gróða­sjón­ar­mið blasir við hnignun grein­ar­innar og óánægja heima­manna. Und­ir­boð og svört atvinnu­starf­semi blómstra sem leiðir til skekktrar sam­keppn­is­stöðu þeirra fjöl­mörgu fyr­ir­tækja sem eru að gera vel. Eft­ir­lit er mátt­lít­ið. Áskor­unin felst í því að skipu­leggja leiðir til að koma í veg fyrir hnign­un­ina og vinna að fram­gangi ferða­þjón­ustu í þá átt að sátt ríki á öllum sviðum sam­fé­lags­ins.

Að bíta í eigið skott

Fylgi­fiskar fjölda­túrisma eru margir og vel þekkt­ir. Hvað hag­ræn áhrif varðar gildir þar lög­málið að lítil stað­bundin fyr­ir­tæki byrja að helt­ast úr lest­inni, sam­runi og sam­þjöppun á sér stað og fjöl­þjóð­leg stór­fyr­ir­tæki rata inná þessa mark­aði til að fá bita af kök­unni. Þannig er ekki óal­gengt að efna­hags­legur leki eigi sér stað, þ.e. að gjald­eyr­is­tekjur flæði út úr land­inu. Að sama skapi eykst hús­næð­is­vandi heima­manna, fram­færslu­kostn­aður eykst, lág­launa­störfum innan grein­ar­innar fjölgar, heima­menn flýja ákveðin hverfi og staði, þar sem stað­bundið menn­ing­ar­legt yfir­bragð þjóð­ar­innar fer hverf­andi. Vöru­merkja­væð­ing menn­ing­ar­arfs­ins, í okkar til­viki lunda­búð­ir, yfir­taka bæj­ar­brag­inn.

Þessi skóla­bók­ar­dæmi fræði­manna um heim allan hljóma kunn­ug­lega, ekki satt?

Alþekkt er einnig að fjölda­ferða­mennsku fylgi sú þróun að þol­mörk umhverf­is­þátt­ar­ins eru þan­in. Nátt­úran, aðal­að­drátt­ar­afl grein­ar­innar og það sem hún byggir fyrst og fremst á, er nú víða komin að þol­mörk­um. Inn­viðir lands­ins eru farnir að láta á sjá og fjár­magn ekki nægj­an­legt til að aðlaga þá álag­inu sem fjölda­ferða­mennskan hefur í för með sér. Fjöldi þjón­ustu­þátta, eins og vega­kerf­ið, heil­brigð­is­þjón­usta og lög­gæsla eru þarafleið­andi í lama­sessi.

Er ferða­þjón­ustan á Íslandi að bíta í eigið skott og ganga frá sjálfri sér?

Víst er að neyt­enda­vit­und ferða­manna hefur aldrei verið meiri og það er ekk­ert lög­mál að ferða­menn komi til lands­ins. Þeir fara ein­fald­lega annað ef áfanga­stað­ur­inn stenst ekki vænt­ingar þeirra.

Þol­mörk sam­fé­lags­ins á enda

Það er ólga í yfir­stand­andi kjara­við­ræðum og fólki er sagt að kröfur verka­lýðs­fé­lag­anna ógni rekstr­ar­skil­yrðum ferða­þjón­ust­unn­ar. Síð­ustu vik­urnar hefur athyglin beinst að þeim lægst laun­uðu innan grein­ar­inn­ar. Sann­ar­lega ekki að ósekju. Ferða­þjón­ustan er borin uppi af lág­launa­fólki á Íslandi. Lág­marks­laun í land­inu eru nú 300 þús­und krónur og það þarf ekki stærð­fræð­ing til að reikna það út að á þessum launum ná fáir endum saman á Íslandi í dag. Þetta eru laun þeirra ófag­lærðu sem starfa við t.a.m. þrif, mót­töku gesta og veit­inga­sölu en þau eru einnig sam­bæri­leg þeim fag­lærðu í grein­inni s.s. rútu­bíl­stjóra og hámennt­aðra leið­sögu­manna.

Ferða­þjón­ustan er stór áhrifa­valdur í íslensku efna­hags­lífi síð­ustu ára og sam­tímis hefur hún fært stjórn­völdum og fyr­ir­tækjum í grein­inni margar og flóknar áskor­an­ir. Ábyrgð stjórn­valda er mikil varð­andi fram­tíð­ar­stefnu­mótun grein­ar­inn­ar. Nú er hins vegar komið þol­mörkum sam­fé­lags­ins, ekki síst lág­launa­stétt­ar­innar sem heldur lyk­ilat­vinnu­grein þjóð­ar­innar gang­andi.

Áleitin spurn­ing skýtur því því óneit­an­lega upp koll­in­um; Ætla stjórn­völd og rekstr­ar­að­ilar að nýta gull­gæs­ina á ábyrgan og sjálf­bæran hátt þannig að allir þætt­ir, efna­hags­leg­ir, umhverf­is­legir og sam­fé­lags­legir verði metnir heilt yfir? Eða á skeyt­ing­ar­leysi villta vest­urs­ins að hlað­borð­inu að vera leið­ar­ljósið áfram? Gull­gæsin lenti við strönd Íslands, fær­andi hendi í ösku­mistrið fyrir nokkrum árum. Ef ekk­ert verður að gert er næsta víst að hún liggi vængstífð í nýsvið­inni jörð, fyrr en síð­ar.

Höf­undur er í fram­boði til stjórnar VR. Kosn­ingar standa nú fram raf­rænt á www.vr­.is til hádegis föstu­dag­inn, 15. mars.

Facebook tekur auglýsingu Orkunnar okkar úr birtingu
Aðstoðarmaður Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur, segir að Facebook hafi bannað notkun á auglýsingum Orkunnar okkar.
Kjarninn 21. maí 2019
Árshækkun fasteignaverðs nú 1,3 prósent
Verulega hefur dregið úr hækkunum á fasteignamarkaði að undanförnu.
Kjarninn 21. maí 2019
Viðar: Ég vona innilega að þú fyrir hönd Hörpu aflýsir viðburðinum
Framkvæmdastjóri Eflingar vill að Harpan aflýsi viðburði sem á að fara fram 23. maí þar sem þekktur hægri öfgamaður á að koma fram.
Kjarninn 21. maí 2019
Ingibjörg Ýr Jóhannsdóttir
Að borða fíl
Kjarninn 21. maí 2019
Meirihluti landsmanna telur að vel hafi tekist til við gerð kjarasamninga
Rúmlega 60 prósent landsmanna telur að vel hafi tekist til við gerð kjarasamninga VR og Eflingar við Samtök atvinnulífsins. Þá telja sjö af hverjum tíu að stéttarfélögunum sé að þakka að vel hafi tekist til við gerð samningana.
Kjarninn 21. maí 2019
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Björn Leví: Rökstuddur grunur um að Ásmundur hafi dregið sér fé
Þingmaður Pírata endurtók orð Þórhildar Sunnu sem siðanefnd Alþingis þóttu brotleg í pontu Alþingis í dag. Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, taldi þau ekki við hæfi.
Kjarninn 21. maí 2019
Píratar ekki alltaf vinsælustu krakkarnir á kaffistofu Alþingis
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir segist telja að eftirlitsstofnanir séu mögulega viljandi undirfjármagnaðar. Það sé erfitt að vera að slást í því að auka gagnsæi og traust, en láta svo slá á puttana á sér þegar bent sé á að rannsaka þurfi meint misferli.
Kjarninn 21. maí 2019
Kynntu aðgerðir stjórnvalda gegn mansali og félagslegu undirboði
Forsætisráðherra, dómsmálaráðherra og félags- og barnamálaráðherra kynntu sameiginlega aðgerðir stjórnvalda gegn mansali og félagslegu undirboði á ríkisstjórnarfundi í morgun.
Kjarninn 21. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar