Vængstífða gullgæsin

Jóna Fanney Friðriksdóttir fjallar um ferðaþjónustuna í aðsendri grein og spyr hvort stjórnvöld og rekstraraðilar ætli að nýta þá gullgæs á ábyrgan og sjálfbæran hátt.

Auglýsing

Eftir ham­farir banka­hruns og ösku­mistur jök­uls­ins lenti gull­gæsin við sviðna strönd Íslands. Öllum að óvörum urðu umskipti í efna­hags­málum þjóð­ar­inn­ar. Á örfáum árum fimm­fald­að­ist fjöldi ferða­manna til lands­ins og þjóð­ar­kakan stækk­aði á ævin­týra­legan hátt. Veislu­borðið svign­aði undan kræs­ing­un­um. Kapp­hlaupið hófst um að ná sem stærstu sneið­inni og sem mest á sinn disk.

Á árinu 2007 voru 68 ferða­skrif­stofur skráðar með leyfi frá Ferða­mála­stofu. Tíu árum síðar voru þær orðnar 308. Á þessum sama tíma jókst fjöldi fyr­ir­tækja sem bjóða uppá afþr­ey­ingu tengda ferða­þjón­ustu um 900% eða úr 150 fyr­ir­tækjum í 1.348. Svona mætti halda lengi áfram.

Breytt sam­fé­lags­um­gjörð

Ferða­þjón­usta er flókin atvinnu­grein, hún kemur inn á fjöl­mörg svið atvinnu­lífs­ins og getur af sér margs­konar afleidd störf. Áhrif grein­ar­innar geta verið bæði góð og slæm.

Auglýsing

Síð­ustu ár hefur umræðan um ábyrga ferða­þjón­ustu einnig skotið upp koll­inum hér á landi. Þá er átt við að grein­inni sé stýrt og að sjálf­bærni sé höfð að leið­ar­ljósi þannig að efna­hags­leg­ir, umhverf­is­legir og sam­fé­lags­legir þættir verði í jafn­vægi. Þannig mætti not­ast áfram við mynd­lík­ing­una um veislu­borð­ið, að því sé stýrt hvernig borð­hald fer fram. Mark­miðið með þeirri stýr­ingu er að allir fari sáttir úr veisl­unni, fremur en að freku gest­irnir ryðji sér leið að kræs­ing­un­um, skilji eftir allt í rúst og hina gest­ina með kaldar kart­öflur í fang­inu.

Umhverf­is­leg, efna­hags­leg og sam­fé­lags­leg fót­spor ferða­þjón­ust­unnar eru orðin greini­leg í sam­fé­lag­inu, enda hefur hingað til lítið verið gert til að sporna við þróun fjölda­túrisma á Íslandi. Hér­lendis lýtur því greinin lög­málum sem þekkt eru um allan heim, s.s. undir nöfnum eins og áreitisk­varða (Dox­ey) og lífs­ferli áfanga­staða (Butler).

Þegar lítil sem engin stýr­ing er á þróun vin­sælla áfanga­staða og helsti drif­kraft­ur­inn er gróða­sjón­ar­mið blasir við hnignun grein­ar­innar og óánægja heima­manna. Und­ir­boð og svört atvinnu­starf­semi blómstra sem leiðir til skekktrar sam­keppn­is­stöðu þeirra fjöl­mörgu fyr­ir­tækja sem eru að gera vel. Eft­ir­lit er mátt­lít­ið. Áskor­unin felst í því að skipu­leggja leiðir til að koma í veg fyrir hnign­un­ina og vinna að fram­gangi ferða­þjón­ustu í þá átt að sátt ríki á öllum sviðum sam­fé­lags­ins.

Að bíta í eigið skott

Fylgi­fiskar fjölda­túrisma eru margir og vel þekkt­ir. Hvað hag­ræn áhrif varðar gildir þar lög­málið að lítil stað­bundin fyr­ir­tæki byrja að helt­ast úr lest­inni, sam­runi og sam­þjöppun á sér stað og fjöl­þjóð­leg stór­fyr­ir­tæki rata inná þessa mark­aði til að fá bita af kök­unni. Þannig er ekki óal­gengt að efna­hags­legur leki eigi sér stað, þ.e. að gjald­eyr­is­tekjur flæði út úr land­inu. Að sama skapi eykst hús­næð­is­vandi heima­manna, fram­færslu­kostn­aður eykst, lág­launa­störfum innan grein­ar­innar fjölgar, heima­menn flýja ákveðin hverfi og staði, þar sem stað­bundið menn­ing­ar­legt yfir­bragð þjóð­ar­innar fer hverf­andi. Vöru­merkja­væð­ing menn­ing­ar­arfs­ins, í okkar til­viki lunda­búð­ir, yfir­taka bæj­ar­brag­inn.

Þessi skóla­bók­ar­dæmi fræði­manna um heim allan hljóma kunn­ug­lega, ekki satt?

Alþekkt er einnig að fjölda­ferða­mennsku fylgi sú þróun að þol­mörk umhverf­is­þátt­ar­ins eru þan­in. Nátt­úran, aðal­að­drátt­ar­afl grein­ar­innar og það sem hún byggir fyrst og fremst á, er nú víða komin að þol­mörk­um. Inn­viðir lands­ins eru farnir að láta á sjá og fjár­magn ekki nægj­an­legt til að aðlaga þá álag­inu sem fjölda­ferða­mennskan hefur í för með sér. Fjöldi þjón­ustu­þátta, eins og vega­kerf­ið, heil­brigð­is­þjón­usta og lög­gæsla eru þarafleið­andi í lama­sessi.

Er ferða­þjón­ustan á Íslandi að bíta í eigið skott og ganga frá sjálfri sér?

Víst er að neyt­enda­vit­und ferða­manna hefur aldrei verið meiri og það er ekk­ert lög­mál að ferða­menn komi til lands­ins. Þeir fara ein­fald­lega annað ef áfanga­stað­ur­inn stenst ekki vænt­ingar þeirra.

Þol­mörk sam­fé­lags­ins á enda

Það er ólga í yfir­stand­andi kjara­við­ræðum og fólki er sagt að kröfur verka­lýðs­fé­lag­anna ógni rekstr­ar­skil­yrðum ferða­þjón­ust­unn­ar. Síð­ustu vik­urnar hefur athyglin beinst að þeim lægst laun­uðu innan grein­ar­inn­ar. Sann­ar­lega ekki að ósekju. Ferða­þjón­ustan er borin uppi af lág­launa­fólki á Íslandi. Lág­marks­laun í land­inu eru nú 300 þús­und krónur og það þarf ekki stærð­fræð­ing til að reikna það út að á þessum launum ná fáir endum saman á Íslandi í dag. Þetta eru laun þeirra ófag­lærðu sem starfa við t.a.m. þrif, mót­töku gesta og veit­inga­sölu en þau eru einnig sam­bæri­leg þeim fag­lærðu í grein­inni s.s. rútu­bíl­stjóra og hámennt­aðra leið­sögu­manna.

Ferða­þjón­ustan er stór áhrifa­valdur í íslensku efna­hags­lífi síð­ustu ára og sam­tímis hefur hún fært stjórn­völdum og fyr­ir­tækjum í grein­inni margar og flóknar áskor­an­ir. Ábyrgð stjórn­valda er mikil varð­andi fram­tíð­ar­stefnu­mótun grein­ar­inn­ar. Nú er hins vegar komið þol­mörkum sam­fé­lags­ins, ekki síst lág­launa­stétt­ar­innar sem heldur lyk­ilat­vinnu­grein þjóð­ar­innar gang­andi.

Áleitin spurn­ing skýtur því því óneit­an­lega upp koll­in­um; Ætla stjórn­völd og rekstr­ar­að­ilar að nýta gull­gæs­ina á ábyrgan og sjálf­bæran hátt þannig að allir þætt­ir, efna­hags­leg­ir, umhverf­is­legir og sam­fé­lags­legir verði metnir heilt yfir? Eða á skeyt­ing­ar­leysi villta vest­urs­ins að hlað­borð­inu að vera leið­ar­ljósið áfram? Gull­gæsin lenti við strönd Íslands, fær­andi hendi í ösku­mistrið fyrir nokkrum árum. Ef ekk­ert verður að gert er næsta víst að hún liggi vængstífð í nýsvið­inni jörð, fyrr en síð­ar.

Höf­undur er í fram­boði til stjórnar VR. Kosn­ingar standa nú fram raf­rænt á www.vr­.is til hádegis föstu­dag­inn, 15. mars.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ekki sést jafn mikil neikvæð áhrif á flugiðnað síðan 11. september 2001
Greinendur segja að smám saman sé að koma í ljós hversu gríðarleg áhrif kórónaveiran hefur haft í Kína og víðar. Útlit er fyrir að efnahagslegu áhrifin verði mikil á næstu mánuðum.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Davíð Stefánsson og Sunna Karen Sigurþórsdóttir
Davíð og Sunna Karen hætta sem ritstjórar hjá Torgi
Skipu­lags­breytingar hafa verið gerðar hjá Torgi, út­gáfu­fé­lagi Frétta­blaðsins og fleiri miðla.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Úr Er ég mamma mín?
„Sláðu hann, Sólveig! Kýld‘ann, Kristbjörg!“
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Er ég mamma mín? eftir Maríu Reyndal í Borgarleikhúsinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir
Nýsköpunarmiðstöð Íslands lögð niður um næstu áramót
Niðurstaða greiningarvinnu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins er sú að hluta verkefna Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands megi framkvæma undir öðru rekstrarformi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ríkisstjórnin vill auka gagnsæið hjá 30 óskráðum en þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum
Í drögum að nýju frumvarpi, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til að auka traust á íslenskt atvinnulíf, er lagt til að skilgreining á „einingum tengdum almannahagsmunum“ verði víkkuð verulega út og nái meðal annars til stóriðju og sjávarútvegsrisa.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Virkjanir undir 10 MW hafa verið kallaðar smávirkjanir.
Vilja einfalda lög og reglur um smávirkjanir
Þingmenn Framsóknarflokksins segja umsóknarferli varðandi minni virkjanir fjárfrekt og langt og að smávirkjanir séu umhverfisvænir orkugjafar þar sem þær stuðli „að minni útblæstri óæskilegra efna sem hafa áhrif á hitastig jarðar“.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Aðalsteinn Leifsson
Aðalsteinn Leifsson nýr ríkissáttasemjari
Félags- og barnamálaráðherra hefur skipað Aðalstein Leifsson framkvæmdastjóra hjá EFTA sem ríkissáttasemjara frá og með 1.apríl næstkomandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Stefán Eiríksson, sem nýverið var valinn af stjórn RÚV til að stýra fyrirtækinu til næstu fimm ára hið minnsta.
Verðandi útvarpsstjóri vill opna safn RÚV fyrir fjölmiðlum og almenningi
Stefán Eiríksson vill að allt efni sem er til staðar í safni RÚV, og er ekki bundið rétthafatakmörkunum, verði opið og aðgengilegt öllum almenningi og öðrum fjölmiðlum til frjálsra nota.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar