Undrunin

Árni Már Jensson skrifar áramótahugleiðingu.

Auglýsing

Hrein trú er lífsafl, óað­skilj­an­leg kær­leik­an­um.

Trúin felur í sér leynd­ar­dóm um eilífð­ina. Leynd­ar­dóm sem á sér upp­haf hið innra með mann­inum en engan eðl­is­lægan end­i. 

Í raun­tengdum heimi er sem hefð­bundin trú á Guð sé að ein­hverju leiti á und­an­haldi, eða hvað? Jú, þegar allt leikur í lyndi, fjár­mála­kerfin virka og góðrar heilsu not­ið, er örygg­is­kenndin meiri og þörfin fyrir trú minni. Jesú Kristur verður þannig feimn­is­mál margra að vitja, ræða um eða við­ur­kenna. Svona eins og gam­al­dags barns­trú sem hefur tak­markað með dag­legan raun­veru­leika að gera og ónauð­syn­leg frekar en hitt. Á þessu er eðli­leg skýr­ing sem ræðst að ein­hverju leiti af vel­meg­un­ar­tengdri sljóvgun í huga manns­ins sem hann nýtir ann­ars að tak­mörk­uðu leiti. Á þessu verður þó yfir­leitt breyt­ing þegar hið mann­gerða umhverfi bregst, mark­aðir hrynja, heils­unni hrakar eða náinn ást­vinur verður á brott kvadd­ur. Af hverju ræðst tryggð okkar og rækt við æðri veru­leika út frá jarð­bundn­ari aðstæðum efn­is­heims­ins?

Ver­ald­legur auður grund­vall­ast yfir­leitt á raun­hyggju sem gjarnan sjálfeflir ímynd manns­ins sem upp­haf og endir alls, nokk­urs­konar lau­sn­ara. Þessi sjálfs-­upp­hafn­ing hefur fylgt mann­inum gegnum þró­un­ina og hefur með sjálfs­bjarg­ar­kennd hans að gera, hvöt­ina að lifa af. Við erf­iðar aðstæður finnur hann til sín þegar honum tekst vel til öfl­unar fæðu fyrir sig og sína. Hann mett­ast og nátt­úru­lega verð­launa­lyf­ið dópamín ­streymir til heil­ans. Þessi upp­lifun hefur hjálpað honum að lifa af og þró­ast gegnum harð­neskju­lega tíma. Sömu til­finn­ingu upp­lifir mað­ur­inn í nútíma­sam­fé­lag­inu við per­sónu­lega sigra, vís­inda­legar upp­götv­anir og við­skipta­lega á­vinn­inga svo eitt­hvað sé nefnt. Við­ur­kenn­ing skiptir mann­inn miklu máli og þess meir, sem sjálfs­mynd hans er frum­stæð­ari.

Auglýsing
Algengur mis­skiln­ingur felst í því að ver­ald­legur og and­legur auður sé af sama meiði. And­legur auður nær langt út fyrir fæðu­öflun og þeirrar kenndar að lifa af. And­legur auður leitar ekki sjálf síns, er æðri efn­is­heim­inum og hefur með sköp­un, visku, hug­sjónir og skil­yrð­is­lausar óeig­in­gjarnar kenndir að gera. And­leg leit er leiðin sem sjaldnar er far­inn því hún skilar leit­and­anum síður þæg­indum eða skjót­fengnum ávinn­ing en afurð hennar öðl­ast líf og lifir frekar í þroska, hug­sjón og hug­mynda­fræði kom­andi kyn­slóða að njóta. And­leg leit og þörf fyrir trú og bæn eru hluti af duldri þörf manns­ins til að brjót­ast út fyrir dag­lega ládeyðu og lík­am­lega á­netj­an, snerta æðri skör eigin vits­muna. Þörf sem erfitt er að greina hvort kvikni hið innra eða raun­ger­ist í köllun hins ytra og æðra. Þörf sem lýtur að kær­leik, eilífð og vel­ferð alls lífs. Í efna,-og heilsu­fars­legri vel­gengni gleymir mað­ur­inn gjarnan því, að eitt efna­hags­hrun, eitt eld­gos, ein far­sótt, eitt slys, ein röng ákvörðun getur svift hann heim­ili, atvinnu, fóst­ur­jörð, öryggi og lífi.

Raun,-eða ­vís­inda­hyggja, sem stundum hefur verið nefnd systir efans, úti­lokar oft trú og til­vist hins æðra. Úti­lokar til­vist krafta­verka án leit­unar æðri skýr­inga. Þannig elur raun­hyggjan af sér ýmsar kenn­ingar sem færa ímynd­aðar sann­anir fyrir því að Jesú gæti ekki hafa læknað með bæn og handa­yf­ir­lagn­ingu eins og guð­spjöllin bera með sér, sökum þess að vís­indin geti ekki sannað það. Vís­ind­in  munu aldrei geta sannað með rökum fræð­anna hvernig Jesú lækn­aði, einmitt vegna þess að fræð­in, afsprengi manns­hug­ans, komu þar hvergi nærri. Í gíf­ur­legri fram­þróun vís­inda umliðin tvö þús­und ár, hefur mað­ur­inn enn sem komið er engan þekk­ing­ar­lega skiln­ing á lækn­ingum Jesú. Hverju sæt­ir? Jú, sam­tal vís­inda­legra fræða og and­legs veru­leika á sér ekki sam­eig­in­legt tungu­mál annað en trúna. Þannig mun Guð­dóm­ur­inn ávalt verða óskilj­an­legur mönn­um, þó þeim standi dyrnar til skiln­ings opn­ar.

Eðli manns­ins í jarð­vist grund­vall­ast gjarnan á þeirri þörf að kryfja til mergjar það sem hann skilur ekki eða getur vart hönd á fest. Þegar kemur að Guði eða verkum Krists verður þannig nær­tæk­ast að ýmist flækja það sem manns­hug­ur­inn skilur ekki eða ein­fald­lega að gef­ast upp og hafna. Sú algenga hug­mynd raun­hyggju­sam­fé­lags­ins, að barns­legt sé að við­ur­kenna það sem mann­inum er óger­legt að auð­kenna út frá þekktum aðferðum er þröng sýn til lífs­ins.

Prúss­nesk/þýski heim­spek­ing­ur­inn Em­anu­el ­Kant (f.22. a­pril 1724-d. 12. ­feb 1804) kom fram með þá kenn­ingu að öll fyr­ir­bæri í tíma og rúmi ættu sér eigin lög­mál, orsök og skýr­ingu: Að þekk­ingin byggi í fyr­ir­bær­unum sjálf­um. Það væri hins vegar tak­mörkuð hugs­ana­geta manns­ins sem gæti ekki skilið lög­mál fyr­ir­bær­anna og lit­uðu því skýr­ing­arnar út frá eigin tak­mörk­uðu við­horfi og þekk­ingu. Það er ekki laust við að fram­lag ­Kant’s til skiln­ings­vita manns­ins séu þakk­ar­verð í það minnsta, eða svo þótti öðrum hugs­uði Albert Ein­stein, sem á unga aldri las kenn­ing­ar ­Kant’s.

Albert Ein­stein (f.14. mars 1879 -d.14. a­pril 1955) var Þýskur kenni­legur eðl­is­fræð­ingur og vís­inda­mað­ur. Hann er einn af best þekktu vís­inda­mönn­um 20. ald­ar­innar og lagði til­ af­stæð­is­kenn­ing­una sem er lík­lega hans þekktasta verk. Rann­sóknir hans hafa einnig haft mikil áhrif á skammta­fræði, safneðl­is­fræði og heims­fræði. Hann hlaut Nóbels­verð­launin í eðl­is­fræði 1921 fyrir rann­sóknir sínar á ljós­á­hrifum sem hann birti árið 1905. Þetta sama ár komu út þrjár greinar eftir hann sem hver þeirra olli straum­hvörfum í eðl­is­fræði og hlutu verð­laun fyrir þjón­ustu í þágu kenni­legrar eðl­is­fræð­i. 

Á unga aldri naut hann þess að hugsa en hafði þreytt kenn­ara sína svo á áhuga­leysi sínu í skóla­stundum að skóla­yf­ir­völd kvört­uðu við for­eldra með þeim orðum að óþarft væri að ungi mað­ur­inn mætti í tíma þar sem hann væri í senn áhuga­laus og lat­ur. Ein­stein ­upp­lifði skóla­vist­ina sem kvöl og pínu þar sem allt gengi út á gráður og ein­kunnir í fræðum sem kenn­arar hans skildu ekki til hlítar sjálf­ir. Kynn­i Ein­steins, á unga aldri, af heim­speki­kenn­ing­um Em­anu­el ­Kant’s, urðu honum ákveðin hug­ljómun í við­leitni hans til að skilja gang­verk lífs­ins. Sem ung­lingur las hann Kant og upp­lifði fyr­ir­bæri heims­ins í nýju ljósi. 

Auglýsing
Einstein sagði:

„Ef við horfum á tréð út um glugg­ann sem teygir ræt­urnar undir gang­stétt­ina eftir vatni, eða blómi sem varpar ilmi sínum til býflugn­anna eða jafn­vel okkur sjálf og þann innri kraft sem við stjórn­umst af, getum við ályktað að allt líf dansar eftir dul­ar­fullum hljómi frá hljóð­færa­leik­ara sem leikur listir sínar úr óræð­inni fjar­lægð. Hvað sem við köllum hljóð­færa­leik­arann; sköp­un­ar­kraft, Guð, eða hvoru­tveggja, er ljóst að sá kraftur lýtur engri bók­legri þekk­ing­u.” Ein­stein hélt áfram: 

„Vís­indin verða aldrei ­full­num­in ­vegna þess að við notum ein­ungis tak­mark­aða getu huga okkar auk þess sem við­leitni okkar við að kanna eigin ver­öld er tak­mörk­uð.”

Það er ekki laust við að þessi skoðun hans end­ur­spegli að ein­hverju leiti van­trú á eigin teg­und, mann­skepn­unni, til að ná langt. Eitt af heill­andi eig­in­leik­um Ein­stein’s ­sem hug­suðar var, að nálgun hans á lausnum grund­vall­að­ist á vís­inda­legri þekk­ingu, and­legri upp­lifun, inn­sæi og auð­mjúku við­horfi gagn­vart hinu mikla sköp­un­ar­verki lífs­ins.

Hann sagð­i: 

„Að sköp­unin gæti verið af and­legum upp­runa, sem jafn­gilti ekki því að öll sköpun eða afurð hennar væri and­leg. Hann sagði nátt­úr­una hvorki alfarið vera efn­is­lega né and­lega. Engin trú væri til nema mað­ur­inn sem líf­vera sé einnig and­leg. Mað­ur­inn af holdi og blóði einu saman gæti ekki átt sér trú. Bak við afleið­ingu er önnur afleið­ing og upp­runi allra afleið­inga er ófundin enn sem komið er." Hann sagði jafn­framt, að trú­ar­brögð og vís­indi færu sam­an: „Vís­indi án trú­ar­bragða eru léleg og trú­ar­brögð án vís­inda eru eru blind. Trú­ar­brögð og vís­indi eru sam­tvinnuð með sam­eig­in­legum mark­mið­um; leit­inni að sann­leik­an­um. - Án trú­ar­bragða, er ekki líkn. Sálin sem hvert okkar hlaut í gjöf, lifir í sama anda og umheim­ur­inn."

„Að styðj­ast ein­ungis við þekkta þætti veru­leik­ans er stöðnun og veitir ekki skiln­ing á þeim óþekktu. Þannig er inn­sæi hug­ans heilög gjöf og rökvit­und hug­ans er trúr þjónn.”

Af skrif­um Ein­steins má álykta; að skil­yrð­is­laus kær­leikur væri grund­völlur fyrir ræktun heil­brigðrar sam­visku. Menn eins og Con­fuci­us, Budd­ha, Jesú og G­and­hi hefðu gert meira fyrir mann­kyn en vís­ind­in nokkurn tíma. Hann sagði: „Við verðum að byrja í manns­hjart­anu í bland við sam­visk­una. Æðri gildi sam­visk­unnar geta ein­ungis raun­gerst í óeig­in­gjarnri þjón­ustu fyrir mann­kyn." 

Hvernig bætum við ver­öld­ina?

Við bætum ekki ver­öld­ina með vís­ind­unum ein­um, þó þau, í flestum til­vikum komi jákvæðu til leið­ar. Vís­ind­in, eins mik­il­væg og þau eru fram­þró­un­inni, eru afsprengi þekk­ingar en hvorki upp­sprett­an, né lífið sjálft. Þegar ég heyri eða les um fræði, -eða ­stjórn­mála­menn sem afneita æðri veru­leika er ekki laust við að ég missi örlitla trú á getu manns­ins til að hugsa. Sam­hengi gang­verks­ins sem við köllum líf er ekki svo fátæk­lega ein­falt.

Jesú snéri á hvolf öllum hug­myndum manna um dauð­ann og líf­ið. Hann umbreytti hug­myndum manna um stöðu, titla og völd. Hann hafði enda­skipti á hug­myndum manna um Guð. Hann lækn­aði ólækn­andi sjúk­dóma. Hann fram­kvæmdi krafta­verk fyrir bænir og návist. Yfir­burðir hins æðra fólust í auð­mýkt og ­lít­il­læti. Í návist Jesú hvarf hin hefð­bundna skil­grein­ing valds­ins inn í skugga eigin hégóma. Til­vist Kristn­inn­ar, fjöl­menn­ustu trú­ar­bragða ver­ald­ar, byggir nokkurn veg­inn á þremur árum í lífi manns sem hvorki sótt­ist til efna, valds né titla. Hvernig gat það gerst að ein per­sóna, sem einskis óskaði ann­ars en skil­yrð­is­lauss kær­leiks og rétt­lætis öllum til handa gat breytt hug­ar­fari mann­kyns? Jesú end­aði líf sitt á kvala­full­an hátt, pynt­að­ur, smáð­ur, hæddur og tek­inn af lífi með kross­fest­ingu meðal dæmdra glæpa­manna. Jafn­vel fylgj­endur hans yfir­gáfu hann. En Jesú dó ekki, hann reis upp og afsann­aði þar með­ lík­ams­-dauðann sem enda­lok lífs­ins, nokkuð sem hann lof­aði og stóð við.

Saga og útbreiðsla krist­innar hug­mynda­fræði er rétt að hefjast, enda tvö þús­und ár stuttur kafli í lífs­sög­unni. Kristnin er lif­andi afl, leit að sann­leika, feg­urð og rétt­læti. Á þess­ari veg­ferð verður mörgum mann­inum á eins og í líf­inu sjálfu þar sem mik­il­væg­asti lær­dóm­ur­inn felst í eigin mis­tök­um, að horfast í augu við þau, iðrast, fyr­ir­gefa og vaxa

Við lifum í marg­víddar veru­leika sem við reynum að skilja án þess að leggja nóg af mörk­um.

Jól­in, þessi ynd­is­lega hátíð, ljóss og frið­ar, minnir okkur á kær­leik­ann og eilífi sál­ar­inn­ar. Þess fyr­ir­bær­is, sem vís­indin geta ekki auð­kennt eða stað­sett en ­manns­son­ur­inn op­in­ber­aði með lífi sínu, athöfn­um, þján­ingu og upp­risu. Stærð Jesú Krists sem per­sónu, á sér enga hlið­stæðu í ver­ald­ar­sögu manns­ins. 

Fátt ætti að vera mann­in­um, sem hugs­andi líf­veru, dásam­legri áskorun en einmitt að beygja sig auð­mjúk­lega undir óræði undr­un­ar­innar og lúta höfði í átt hins æðra sem hann hefur ekki getu til að skil­greina eða fella inn í hefð­bundin hólf þekktra fræða og ein­fald­lega trúa.

Gleði­leg jól og far­sælt nýtt ár.

Höf­undur er áhuga­maður um betra líf.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rúmlega 30 starfsmönnum sagt upp hjá Póstinum
Pósturinn mun hætta dreifingu á ónafnamerktum fjölpósti á höfuðborgarsvæðinu, Reykjanesi, Selfossi og Akranesi en breytingin mun leiða til um 200 milljóna króna lækkunar kostnaðar á ársgrundvelli.
Kjarninn 29. janúar 2020
Elfa Ýr Gylfadóttir
Eiga íslenskir fréttamiðlar sér framtíð?
Kjarninn 29. janúar 2020
Mútugreiðslur Airbus leiða til mörg hundruð milljarða sektar
Stærsti flugvélaframleiðandi heims hefur samið sig frá sakamálarannsókn vegna mútugreiðslna.
Kjarninn 29. janúar 2020
Ragnheiður sat hjá þegar útvarpsstjóri var ráðinn
Ragnheiður Ríkharðsdóttir á sæti í stjórn RÚV en sat hjá í ráðningaferlinu vegna tengsla við fólk sem sóttist eftir starfinu.
Kjarninn 28. janúar 2020
Guðmundur Halldór Björnsson
Samruni eða fjandsamleg yfirtaka – Hvað á sameinað félag að heita?
Kjarninn 28. janúar 2020
Vigdís og Kolbrún gagnrýna ráðningu Stefáns en Dagur óskar RÚV til hamingju
Tveir oddvitar í minnihluta borgarstjórnar segist óttast að ráðning Stefáns Eiríkssonar sem útvarpsstjóra verði til þess að það muni halla á fréttaflutning úr borgarstjórn. Dagur B. Eggertsson gaf Stefáni sín „bestu meðmæli“ og óskar RÚV til hamingju.
Kjarninn 28. janúar 2020
Ingrid Kuhlman
Býður dánaraðstoð heim misnotkun?
Kjarninn 28. janúar 2020
Enginn má undan líta – óviðjafnanleg sögustund í Landnámssetri
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Öxina, sögustund í Landnámssetri.
Kjarninn 28. janúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar