Algjört frumkvöðlastarf í málefnum fólks með geðraskanir fagnar 20 árum á Íslandi

Melkorka Mjöll Kristinsdóttir skrifar um Klúbbinn Geysi sem á stórafmæli í dag.

Auglýsing

Í dag fagnar Klúbb­ur­inn Geysir 20 ára starfs­af­mæli á Íslandi. Klúbb­ur­inn er hluti af ­Founta­in Hou­se hreyf­ing­unni, sem rekur upp­haf sitt til Banda­ríkj­anna á fimmta ára­tug síð­ustu ald­ar. 

Til­gangur hreyf­ing­ar­innar er skil­greindur í gæða­stöðlum hreyf­ing­ar­innar en hann er sá að „hjálpa fólki sem á við geð­ræn veik­indi að stríða til að að ná mark­miðum sínum sem varða félagslíf, fjár­hag, menntun og atvinn­u’’. 

Grunn for­senda hug­mynda­fræð­innar er sú trú að allir hafi getu til að ná nægi­lega miklum tökum á áhrifum þeirra ­geð­raskana ­sem þeir glíma við, til að lifa góðu líf­i.  

Founta­in Hou­se hreyf­ingin byrj­aði sem gras­rót­ar­hreyf­ing í ­New York þegar hópur fólks sem kynnt­ist á geð­deild ákvað að við­halda því sam­fé­lagi sem mynd­ast hafði eftir útskrift og styðja hvert annað í þeim áskor­unum sem líf utan spít­al­ans færði þeim. Árið 1948 náði félags­skap­ur­inn, með aðstoð stuðn­ings­að­ila, að festa kaup á húsi undir starf­sem­ina. Stuðn­ings­að­ilar tryggðu félag­inu einnig fjár­magn til að geta ráðið einn starfs­mann. 

Founta­in Hou­se var svar við starfs­háttum sem virk­uðu ekki

Áður en lengra er haldið er mik­il­vægt að geta þess að fyrir miðja síð­ustu öld var sú hug­mynd ráð­andi að fólk með geð­sjúk­dóma hefði ekki gott af því að búa í þétt­býli. Betra væri að því væri komið fyrir á rólegum stað úti á landi. Fólk var því tekið úr sam­fé­lag­inu og flutt á stofn­anir úti í sveit þar sem það dvaldi lang­tímum saman og missti smám saman niður þá færni sem það hafði haft til að taka þátt í verk­efnum sem til­heyra dag­legu lífi og starf­i. 

Auglýsing
Fountain House hreyfingin var svar við þessum starfs­hátt­um, sem byggðu ekki á vís­inda­legum grunni heldur á hefð sem virk­aði ekki. Hreyf­ingin hefur talað fyrir því í ára­tugi að opin­ber stefna í geð­heil­brigð­is­mál­u­m taki mið af því sem sýnt hafi verið fram á, með áþreif­an­legum vís­inda­legum gögn­um, að vald­efli fólk og geri því kleift að vera virkir þátt­tak­end­ur í sam­fé­lag­inu. Vegna áherslu á gagn­reynda starfs­hætti hef­ur ­Founta­in Hou­se hreyf­ingin verið í ára­löngu sam­starfi við Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­ina og mód­elið er í sífelldri þróun miðað við bestu þekk­ingu vís­ind­anna hverju sinni.

Vinnu­mið­aður dagur

Árið 1955 byrj­aði félags­ráð­gjaf­inn John Be­ar­d að vinna í klúbbn­um. Hann virkj­aði atvinnu­lausa félaga til að vinna með honum að því að gera upp hús félags­ins. Vinnan veitti félögum hlut­verk og til­gang. Þannig kvikn­aði hug­myndin um gild­i vinnu­mið­aðs ­dags. Í dag er starf­semi klúbb­húsa um allan heim byggð upp sem vinnu­mið­aður dag­ur. 

Árið 2012 birt­ust nið­ur­stöður rann­sókn­ar Schonebaum og ­Boyd um áhrif þess, fyrir fólk sem hefur veikst af geð­sjúk­dómi og hefur þurft að leggj­ast inn á sjúkra­hús, að taka þátt í vinnu­mið­uðum degi áður en það fer út á almennan vinnu­markað á ný. Nið­ur­staða rann­sókn­ar­innar var sú að þeir sem tóku þátt í vinnu­mið­uðum degi áður, ent­ust lengur í vinnu en þeir sem reyndu að fara beint út á vinnu­mark­að­inn. 

Út í sam­fé­lagið á ný

Í dag er einn af lyk­il­þátt­unum klúbb­húsa að styðja félags­menn sem vilja vinna á almennum vinnu­mark­aði eða að sækja sér mennt­un. En vegna þess að at­vinnu­rek­end­ur eru oft tregir til að ráða fólk til starfa sem á sögu um geð­sjúk­dóma, vegna ótta við veik­inda­for­föll, samd­i ­Founta­in Hou­se hreyf­ingin við­mið­un­ar­reglur árið 1958 í kringum hug­mynd sem vakn­aði og kölluð er Ráðn­ing Til Reynslu (RTR). 

Hug­myndin var sú að finna leiðir til að fólk með­ ­geð­rask­an­ir ­fái tæki­færi til að spreyta sig á vinnu­mark­aði, með því að taka að sér hluta­störf í 9-12 mán­uði. Starfs­maður í klúbbnum setur sig þá vel inn í starfið og þjálfar áhuga­saman félaga til að sinna því. Á meðan á reynslu­tím­anum stendur styður starfs­maður klúbbs­ins bæði félag­ann og vinnu­veit­and­ann með ráðum og dáð. Ef félagi getur af ein­hverjum ástæðum ekki mætt til vinnu er klúbb­ur­inn ábyrgur og útvegar starfs­kraft sem leysir hann af. Annað hvort starfs­maður eða annar félagi hleypur þá í skarð­ið. Vinnu­veit­and­inn þarf því ekki að ótt­ast for­föll heldur er honum tryggt 100% vinnu­fram­lag. Þetta fyr­ir­komu­lag hefur verið notað víðs vegar um heim og mælst afar vel fyr­ir, bæði meðal félags­manna og at­vinnu­rek­enda. 

Fyrsti félag­inn sem fékk starf í gegnum Klúbb­inn Geysi var Mart­einn Már Haf­steins­son. Hann fékk vinnu í októ­ber árið 1999. Eftir reynslu­tím­ann fékk hann fast starf hjá fyr­ir­tæk­inu sem hann gegnir enn.  ­Lesa má um sögu Mart­eins Más og fleiri félaga í Klúbbnum Geysi í bók sem kemur út fyrir jól­in. Bókin er unnin af höf­undi þess­arar greinar í sam­starfi við Klúbb­inn Geysi og aug­lýs­inga­stof­una Hvíta hús­ið. 

Hilton ­mann­úð­ar­verð­launin

Árið 2014 hlaut ­Founta­in Hou­se og Alþjóða­sam­tök klúbb­húsa (Clu­b­hou­se Internationa­l), Hilton ­mann­úð­ar­verð­launin sem eru ein merk­ustu mann­úð­ar­verð­laun heims. Þau eru veitt árlega til félaga­sam­taka sem starfa án hagn­að­ar­sjón­ar­miða og hafa sýnt ein­stakan árangur í starfi sínu við að draga úr þján­ingum fólks.

Hreyf­ingin berst til Íslands

Iðju­þjálf­arn­ir Anna Sig­ríður Valdi­mars­dóttir og Anna Guð­rún Arn­ar­dótt­ir, sem unnu saman á Klepps­spít­ala, komu með­ hug­mynda­fræð­ina hingað til lands, eftir að hafa orðið vitni að því að það var ekk­ert sem tók við, til að brúa bilið milli spít­ala­vistar og sam­fé­lags­ins. Eina úrræðið var að leggja fólk aftur inn á spít­ala, þar sem færni fólks til að taka þátt í dag­legu lífi og störfum hélt áfram að minnka.

Klúbb­ur­inn Geysir hlýtur við­ur­kenn­ingu fag­að­ila og sam­fé­lags­verð­laun 

Strax á fyrstu árum Klúbbs­ins Geysis fóru læknar og end­ur­hæf­ing­ar­að­il­ar að benda skjól­stæð­ingum sínum á klúbb­inn en það eru mikil með­mæli með­ ­starf­sem­inni. Starf klúbbs­ins hefur haldið áfram að eflst og þró­ast og starfs­mönnum hefur fjölgað í takti við aukin umsvif, fjölgun félaga og fjölgun starfa í verk­efn­inu Ráðn­ing Til Reynslu. 

Árið 2014 hlaut Klúbb­ur­inn Geysir Sam­fé­lags­verð­laun Frétta­blaðs­ins, eftir að hafa verið val­inn úr hópi á fjórða hund­rað til­nefn­inga.

Allir þeir sem eru að glíma við ­geð­rask­an­ir eða hafa sögu um slíkar rask­anir eru vel­komnir í Klúbb­inn Geysi. Engin félags­gjöld eru í klúbbn­um.

Höf­undur er að skrifa bók um Klúbb­inn Geysi.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir er ritstjóri Stundarinnar, en Jón Trausti Reynisson er framkvæmdastjóri útgáfufélagsins auk þess að vera blaðamaður á miðlinum.
Útgáfufélag Stundarinnar tapaði rúmlega milljón krónum á síðasta ári
Tekjur útgáfufélags Stundarinnar námu 233,9 milljónum króna á síðasta ári og jukust þær um fjögur prósent á milli ára. Tapið af rekstrinum nam 1,2 milljónum króna í fyrra, samanborið við rúmlega sjö milljóna hagnað árið 2020.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir er utanríkisráðherra.
Inga Hrefna nýr aðstoðarmaður Þórdísar Kolbrúnar
Utanríkisráðherra er nú komin með tvo aðstoðarmenn. Alls má ríkisstjórnin ráða 27 aðstoðarmenn. Laun og starfs­­kjör aðstoð­­ar­­manna ráð­herra mið­­ast við kjör skrif­­stofu­­stjóra í ráðu­­neytum sam­­kvæmt ákvörð­unum kjara­ráðs.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Jón Gunnarsson er dómsmálaráðherra.
Leggur til að sameina héraðsdómstóla landsins í eina stofnun
Jón Gunnarsson dómsmálaráðherra er með áform um að sameina þá átta héraðsdómstóla sem eru í landinu í eina stofnun. Forsenda sameiningarinnar er að sameinaður dómstóll hafi starfsstöðvar á landsbyggðinni.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Kolafarmi frá Suður-Afríku skipað upp í pólskri höfn í sumar.
Pólverjum er vandi á höndum
Stærsti framleiðandi kola í Evrópu utan Rússlands er í vanda staddur eftir að hafa bannað innflutning á rússneskum kolum vegna innrásarinnar í Úkraínu.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Kristján Loftsson forstjóri Hvals hf. virðir hér fyrir sér dauðan hval í Hvalfirði í júlímánuði.
Lögregla væntir þess að Hvalur hf. skili dróna svissneska ríkisútvarpsins í dag
Teymi frá svissneska ríkisfjölmiðlafyrirtækinu SRG SSR flaug dróna yfir hvalstöð Hvals hf. fyrr í vikunni. Starfsmenn Hvals hf. hirtu af þeim drónann og lögreglan á Akranesi hefur krafið fyrirtækið um að skila dróna Svisslendinganna.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Hildur Björnsdóttir oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Hildur varði 9,3 milljónum í prófkjörsslaginn og átti eina og hálfa milljón afgangs
Hildur Björnsdóttir oddviti Sjálfstæðisflokksins átti 1,5 milljónir eftir í kosningasjóði sínum þegar prófkjör Sjálfstæðisflokksins í borginni var um garð gengið. Það fé ætlar hún að færa félagi sem hún sjálf stjórnar, en það heitir Frelsisborgin.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Skúli Mogensen hefur byggt upp mikla ferðaþjónustu í Hvammsvík i Hvalfirði.
Áformin einkennist af „einhvers konar firringu“
Zephyr Iceland, sem áformar vindorkuver í Hvalfirði, „forðast að snerta á kjarna málsins“ í matsáætlun á framkvæmdinni. Kjarninn er sá að mati Skúla Mogensen, eiganda sjóbaðanna í Hvammsvík, að áformin einkennast af „einhvers konar firringu“.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Vatnsyfirborð Rínarfljóts hefur lækkað stöðugt síðustu vikur.
Hættuástand að skapast í Rínarfljóti – Munu skipin geta siglt?
Vatnsyfirborð Rínarfljóts gæti á næstu dögum orðið hættulega lágt að mati þýskra yfirvalda. Sífellt erfiðara er að flytja vörur um ána, m.a. kol og bensín. Gríðarmiklir þurrkar hafa geisað víða í Evrópu með margvíslegum afleiðingum.
Kjarninn 11. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar