Hvalá fyrir bitcoin?

Snæbjörn Guðmundsson jarðfræðingur skrifar um Hvalárvirkjun og meinta nauðsyn hennar fyrir samfélagið.

Auglýsing

Hafið þið velt því fyrir ykkur í hvað eigi að nota raf­magnið sem HS Orka hyggst fram­leiða með Hval­ár­virkj­un?

Eflaust svara margir ját­andi án þess þó að hafa fengið nokkurn tím­ann við­un­andi svör. Ýmsu er kastað fram til rétt­læt­ingar á hinum gríð­ar­miklu umhverf­is­fórnum sem fylgja myndu bygg­ingu virkj­un­ar­inn­ar. Því er til dæmis oft haldið fram að Hval­ár­virkjun sé byggð með atvinnu- og orku­ör­yggi Vest­firð­inga í huga, eða til að mæta auk­inni orku­notkun íslensks almenn­ings og orku­skiptum í sam­göng­um. Því miður stenst ekk­ert af því skoð­un.

Auglýsing
Þegar allt kemur til alls er samt ekki svo flókið að sjá hverjir vænt­an­legir kaup­endur raf­orkunnar frá Hval­ár­virkjun verða. Lengi hefur nefni­lega verið ljóst að HS Orka ætlar að selja raf­magn frá Hval­ár­virkjun til sívax­andi orku­þarfar gagna­vera og kís­il­iðn­að­ar. Gagna­verin not­uðu hér­lendis yfir 120 MW af afli í byrjun síð­asta árs og krefj­ast sífellt meiri raf­orku. 90% orku­notk­unar gagna­vera á Íslandi fara í feikn­ar­lega orku­krefj­andi bitcoin-raf­mynt­ar­gröft sem skilur lítið eftir sig í atvinnu­líf­inu. Stundum eru aðfarir bitcoin­fyr­ir­tækj­anna jafn­vel vafa­samar líkt og hálf­gert gullæði ríki í grein­inni. Kís­il­iðn­að­ur­inn er ekki hót­inu skárri, ákaf­lega meng­andi eins og allir vita sem fylgst hafa með sorg­ar­sögu United Sil­icon á Suð­ur­nesjum.

Sem sagt, núver­andi virkja­na­upp­bygg­ing er knúin áfram af hækk­andi orku­verði til kís­il­vera en einkum gagna­vera, sem fyrst og fremst grafa eftir raf­myntum á „starfs­svæði“ einka­rekna orku­fyr­ir­tæk­is­ins HS Orku á Suð­ur­nesj­um. Orku­öflun HS Orku með bygg­ingu Hval­ár­virkj­unar kemur því af aug­ljósum ástæðum orku­ör­yggi og atvinnu­lífi Vest­firð­inga lítið við. Fram­lag orku­fyr­ir­tæk­is­ins er ekk­ert til sam­fé­lags­ins á Vest­fjörð­um. Ef lesið er í nýút­gefna skýrslu Lands­nets um raf­orku­af­hend­ingar­ör­yggi á Vest­fjörðum sést að orku­ör­yggið myndi aðeins aukast örlítið á norð­an­verðum Vest­fjörðum við bygg­ingu virkj­un­ar­inn­ar. Aukn­ingin er hverf­andi miðað við fyrri hug­myndir um Hval­ár­virkj­un, sem komust á flug fyrir rétt rúmum ára­tug, en þá átti að tengja virkj­un­ina beint við Ísa­fjörð. Vissu­lega hefði það verið mikil fram­för á þeim tíma í orku­ör­yggi lands­hlut­ans og var bein­línis for­senda þess að þessi kostur kom yfir höfuð til álita í ramma­á­ætl­un. Teng­ing um Djúp yfir á Ísa­fjörð var samt þá og er enn óraun­hæf vegna kostn­aðar og tækni­legra örð­ug­leika. Raf­orku­flutn­ings­kerfið á Vest­fjörðum tók hins vegar stakka­skiptum með vara­afls­stöð í Bol­ung­ar­vík 2015, um sama leyti og HS Orka tók yfir und­ir­bún­ing Hval­ár­virkj­un­ar. Þá var ekki lengur nauð­syn­legt að tengja virkj­un­ina beint við Ísa­fjörð og hug­mynd HS Orku varð ofan á um að tengja virkj­un­ina yfir í Kolla­fjörð á Barða­strönd til að koma orkunni suður eftir til kaup­enda utan Vest­fjarða. Hún mun því sem áður segir bæta litlu sem engu við orku­ör­yggi á norð­an­verðum Vest­fjörð­um.

Á sunn­an­verðum Vest­fjörðum eru aftur á móti raun­veru­leg vanda­mál varð­andi raf­orku­ör­yggi og áformar Lands­net þar fremur ein­falda hring­teng­inu og vara­afls­stöð á Keld­eyri við Tálkna­fjörð. Þar með verður lang­vinnt raf­magns­leysi að mestu úr sög­unni á Suð­ur­fjörð­un­um. Skamm­vinnar en hvim­leiðar raf­magns­trufl­anir myndu svo hverfa end­an­lega á bæði norð­an- og sunn­an­verðum Vest­fjörðum ef settar yrðu upp raf­hlöður sem tryggja hnökra­lausa yfir­færslu yfir á vara­afl ef raf­magnið dettur út. Þessar aðgerðir er hægt að klára fljótt og vel og krefj­ast hvorki línu­lagna yfir hálendi Vest­fjarða né eyði­legg­ingar víð­ern­anna upp af Ófeigs­firði með Hval­ár­virkj­un. Hvað Strandir áhrærir breytir Hval­ár­virkjun engu um orku­ör­yggi enda er þar lítið um straum­leysi þó enn vanti Orku­búið herslumun­inn til að klára löngu tíma­bæra þrí­fösun með jarð­streng í Árnes­hreppi. Á eftir því þyrfti að reka.

Auglýsing
Eins og ofan­greindar upp­lýs­ingar leiða í ljós þá yrði raf­orkan frá Hval­ár­virkjun ein­fald­lega seld beint úr lands­fjórð­ungnum án nokk­urra áhrifa á vest­firskt sam­fé­lag. Raf­orka er sölu­vara á frjálsum sam­keppn­is­mark­aði og seld til þeirra sem vilja kaupa. Það er heldur ekk­ert leynd­ar­mál hver hug­mynd eig­enda og stjórn­enda HS Orku er með bygg­ingu Hval­ár­virkj­un­ar, þær koma greini­lega fram í gögnum sem til­tæk eru á net­inu. Fundir erlendra aðal­eig­enda HS Orku, sem haldnir hafa verið á vest­ur­strönd Kanada und­an­farin ár með fjár­festum og fjár­mála­ráð­gjöfum sýna þetta. Þar er vísað til Hval­ár­virkj­unar sem gull­gæsar og for­stjóra HS Orku er hrósað í hástert fyrir að standa sig ein­stak­lega vel. Gagna­ver og kís­il­iðn­aður eru hinir nýju vax­andi mark­aðir og ber þessa vænt­an­legu kaup­endur iðu­lega á góma. Aldrei er vikið að orku­ör­yggi Vest­firð­inga eða umhverf­is­fórnir færðar í tal. Allt snýst um hagn­að.

Þegar öllu er á botn­inn hvolft er samt ljóst að nákvæm­lega engin þörf er á því að virkja meira hér á landi nú enda fram­leiðum við þegar marg­falt meiri raf­orku á íbúa heldur en allar aðrar þjóðir heims. Raf­orku­þörf almenn­ings og atvinnu­lífs (utan orku­freks iðn­að­ar) mun vissu­lega aukast hægt en stöðugt á næstu ára­tugum með auknum íbúa­fjölda og orku­skipti í sam­göngum blasa við í náinni fram­tíð. Því má öllu bregð­ast við með hægri, mildri og skipu­legri upp­bygg­ingu orku­mann­virkja sem ekki gengur á villta nátt­úru eða víð­erni. Raunar hafa skyn­sam­ari raddir orku­geirans meira og minna hafnað þeim áróðri að hér þurfi að virkja stíft áfram á kostnað nátt­úr­unn­ar. For­stjóri Orku­veitu Reykja­víkur hefur til að mynda sagt að ekki þurfi að virkja neitt á næst­unni fyrir orku­skipti í sam­göngum. Ættum við ef til vill öll að hlusta betur á hann og aðra sem vilja fara hægar í sak­irnar og koma fram af nær­gætni gagn­vart nátt­úr­unni?

Fólk sem heldur því fram að reisa þurfi fleiri virkj­anir eins og Hval­ár­virkjun virð­ist því miður vera að hugsa um eitt­hvað allt annað en almanna­hag, hvort sem um er að ræða hag Vest­firð­inga eða íbúa ann­arra lands­hluta. Við ættum hrein­lega að hætta umsvifa­laust að velta okkur upp úr þessum hluta umræð­unnar og fara að ræða af alvöru hin risa­stóru aðal­at­riði, eins og spurn­ing­una um hvort rétt­læt­an­legt sé yfir höfuð að fórna einum allr­am­ik­il­væg­ustu og merki­leg­ustu víð­ernum Evr­ópu fyrir bitcoin-­námu­gröft og örlítið meiri hagnað í bók­haldi erlendra fjár­fest­ing­ar­sjóða.

Auglýsing
Það er nefni­lega afar auð­velt er að ganga frek­lega á villta nátt­úru, leggja hana undir mann­anna verk og laska eða jafn­vel eyði­leggja. Á sama hátt er oft­ast nær nán­ast algjör­lega ómögu­legt að end­ur­heimta nátt­úr­una eða koma svæðum í upp­runa­legt horf eftir að þeim hefur verið raskað af orku­fyr­ir­tækjum eða öðrum stór­tækum fram­kvæmd­ar­að­il­um. Í til­felli Hval­ár­virkj­unar væri verið að fórna á end­an­legan og óaft­ur­kræfan hátt til allrar fram­tíðar gríð­ar­dýr­mætu og ósnortnu svæði, sem mun aðeins aukast hratt með tím­anum að verð­mæti í augum okkar og umheims­ins.

Óbyggð víð­erni eins og svæðið sem hér er undir eru orðin mjög fágæt í heim­inum. Það er hrein­lega glóru­laust og óverj­andi að fórna víð­átt­unni fyrir óslökkvandi orku­þorsta and­lits­lausra raf­mynt­argull­graf­ara og eig­endur orku­fyr­ir­tækja. Við skuldum kyn­slóðum fram­tíð­ar­innar að hugsa betur um nátt­úru­ger­semarnar okkar en það.

Eða hvað telja les­end­ur?

Höf­undur er jarð­fræð­ing­ur, höf­undur bók­ar­innar Veg­vísir um jarð­fræði Íslands, stjórn­ar­maður í Hinu íslenska nátt­úru­fræði­fé­lagi og í sam­tök­unum ÓFEIGU nátt­úru­vernd sem vinna að verndun víð­ern­anna á Ófeigs­fjarð­ar­heiði.

Samvinna er möguleg - Kjarasamningar sköpuðu farveg fyrir traust
Nefndarmaður í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands segir að nú sé tilefni til þess að bregðast við breyttri stöðu, með viðspyrnu sem er eins og teiknuð upp úr kennslubók.
Kjarninn 26. maí 2019
Karolina Fund: Breiðdalsbiti – Matvælaþróun úr afurðum svæðisins
Guðný Harðardóttir er sauðfjárbóndi í húð og hár sem vill koma afurðum sínum og öðrum afurðum úr Breiðdalnum á þann stall sem þær eiga heima á.
Kjarninn 26. maí 2019
Búin að finna kjallara undir botninum á siðferði í íslenskri pólitík
Þingflokksformaður Pírata segir að munurinn á ofteknum akstursgreiðslumálum þingmanna í Noregi og á Ísland sé að þar sem málið rannsakað og pólitísk ábyrgð tekin. Hér sé málið ekki rannsakað og pólitísk ábyrgð sé engin.
Kjarninn 26. maí 2019
Bára Huld Beck
Í frelsi felst ábyrgð – og í orðum einnig
Kjarninn 26. maí 2019
Segir að Björk hafi skorið upp herör á óupplýstan hátt gegn Magma
Rekstrarhagnaður HS Orku jókst um tæpan milljarð króna í fyrra. Ross Beaty mun líkast til yfirgefa félagið fljótlega og í síðasta ávarpi hans í ársskýrslu fer hann yfir hæðir og lægðir.
Kjarninn 26. maí 2019
Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra Danmerkur og Mette Frederiksen leiðtogi jafnaðarmanna.
Óvissa í dönskum stjórnmálum
Þingkosningar verða í Danmörku eftir tíu daga, skoðanakannanir benda til stjórnarskipta. Málefni innflytjenda og flóttafólks hafa mjög sett svip sinn á kosningabaráttuna, kosningar til Evrópuþings fá litla athygli.
Kjarninn 26. maí 2019
Vonast eftir frjálslyndri ríkisstjórn eftir næstu kosningar
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir segir að núverandi ríkisstjórn sé síðasta vígi gamla flokkakerfisins. Skýrustu víglínurnar á Alþingi í dag séu á milli frjálslyndis og íhaldssemi.
Kjarninn 25. maí 2019
Metani breytt í koltvíoxíð
Hvatinn fjallar um líkan af nokkurs konar metanbindandi loftræstingu sem vísindahópur við Stanford University hefur gert til þess að koma í veg fyrir að metan fari beint út í andrúmsloftið.
Kjarninn 25. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar