Að taka orð

Auður Önnu Magnúsdóttir fjallar um loftslagsmál í aðsendri grein en hún segir að þegar búið er að snúa öllum orðum á hvolf, hola þau að innan og tæma þau af merkingu, geti fólk ekki mikið rætt saman lengur um málefnin.

Auglýsing

Á Íslandi erum við hrifin af orð­um. Við teljum okkur vera meiri bóka­þjóð en aðr­ar, eiga betri skáld en aðrir og við smíðum ný orð yfir nýja hluti og ný hug­tök á meðan aðrar þjóðir láta sér nægja að taka upp orð úr öðrum tungu­mál­um. Sumum finnst gaman að búa til nýja merk­ingu úr gömlum orð­um. Til dæmis sími. Eða dreng­ur.

Mörgum finnst líka gaman að taka orð með valdi, nota þau í afbak­aðri merk­ingu þannig að þau þjóni nýjum herra og öðrum hags­mun­um. Hér eru nokkur dæmi.

Það fyrsta er þegar aukin losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda er sögð vera and­staða sín, sam­dráttur í los­un, eins og í umræð­unni um olíu­leit á Dreka­svæð­inu. For­svars­menn Eykon Energy héldu því fram fullum fetum að olíu­vinnsla myndi skila sér í minni losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Það sama gera for­svars­menn norsku olíu­fyr­ir­tækj­anna. Annað svipað dæmi er þegar for­svars­menn orku­fyr­ir­tækja sem eyði­lagt hafa ein­stakar nátt­úruperlur á Íslandi í þágu erlendra stór­iðju­fyr­ir­tækja halda því fram að stór­aukin losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda frá Íslandi vegna stór­iðju sé í raun and­hverfa sín, sumsé sam­dráttur í los­un. Plús verður mín­us. Meiri losun verður minni los­un.

Auglýsing

Næsta dæmi sem hér verður nefnt um að taka orð með valdi er orðið nátt­úru­vernd sem reyndar hafa verið gerðar margar atlögur að. Nýend­ur­reist Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök Vest­fjarða ættu að sögn nýkjör­ins stjórn­ar­manns í sam­tök­unum, Krist­ins H. Gunn­ars­sonar fyrr­ver­andi alþing­is­manns, að berj­ast fyrir því að á Vest­fjörðum verði nátt­úru­vernd­ar­lög brotin með veglagn­ingu um svæði sem nýtur vernd­ar, að fram­andi teg­undum verði sleppt án eft­ir­lits í íslenska nátt­úru í stór­auknu mæli og að til áfram­hald­andi rasks komi á ein­stakri nátt­úru með orku­nýt­ingu. Eyði­legg­ing verður vernd.

Síð­asta dæmið um að taka orð með valdi er orðið öfgar, sem iðu­lega er kastað fram í umræðu um umhverf­is­vernd­ar­fólk. Síð­ast­liðið haust kall­aði inn­an­rík­is­ráð­herra Banda­ríkj­anna, Ryan Zinke „öfga­fullt umhverf­is­vernd­ar­fólk“ til ábyrgðar vegna skóg­ar­elda sem þá geisuðu í Kalíforn­íu­ríki. Nú erum við á þeim stað sem mann­kyn að mann­hverf stefna iðn­bylt­ing­ar­innar hefur næstum keyrt sið­menn­ingu okkar í þrot. Sam­kvæmt þeirri stefnu er nátt­úran er fyrir mann­inn og hann má taka frá henni það sem hann get­ur, eins og hann tekur orð og nýtir þau í sína þágu. Við höfum gengið svo hart gegn móður Jörð að hún þolir ágang okkar ekki leng­ur. Okkur dugar ekki móð­ur­mjólkin leng­ur, höldum því fram að nú þurfum við að éta af henni útlimi og inn­yfli eitt af öðru til þess að kom­ast sjálf af, í takt við stefnu iðn­bylt­ing­ar­inn­ar. Við höfum um það bil 10 ár til þess að breyta frá þess­ari stefnu með rót­tækum aðgerð­um, ann­ars verður ekki hægt að stöðva þró­un­ina. Við okkur blasir 6. massa­út­rým­ing teg­unda, þján­ing­ar, eymd og eyði­legg­ing á skala sem við getum vart ímyndað okk­ur. Fólk sem berst gegn þess­ari þróun og fyrir hóf­sam­ari lífs­stíl er kallað öfga­fólk. Þeir sem berj­ast gegn eyði­legg­ingu jarðar eru öfga­full­ir. Hóf­semd verður öfg­ar.

Þegar búið er að snúa öllum orðum á hvolf, hola þau að innan og tæma þau af merk­ingu, getum við ekki mikið rætt saman leng­ur. Þá verður lítið gaman að lesa sögur og ljóð, eða smíða ný orð, því merk­ing þeirra gömlu er horf­in. Höfum við sjálf kannski verið tæmd af merk­ingu? Verðum við brátt horfin líka?

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Land­vernd­ar.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingrid Kuhlman
Hefur þú of miklar áhyggjur?
Kjarninn 4. apríl 2020
Fjörutíu og fimm manns eru innilggjandi á sjúkrahúsi vegna COVID-19 sýkingar.
Virkum smitum fækkar milli daga í fyrsta sinn
Fimmtíu og þrjú ný COVID-19 smit hafa verið staðfest hér. Samkvæmt nýjustu tölum á vefnum Covid.is batnaði fleirum af sjúkdómnum í gær en greindust og er það í fyrsta skipti frá því að faraldurinn hófst hér á landi sem það gerist.
Kjarninn 4. apríl 2020
Mesta endurkoma í stuðningi við ríkisstjórn frá upphafi mælinga
Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur bætt við sig 11,2 prósentustigum í stuðningi frá því í lok febrúar. Það er mesta stökk upp á við í stuðningi sem ríkisstjórn hefur tekið. Ríkisstjórnarflokkarnir njóta þess þó ekki í fylgi.
Kjarninn 4. apríl 2020
„Núna er heil þjóð og í raun allur heimurinn í einu og sama liðinu“
Vilborg Arna Gissurardóttir hefur í leiðöngrum sínum sýnt fádæma þrautseigju og úthald. Hún segir umburðarlyndi lykilinn að því að komast á áfangastað, hvort sem hann er tindur hæsta fjalls heims eða dagurinn sem kórónuveiran kveður.
Kjarninn 4. apríl 2020
Helgi Hrafn Gunnarsson
Sönnunarbyrði yfirvalda
Kjarninn 4. apríl 2020
Hægt að banna arðgreiðslur banka og koma í veg fyrir endurkaup á hlutabréfum
Seðlabankinn ætlast til þess að viðskiptabankar nýti ekki það 350 milljarða króna svigrúm sem þeim hefur verið veitt með því að afnema eiginfjárauka til að greiða út arð. Fjármálaeftirlit hans getur bannað arðgreiðslur við ákveðnar aðstæður.
Kjarninn 4. apríl 2020
Neftóbakssala ÁTVR hefur dregist saman um 66 þúsund dósir það sem af er ári
Heildsala ÁTVR á íslensku neftóbaki dróst saman um 32 prósent, eða 3,3 tonn, á fyrstu þremur mánuðum ársins miðað við söluna á sama tímabili í fyrra. Innfluttir tóbakslausir níkótínpúðar virðast vera að sópa til sín markaðshlutdeild.
Kjarninn 3. apríl 2020
Hjúkrunarfræðingar fá áfram greiðslur sem þeir áttu að missa um síðustu mánaðarmót
Vaktaálagsaukinn sem leggst ofan á laun hjúkrunarfræðinga, en var aflagður um nýliðin mánaðarmót með þeim afleiðingum að laun þeirra lækkuðu umtalsvert, hefur verið framlengdur.
Kjarninn 3. apríl 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar