Ég skíðaði á mann

Tvær ástarsögur til þjóðskrár, ríkisskattstjóra, útlendingastofnunar og viðeigandi ráðherra í tilefni af 1. maí.

Auglýsing

Það bar eitt sinn við að ég skíðaði á mann. Hann féll kylli­flatur (fyrir mér) og nokkrum árum síðar gengum við í hjóna­band á fjall­stoppi nálægt norð­ur­skaut­inu. Það vill hins vegar þannig til að ég er íslenskur rík­is­borg­ari en hann er frá ótil­greindu landi utan Evr­ópu. Útlend­ingur utan Schengen. Sem dóttir lang­holts og lyng­mós, bað ég eig­in­mann minn um að flytja til mín heim svo við gætum verið frjáls við ysta haf. Þar væru heitir brunn­ar, blær­inn hreinn, hátign jökla, vatnið tærast, sum­ar­kvöldin blíð­ust og fjallstind­arnir feg­urst­ir. Hann keypti þetta og féllst á flutn­ing­inn.

Starfs míns vegna þekki ég að bið­tími eftir að umsókn verði fyrst tekin til athug­unar hjá Útlend­inga­stofnun getur verið allt að 6 mán­uð­ir. Við ákváðum því að hafa vaðið fyrir neðan okkur og lögðum inn umsókn um dval­ar­leyfi fyrir eig­in­mann minn u.þ.b. 4 mán­uðum áður en áætlað væri að hann hæfi störf á Íslandi. Aðal­lega til að hafa bæði belti og axla­bönd - enda má maki íslensks rík­is­borg­ara vera á land­inu þegar sótt er um dval­ar­leyfi (a liður 1. mgr. 51. gr. útlend­inga­laga) og byrja að vinna áður en dval­ar­leyfi er veitt (skv. vinnu­reglu UTL og má í öllu falli leiða af 1. og 2. mgr. 82. gr. útlend­inga­laga) sem er eðli­leg regla í ljósi fram­færslu­skyldu hjóna gagn­vart hvoru öðru.

Nú stytt­ist í að eig­in­maður minn eigi að byrja að vinna á Íslandi. Enn hefur ekki verið litið á umsókn hans hjá Útlend­inga­stofn­un. Við fórum því aftur á stúf­ana til að kanna hvort að hægt væri að sækja um kenni­tölu svo hann geti stofnað til launa­reikn­ings hjá við­skipta­banka. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum fengnum frá bönk­unum eru þeir allir sem einn hættir að sækja um kenni­tölur fyrir útlend­inga, síð­asti bank­inn breytir sínum reglum í dag 1. maí. Starfs­fólk Þjóð­skrár tjáði mér að kerfis­kenni­tölur væru nú ein­göngu veittar útlend­ingum sem ekki hygð­ust dvelja á land­inu, svo sem erlendum hlut­höfum eða stjórn­ar­mönnum í fyr­ir­tækj­um.

Auglýsing

Kennitalan verður með öðrum orðum ekki veitt án útgef­ins dval­ar­leyf­is.

Banka­reikn­ingur launa­manns verður ekki stofn­aður án kenni­tölu.

Hjá Útlend­inga­stofnun feng­ust þær upp­lýs­ingar að ekk­ert væri hægt að gera nema bíða því „kerfin tala ekki sam­an”. Réttur maka íslensks rík­is­borg­ara til atvinnu á meðan dval­ar­leyfi hefur ekki verið veitt er dauður laga­bók­stafur í fram­kvæmd.

Köttur út í mýri.

Þó saga okkar hafi annan og betri endi, þá er það ekki vegna þess að kerfið sé sann­gjarnt, fyr­ir­sjá­an­legt og að það virki fyrir erlent launa­fólk sem hefur rétt til að stunda atvinnu á meðan beðið er eftir dval­ar­leyfi. Eina ástæðan er sú að mað­ur­inn sem ég skíðaði á forðum getur sótt um dval­ar- og atvinnu­leyfi á grund­velli sér­fræði­þekk­ingar sinn­ar. Við erum svo jafn­framt þeirrar gæfu aðnjót­andi að hafa tök á því að reiða fram him­in­hátt þjón­ustu­gjald Útlend­inga­stofn­unar til að fá umsýslu umsókn­ar­innar á ljós­hraða íslenskrar stjórn­sýslu. Allt svo hægt sé að greiða mann­inum laun og standa skil á lög­bundnum skatt­greiðsl­um. Þegar hann hefur fullan rétt á því að stunda atvinnu á Íslandi sam­kvæmt lög­um.  

Setti upp á sig stýri.

Segjum sem svo að and­lag þess­arar ást­ar­sögu hér að ofan væru hjónin Ísleifur og Erlend­ur. Ísleifur er sonur land­vers og skers. Erlendur er útlend­ingur utan Schengen. Ég býð upp á annan endi til fróð­leiks:  

Það voru góð ráð dýr fyrir Ísleif og Erlend sem hafði þegar hafið störf. Ísleifur bauð atvinnu­veit­and­anum að greiða laun Erlends inn á sinn eigin launa­reikn­ing. Atvinnu­veit­and­inn féllst á það með sem­ingi, enda var honum ekki fylli­lega ljóst hvernig ætti þá að standa skil á stað­greiðslu af laun­un­um. Þar að auki var þetta auð­vitað ólög­legt, bæði gagn­vart skatt­inum og í skiln­ingi eign­ar­rétt­ar­á­kvæðis stjórn­ar­skrár­inn­ar, það vissi atvinnu­veit­and­inn, enda má hann ekki greiða öðrum laun en laun­þeg­anum sjálf­um. Atvinnu­veit­and­inn lét samt Erlend vinna myrkr­anna á milli, það voru hvort sem er ekki til neinir papp­írar yfir það að Erlendur væri í vinnu hjá hon­um.

Ísleifur á hinn bóg­inn stjórn­aði aðgangi Erlends að laun­unum með harðri hendi. Skammt­aði Erlendi viku­lega vasa­pen­inga og minna ef honum fannst Erlendur ekki hafa komið nægi­lega vel fram við sig þá vik­una. Ísleifur vissi líka að hann kæm­ist upp með þetta. Erlendur var hvort sem útlend­ingur sem var nýkom­inn til lands­ins og þekkti engan sem hann gæti ráð­fært sig við. Svo vissi Ísleifur líka að Erlendur kunni ekki íslensku og móð­ur­mál Erlends væri ekki lík­legt til að gagn­ast honum við að leita réttar síns.

Erlendur var orð­inn fjötr­aður í þræla­vinnu þar sem launin voru greidd Ísleifi sem hafði breyst svo skyndi­lega og orðið grimmur og gráð­ug­ur, eftir að þeir fluttu til Íslands. Erlendur vissi ekki hvenær hann gæti losnað úr þessum aðstæðum því það litla sem hann skildi þegar hann hafði sam­band við stjórn­völd væri að hann yrði bara að bíða því „kerfin töl­uðu ekki sam­an”. Erlendur var í bágri stöðu og upp á eig­in­mann sinn kom­inn varð­andi fram­færslu. Öxlin sig­in, bakið bogið af byrði þungri – tómum mal.

Úti er ævin­týri.

Þessi harm­þrungni endir á ást­ar­sögu Ísleifs og Erlends er ekki úr lausu lofti grip­inn. Fjöl­mörg dæmi eru kunn þeim sem þekkja til aðstæðna erlendra rík­is­borg­ara að núver­andi ómögu­leiki til að fá útgefna kenni­tölu skapar aðstæður sem eru til þess fallnar að valda grafal­var­legu tjóni og þján­ingum fyrir marga ber­skjald­aða ein­stak­linga, mis­mun­unar og rétt­inda­missis í and­stöðu við ákvæði stjórn­ar­skrár og alþjóð­legar skuld­bind­ing­ar.

Að baki hverju kerfi „sem ekki talar sam­an” eru ein­stak­lingar sem hafa afl til að knýja fram þær breyt­ingar sem nauð­syn­legar eru til að vernda þá erlendu launa­menn sem hafa rétt til að dvelja og vinna, frjálsir við ysta haf. Ég skora á þá ráð­herra rík­is­stjórn­ar­innar sem koma þurfa að mál­inu að tryggja að erlendir rík­is­borg­arar sem hafa heim­ild til að stunda atvinnu hér á landi án þess að dval­ar­leyfi hafi verið veitt, geti fengið útgefna kenni­tölu. Ég skora jafn­framt á Þjóð­skrá, Útlend­inga­stofnun og Rík­is­skatt­stjóra að taka þátt í því að knýja fram þær breyt­ingar sem nauð­syn­legar eru til að kerfin fari að „tala sam­an”. Sam­fé­lagið allt hefur hag að því að ein­stak­lingar sem flytja hingað til lands, hafi virkar og raun­hæfar leiðir til atvinnu­þátt­töku.  

Samvinna er möguleg - Kjarasamningar sköpuðu farveg fyrir traust
Nefndarmaður í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands segir að nú sé tilefni til þess að bregðast við breyttri stöðu, með viðspyrnu sem er eins og teiknuð upp úr kennslubók.
Kjarninn 26. maí 2019
Karolina Fund: Breiðdalsbiti – Matvælaþróun úr afurðum svæðisins
Guðný Harðardóttir er sauðfjárbóndi í húð og hár sem vill koma afurðum sínum og öðrum afurðum úr Breiðdalnum á þann stall sem þær eiga heima á.
Kjarninn 26. maí 2019
Búin að finna kjallara undir botninum á siðferði í íslenskri pólitík
Þingflokksformaður Pírata segir að munurinn á ofteknum akstursgreiðslumálum þingmanna í Noregi og á Ísland sé að þar sem málið rannsakað og pólitísk ábyrgð tekin. Hér sé málið ekki rannsakað og pólitísk ábyrgð sé engin.
Kjarninn 26. maí 2019
Bára Huld Beck
Í frelsi felst ábyrgð – og í orðum einnig
Kjarninn 26. maí 2019
Segir að Björk hafi skorið upp herör á óupplýstan hátt gegn Magma
Rekstrarhagnaður HS Orku jókst um tæpan milljarð króna í fyrra. Ross Beaty mun líkast til yfirgefa félagið fljótlega og í síðasta ávarpi hans í ársskýrslu fer hann yfir hæðir og lægðir.
Kjarninn 26. maí 2019
Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra Danmerkur og Mette Frederiksen leiðtogi jafnaðarmanna.
Óvissa í dönskum stjórnmálum
Þingkosningar verða í Danmörku eftir tíu daga, skoðanakannanir benda til stjórnarskipta. Málefni innflytjenda og flóttafólks hafa mjög sett svip sinn á kosningabaráttuna, kosningar til Evrópuþings fá litla athygli.
Kjarninn 26. maí 2019
Vonast eftir frjálslyndri ríkisstjórn eftir næstu kosningar
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir segir að núverandi ríkisstjórn sé síðasta vígi gamla flokkakerfisins. Skýrustu víglínurnar á Alþingi í dag séu á milli frjálslyndis og íhaldssemi.
Kjarninn 25. maí 2019
Metani breytt í koltvíoxíð
Hvatinn fjallar um líkan af nokkurs konar metanbindandi loftræstingu sem vísindahópur við Stanford University hefur gert til þess að koma í veg fyrir að metan fari beint út í andrúmsloftið.
Kjarninn 25. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar