Undrunin

Árni Már Jensson skrifar áramótahugleiðingu.

Auglýsing

Hrein trú er lífsafl, óað­skilj­an­leg kær­leik­an­um.

Trúin felur í sér leynd­ar­dóm um eilífð­ina. Leynd­ar­dóm sem á sér upp­haf hið innra með mann­inum en engan eðl­is­lægan end­i. 

Í raun­tengdum heimi er sem hefð­bundin trú á Guð sé að ein­hverju leiti á und­an­haldi, eða hvað? Jú, þegar allt leikur í lyndi, fjár­mála­kerfin virka og góðrar heilsu not­ið, er örygg­is­kenndin meiri og þörfin fyrir trú minni. Jesú Kristur verður þannig feimn­is­mál margra að vitja, ræða um eða við­ur­kenna. Svona eins og gam­al­dags barns­trú sem hefur tak­markað með dag­legan raun­veru­leika að gera og ónauð­syn­leg frekar en hitt. Á þessu er eðli­leg skýr­ing sem ræðst að ein­hverju leiti af vel­meg­un­ar­tengdri sljóvgun í huga manns­ins sem hann nýtir ann­ars að tak­mörk­uðu leiti. Á þessu verður þó yfir­leitt breyt­ing þegar hið mann­gerða umhverfi bregst, mark­aðir hrynja, heils­unni hrakar eða náinn ást­vinur verður á brott kvadd­ur. Af hverju ræðst tryggð okkar og rækt við æðri veru­leika út frá jarð­bundn­ari aðstæðum efn­is­heims­ins?

Ver­ald­legur auður grund­vall­ast yfir­leitt á raun­hyggju sem gjarnan sjálfeflir ímynd manns­ins sem upp­haf og endir alls, nokk­urs­konar lau­sn­ara. Þessi sjálfs-­upp­hafn­ing hefur fylgt mann­inum gegnum þró­un­ina og hefur með sjálfs­bjarg­ar­kennd hans að gera, hvöt­ina að lifa af. Við erf­iðar aðstæður finnur hann til sín þegar honum tekst vel til öfl­unar fæðu fyrir sig og sína. Hann mett­ast og nátt­úru­lega verð­launa­lyf­ið dópamín ­streymir til heil­ans. Þessi upp­lifun hefur hjálpað honum að lifa af og þró­ast gegnum harð­neskju­lega tíma. Sömu til­finn­ingu upp­lifir mað­ur­inn í nútíma­sam­fé­lag­inu við per­sónu­lega sigra, vís­inda­legar upp­götv­anir og við­skipta­lega á­vinn­inga svo eitt­hvað sé nefnt. Við­ur­kenn­ing skiptir mann­inn miklu máli og þess meir, sem sjálfs­mynd hans er frum­stæð­ari.

Auglýsing
Algengur mis­skiln­ingur felst í því að ver­ald­legur og and­legur auður sé af sama meiði. And­legur auður nær langt út fyrir fæðu­öflun og þeirrar kenndar að lifa af. And­legur auður leitar ekki sjálf síns, er æðri efn­is­heim­inum og hefur með sköp­un, visku, hug­sjónir og skil­yrð­is­lausar óeig­in­gjarnar kenndir að gera. And­leg leit er leiðin sem sjaldnar er far­inn því hún skilar leit­and­anum síður þæg­indum eða skjót­fengnum ávinn­ing en afurð hennar öðl­ast líf og lifir frekar í þroska, hug­sjón og hug­mynda­fræði kom­andi kyn­slóða að njóta. And­leg leit og þörf fyrir trú og bæn eru hluti af duldri þörf manns­ins til að brjót­ast út fyrir dag­lega ládeyðu og lík­am­lega á­netj­an, snerta æðri skör eigin vits­muna. Þörf sem erfitt er að greina hvort kvikni hið innra eða raun­ger­ist í köllun hins ytra og æðra. Þörf sem lýtur að kær­leik, eilífð og vel­ferð alls lífs. Í efna,-og heilsu­fars­legri vel­gengni gleymir mað­ur­inn gjarnan því, að eitt efna­hags­hrun, eitt eld­gos, ein far­sótt, eitt slys, ein röng ákvörðun getur svift hann heim­ili, atvinnu, fóst­ur­jörð, öryggi og lífi.

Raun,-eða ­vís­inda­hyggja, sem stundum hefur verið nefnd systir efans, úti­lokar oft trú og til­vist hins æðra. Úti­lokar til­vist krafta­verka án leit­unar æðri skýr­inga. Þannig elur raun­hyggjan af sér ýmsar kenn­ingar sem færa ímynd­aðar sann­anir fyrir því að Jesú gæti ekki hafa læknað með bæn og handa­yf­ir­lagn­ingu eins og guð­spjöllin bera með sér, sökum þess að vís­indin geti ekki sannað það. Vís­ind­in  munu aldrei geta sannað með rökum fræð­anna hvernig Jesú lækn­aði, einmitt vegna þess að fræð­in, afsprengi manns­hug­ans, komu þar hvergi nærri. Í gíf­ur­legri fram­þróun vís­inda umliðin tvö þús­und ár, hefur mað­ur­inn enn sem komið er engan þekk­ing­ar­lega skiln­ing á lækn­ingum Jesú. Hverju sæt­ir? Jú, sam­tal vís­inda­legra fræða og and­legs veru­leika á sér ekki sam­eig­in­legt tungu­mál annað en trúna. Þannig mun Guð­dóm­ur­inn ávalt verða óskilj­an­legur mönn­um, þó þeim standi dyrnar til skiln­ings opn­ar.

Eðli manns­ins í jarð­vist grund­vall­ast gjarnan á þeirri þörf að kryfja til mergjar það sem hann skilur ekki eða getur vart hönd á fest. Þegar kemur að Guði eða verkum Krists verður þannig nær­tæk­ast að ýmist flækja það sem manns­hug­ur­inn skilur ekki eða ein­fald­lega að gef­ast upp og hafna. Sú algenga hug­mynd raun­hyggju­sam­fé­lags­ins, að barns­legt sé að við­ur­kenna það sem mann­inum er óger­legt að auð­kenna út frá þekktum aðferðum er þröng sýn til lífs­ins.

Prúss­nesk/þýski heim­spek­ing­ur­inn Em­anu­el ­Kant (f.22. a­pril 1724-d. 12. ­feb 1804) kom fram með þá kenn­ingu að öll fyr­ir­bæri í tíma og rúmi ættu sér eigin lög­mál, orsök og skýr­ingu: Að þekk­ingin byggi í fyr­ir­bær­unum sjálf­um. Það væri hins vegar tak­mörkuð hugs­ana­geta manns­ins sem gæti ekki skilið lög­mál fyr­ir­bær­anna og lit­uðu því skýr­ing­arnar út frá eigin tak­mörk­uðu við­horfi og þekk­ingu. Það er ekki laust við að fram­lag ­Kant’s til skiln­ings­vita manns­ins séu þakk­ar­verð í það minnsta, eða svo þótti öðrum hugs­uði Albert Ein­stein, sem á unga aldri las kenn­ing­ar ­Kant’s.

Albert Ein­stein (f.14. mars 1879 -d.14. a­pril 1955) var Þýskur kenni­legur eðl­is­fræð­ingur og vís­inda­mað­ur. Hann er einn af best þekktu vís­inda­mönn­um 20. ald­ar­innar og lagði til­ af­stæð­is­kenn­ing­una sem er lík­lega hans þekktasta verk. Rann­sóknir hans hafa einnig haft mikil áhrif á skammta­fræði, safneðl­is­fræði og heims­fræði. Hann hlaut Nóbels­verð­launin í eðl­is­fræði 1921 fyrir rann­sóknir sínar á ljós­á­hrifum sem hann birti árið 1905. Þetta sama ár komu út þrjár greinar eftir hann sem hver þeirra olli straum­hvörfum í eðl­is­fræði og hlutu verð­laun fyrir þjón­ustu í þágu kenni­legrar eðl­is­fræð­i. 

Á unga aldri naut hann þess að hugsa en hafði þreytt kenn­ara sína svo á áhuga­leysi sínu í skóla­stundum að skóla­yf­ir­völd kvört­uðu við for­eldra með þeim orðum að óþarft væri að ungi mað­ur­inn mætti í tíma þar sem hann væri í senn áhuga­laus og lat­ur. Ein­stein ­upp­lifði skóla­vist­ina sem kvöl og pínu þar sem allt gengi út á gráður og ein­kunnir í fræðum sem kenn­arar hans skildu ekki til hlítar sjálf­ir. Kynn­i Ein­steins, á unga aldri, af heim­speki­kenn­ing­um Em­anu­el ­Kant’s, urðu honum ákveðin hug­ljómun í við­leitni hans til að skilja gang­verk lífs­ins. Sem ung­lingur las hann Kant og upp­lifði fyr­ir­bæri heims­ins í nýju ljósi. 

Auglýsing
Einstein sagði:

„Ef við horfum á tréð út um glugg­ann sem teygir ræt­urnar undir gang­stétt­ina eftir vatni, eða blómi sem varpar ilmi sínum til býflugn­anna eða jafn­vel okkur sjálf og þann innri kraft sem við stjórn­umst af, getum við ályktað að allt líf dansar eftir dul­ar­fullum hljómi frá hljóð­færa­leik­ara sem leikur listir sínar úr óræð­inni fjar­lægð. Hvað sem við köllum hljóð­færa­leik­arann; sköp­un­ar­kraft, Guð, eða hvoru­tveggja, er ljóst að sá kraftur lýtur engri bók­legri þekk­ing­u.” Ein­stein hélt áfram: 

„Vís­indin verða aldrei ­full­num­in ­vegna þess að við notum ein­ungis tak­mark­aða getu huga okkar auk þess sem við­leitni okkar við að kanna eigin ver­öld er tak­mörk­uð.”

Það er ekki laust við að þessi skoðun hans end­ur­spegli að ein­hverju leiti van­trú á eigin teg­und, mann­skepn­unni, til að ná langt. Eitt af heill­andi eig­in­leik­um Ein­stein’s ­sem hug­suðar var, að nálgun hans á lausnum grund­vall­að­ist á vís­inda­legri þekk­ingu, and­legri upp­lifun, inn­sæi og auð­mjúku við­horfi gagn­vart hinu mikla sköp­un­ar­verki lífs­ins.

Hann sagð­i: 

„Að sköp­unin gæti verið af and­legum upp­runa, sem jafn­gilti ekki því að öll sköpun eða afurð hennar væri and­leg. Hann sagði nátt­úr­una hvorki alfarið vera efn­is­lega né and­lega. Engin trú væri til nema mað­ur­inn sem líf­vera sé einnig and­leg. Mað­ur­inn af holdi og blóði einu saman gæti ekki átt sér trú. Bak við afleið­ingu er önnur afleið­ing og upp­runi allra afleið­inga er ófundin enn sem komið er." Hann sagði jafn­framt, að trú­ar­brögð og vís­indi færu sam­an: „Vís­indi án trú­ar­bragða eru léleg og trú­ar­brögð án vís­inda eru eru blind. Trú­ar­brögð og vís­indi eru sam­tvinnuð með sam­eig­in­legum mark­mið­um; leit­inni að sann­leik­an­um. - Án trú­ar­bragða, er ekki líkn. Sálin sem hvert okkar hlaut í gjöf, lifir í sama anda og umheim­ur­inn."

„Að styðj­ast ein­ungis við þekkta þætti veru­leik­ans er stöðnun og veitir ekki skiln­ing á þeim óþekktu. Þannig er inn­sæi hug­ans heilög gjöf og rökvit­und hug­ans er trúr þjónn.”

Af skrif­um Ein­steins má álykta; að skil­yrð­is­laus kær­leikur væri grund­völlur fyrir ræktun heil­brigðrar sam­visku. Menn eins og Con­fuci­us, Budd­ha, Jesú og G­and­hi hefðu gert meira fyrir mann­kyn en vís­ind­in nokkurn tíma. Hann sagði: „Við verðum að byrja í manns­hjart­anu í bland við sam­visk­una. Æðri gildi sam­visk­unnar geta ein­ungis raun­gerst í óeig­in­gjarnri þjón­ustu fyrir mann­kyn." 

Hvernig bætum við ver­öld­ina?

Við bætum ekki ver­öld­ina með vís­ind­unum ein­um, þó þau, í flestum til­vikum komi jákvæðu til leið­ar. Vís­ind­in, eins mik­il­væg og þau eru fram­þró­un­inni, eru afsprengi þekk­ingar en hvorki upp­sprett­an, né lífið sjálft. Þegar ég heyri eða les um fræði, -eða ­stjórn­mála­menn sem afneita æðri veru­leika er ekki laust við að ég missi örlitla trú á getu manns­ins til að hugsa. Sam­hengi gang­verks­ins sem við köllum líf er ekki svo fátæk­lega ein­falt.

Jesú snéri á hvolf öllum hug­myndum manna um dauð­ann og líf­ið. Hann umbreytti hug­myndum manna um stöðu, titla og völd. Hann hafði enda­skipti á hug­myndum manna um Guð. Hann lækn­aði ólækn­andi sjúk­dóma. Hann fram­kvæmdi krafta­verk fyrir bænir og návist. Yfir­burðir hins æðra fólust í auð­mýkt og ­lít­il­læti. Í návist Jesú hvarf hin hefð­bundna skil­grein­ing valds­ins inn í skugga eigin hégóma. Til­vist Kristn­inn­ar, fjöl­menn­ustu trú­ar­bragða ver­ald­ar, byggir nokkurn veg­inn á þremur árum í lífi manns sem hvorki sótt­ist til efna, valds né titla. Hvernig gat það gerst að ein per­sóna, sem einskis óskaði ann­ars en skil­yrð­is­lauss kær­leiks og rétt­lætis öllum til handa gat breytt hug­ar­fari mann­kyns? Jesú end­aði líf sitt á kvala­full­an hátt, pynt­að­ur, smáð­ur, hæddur og tek­inn af lífi með kross­fest­ingu meðal dæmdra glæpa­manna. Jafn­vel fylgj­endur hans yfir­gáfu hann. En Jesú dó ekki, hann reis upp og afsann­aði þar með­ lík­ams­-dauðann sem enda­lok lífs­ins, nokkuð sem hann lof­aði og stóð við.

Saga og útbreiðsla krist­innar hug­mynda­fræði er rétt að hefjast, enda tvö þús­und ár stuttur kafli í lífs­sög­unni. Kristnin er lif­andi afl, leit að sann­leika, feg­urð og rétt­læti. Á þess­ari veg­ferð verður mörgum mann­inum á eins og í líf­inu sjálfu þar sem mik­il­væg­asti lær­dóm­ur­inn felst í eigin mis­tök­um, að horfast í augu við þau, iðrast, fyr­ir­gefa og vaxa

Við lifum í marg­víddar veru­leika sem við reynum að skilja án þess að leggja nóg af mörk­um.

Jól­in, þessi ynd­is­lega hátíð, ljóss og frið­ar, minnir okkur á kær­leik­ann og eilífi sál­ar­inn­ar. Þess fyr­ir­bær­is, sem vís­indin geta ekki auð­kennt eða stað­sett en ­manns­son­ur­inn op­in­ber­aði með lífi sínu, athöfn­um, þján­ingu og upp­risu. Stærð Jesú Krists sem per­sónu, á sér enga hlið­stæðu í ver­ald­ar­sögu manns­ins. 

Fátt ætti að vera mann­in­um, sem hugs­andi líf­veru, dásam­legri áskorun en einmitt að beygja sig auð­mjúk­lega undir óræði undr­un­ar­innar og lúta höfði í átt hins æðra sem hann hefur ekki getu til að skil­greina eða fella inn í hefð­bundin hólf þekktra fræða og ein­fald­lega trúa.

Gleði­leg jól og far­sælt nýtt ár.

Höf­undur er áhuga­maður um betra líf.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Samtök ferðaþjónustunnar telja að um 250 þúsund ferðamenn gætu komið hingað til lands það sem eftir lifir árs.
Ferðamenn greiði kostnað af skimun
Með greiðslu ferðamanna fyrir sýnatöku má stuðla að því að þeir sem sækja landið heim séu efnameiri ferðamenn sem eyði meiru og dvelji lengur, segir í greinargerð fjármálaráðuneytisins um hagræn áhrif þess að aflétta ferðatakmörkunum til Íslands.
Kjarninn 3. júní 2020
Ekkert pláss fyrir íhald í stjórnmálum næstu árin
Alvarlegt ástand er nú komið upp í íslensku efnahagslífi. Mörg hundruð milljarða króna tap í ríkisrekstri er fyrirsjáanlegt, tugir þúsunda verða án atvinnu að öllu leyti eða hluta og þúsundir fyrirtækja standa frammi fyrir algjörri óvissu.
Kjarninn 3. júní 2020
Ferðaþjónustufyrirtæki réðust í verulegar fjárfestingar á síðustu árum.
Útlit var fyrir fjórðungs fjölgun hótelherbergja
Nýting hótelherbergja hér á landi hafði versnað fyrir útbreiðslu faraldursins en þrátt fyrir það var útlit fyrir allt að fjórðungs fjölgun hótelherbergja 2020-2022. Hætt var því við að nýting hótela hefði enn versnað þótt COVID-19 hefði ekki komið til.
Kjarninn 3. júní 2020
Fasteignamat íbúðarhúsnæðis lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík
Fasteignamat Þjóðskrár á íbúðarhúsnæði lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík frá yfirstandandi ári. Mikill munur er á þróun fasteignamatsins á milli hverfa höfuðborgarsvæðisins. Hæsta fermetraverðið á landinu er í Vesturbæ Reykjavíkur og Skerjafirði.
Kjarninn 2. júní 2020
Frá og með 15. júní býðst komufarþegum að fara í sýnatöku í stað sóttkvíar.
Efnahagsleg áhrif af opnun landsins „hjúpuð óvissu“
Efnahagslegar afleiðingar af því að halda landinu áfram lokuðu yrðu „gríðarlegar“. Alls óvíst er hvenær hægt yrði að aflétta ferðatakmörkunum án áhættu á að veiran berist hingað á ný. Boðið verður upp á sýnatöku við landamæri Íslands frá miðjum júní.
Kjarninn 2. júní 2020
Lýður og Ágúst Guðmundssynir.
Athugasemdir frá Lýð og Ágústi Guðmundssonum
Kjarninn 2. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar