Sönnunarbyrði yfirvalda

Þingmaður Pírata bendir á að fólk sé til í vonda hluti þegar neyðin blasir við.

Auglýsing

Nú ber­ast fréttir af því að valda­sjúk­ari yfir­völd í Evr­ópu sölsi undir sig sam­fé­lög sín í nafni neyð­ar­á­stands vegna COVID-19. Engum ætti að koma á óvart að hin hrotta­fengnu yfir­völd sem stjórna Ung­verja­landi fari þá leið; reyndar kemur á óvart hvað þau voru lengi að því.

Ung­verja­land er hluti af Evr­ópu­sam­band­inu. Það er ekki langt síðan það þótti næstum því óhugs­andi að Ung­verja­land myndi verða að alræð­is­rík­inu sem það breyt­ist núna hratt í. Þetta nefni­lega ger­ist. Lýð­veldi geta breyst í alræð­is­ríki á undra­skömmum tíma, sér í lagi á tímum neyð­ar­á­stands.

Enn­fremur er á engan hátt ljóst hversu lengi ein­hvers konar neyð­ar­á­stand muni ríkja vegna COVID-19. Þegar far­aldr­inum lýkur verður óhjá­kvæmi­lega uppi ein skrýtn­asta staða sem heim­ur­inn hefur séð í efna­hags­mál­um. Það ætti engum að dylj­ast að hún getur mjög auð­veld­lega getið af sér fjöl­breytta flóru af neyð­ar­á­stönd­um, eða jafn­vel verið við­var­andi neyð­ar­á­stand sjálf.

Á Íslandi erum við það heppin að þrátt fyrir hættu á ákveðnu óða­goti við setn­ingu neyð­ar­laga, sam­an­standa yfir­völd þó ekki af sið­lausum hrottum á borð við Viktor Orban, og þau mega eiga það að hafa ekki með­vitað reynt að nýta ástandið til að sölsa undir sig allt sam­fé­lag­ið. Sjálf­sagt finnst flestum það reynd­ar... næstum því óhugs­andi.

Að minnsta kosti hefur það ekki gerst enn­þá. En eins og við vit­um, getur það breyst með einum kosn­ing­um, sér í lagi við langvar­andi og yfir­þyrm­andi neyð­ar­á­stand. Fólk er til í vonda hluti þegar neyðin blasir við.

Virð­ing fyrir tor­tryggni

Og þá skal víkja að máli mál­anna í dag; snjall­síma-app­inu sem Land­læknir hefur nú hafið dreif­ingu á, sem heitir Rakn­ing C-19.

Þrátt fyrir að í öllum helstu meg­in­at­riðum sé mynd­ug­lega staðið að gerð apps­ins er all­nokkur tor­tryggni í garð þess. Ástandið í sam­fé­lag­inu vekur upp ótta um að til lengri tíma verði það liður í að draga úr frelsi borg­ar­anna á sam­bæri­legan hátt og yfir­völd freist­ast til sums staðar erlend­is.

Auglýsing
Það er alveg sama hversu vel er staðið að mál­um: sá ótti er ófrá­víkj­an­legt grunn­skil­yrði frjáls­lynds lýð­ræð­is­sam­fé­lags og yfir­völdum ber að sýna honum virð­ingu og taka hann alvar­lega. Sönn­un­ar­byrðin fyrir því að úrræði til móts við COVID-19 séu á engan hátt lang­tímaógn við frelsi borg­ar­anna, er á herðum yfir­valda. Almenn­ingi ber engin skylda til að treysta yfir­völd­um; þvert á móti. Tor­tryggni er nefni­lega eina leiðin til að forð­ast örlög eins og Ung­verja­lands. Um leið og við förum að treysta yfir­völdum í blindni fyrir einka­gögnum okkar bjóðum við hætt­unni heim með því að einn dag­inn kjósa yfir okkur ill­menni á borð við þau sem sífellt verða vin­sælli í frjáls­lyndum lýð­ræð­is­ríkj­um.

Rakn­ing C-19 hefur farið í gegnum umfangs­mikið rýn­is­ferli. Bæði hafa fær­ustu tölvu­ör­ygg­is­sér­fræð­ingar lands­ins rýnt það og dreif­ing­ar­að­il­arnir Google og Apple rýna það einnig áður en það er sett í dreif­ingu á símum not­enda.

En því miður þarf að fjalla aðeins um örfá mis­tök sem hafa verið gerð, sem óhjá­kvæmi­lega dregur úr trausti til apps­ins og hefði mátt fyr­ir­byggja með réttri stefnu fyrir far­ald­ur­inn.

  1. Ef spurt er að því, er svarað að kóð­inn (upp­skrift­in) að app­inu verði gerður opin­ber og því rýn­an­legur af almenn­ingi og sér­fræð­ing­um. Hins­vegar er ennþá óvíst hvort allur kóð­inn verði gef­inn út og sömu­leiðis hvenær. Rétt­ara hefði verið að hefja verk­efnið opið frá grunni og aldrei skrifa línu af kóða sem ekki væri rýn­an­leg af hverjum þeim for­rit­ara á Íslandi sem hefði áhuga á; þar á meðal þeim örygg­is­sér­fræð­ingum sem fengnir voru til að rýna það. Einnig hefði átt að til­kynna um opin­bera útgáfu kóð­ans á sama tíma og til­kynnt var um verk­efn­ið, frekar en að láta ein­stak­linga með áhyggjur af gegn­sæi og örygg­is­málum sækj­ast sér­stak­lega eftir upp­lýs­ingum um þau. Þessi seina­gangur við útgáfu kóð­ans hefur valdið mik­illi tor­tryggni, algjör­lega að óþörfu.
  2. Mis­vísandi skila­boð um virkni apps­ins hafa þvælt umræð­una gríð­ar­lega mik­ið. Á einum stað stendur að gögnin geym­ist ein­ungis í símum not­enda, en þeir geti sent þau inn ef þeir grein­ast með smit, en á öðrum stað stendur að appið geti greint hverjir séu í návígi við hvern, og svipar þá til TraceTo­gether-apps­ins í Singa­pore sem virkar á allt annan hátt en hið íslenska. Mót­sögnin í þessu tvennu er kannski ekki aug­ljós þeim sem ekki þekkja vel til hug­bún­að­ar­gerð­ar, en hún er æpandi í röðum tækni­manna. Tækni­leg til­högun svona verk­efna er nefni­lega aðal­at­rið­ið, en ekki auka­at­riði. Það skiptir öllu máli að rétt og skýrt sé greint frá því hvernig appið virki og því miður hefur verið mis­brestur á því með til­heyr­andi tor­tryggni bæði tækni­manna og ann­arra.

Þegar þetta er skrifað bíður und­ir­rit­aður spenntur eftir því að kóð­inn verði gef­inn út svo hægt sé að lesa hann og von­andi að full­vissa tor­tryggna not­endur um að appið virki eins og því hefur verið lýst í sinni mein­laus­ustu mynd. En hvorki er vitað hvort nógu mikið af kóð­anum verði gefið út til að meta megi virkn­ina í heild sinni, né er vitað hvenær. Það er væg­ast sagt óþægi­leg staða sem er í þokka­bót algjör­lega óþörf.

Hug­bún­að­ar­gegn­sæi skiptir máli

Allt þetta er ein­kenni þess að yfir­völd hafa ekki sett sér stefnu um að hug­bún­aður sem yfir­völd þrói eða kaupi sér­smíð­að­an, skuli vera opinn (e. open-so­urce) og gegn­sær. Þetta er samt raun­veru­lega ein­föld og sjálf­sögð krafa. Ef yfir­völd hefðu þegar sett sér þá stefnu að sér­smíð­aður hug­bún­aður skyldi gef­inn út opinn, þá væri miklu auð­veld­ara að fá borg­ara sem sinna þeirri sam­fé­lags­legu skyldu sinni að tor­tryggja yfir­völd, til þess að nota appið og þar með taka auk­inn þátt í bar­átt­unni gegn COVID-19.

Hrópið í eyði­mörk­inni um opinn hug­búnað heyr­ist sjaldn­ast hátt í sam­fé­lag­inu vegna þess að flest fólk telur sig ekki hafa næga þekk­ingu á tækni­málum til að skilja neitt í þeim (sem er í sjálfu sér ekki endi­lega rétt). En í grunn­inn má lýsa opnum hug­bún­aði sem gegn­sæj­um: for­rit sem hvaða for­rit­ari sem er getur skoðað undir húdd­inu og sagt til um hvernig virki.

Auglýsing
Við gerum ský­lausa kröfu um að verk­lag yfir­valda sé gegn­sætt. Við viljum vita undir hvaða kring­um­stæðum yfir­völd geri hvað, hvenær þau geri það og með hvaða afleið­ing­um. Fjöl­miðlar og almenn­ingur geta kallað eftir gögnum og því stað­fest, að gefnum nægum mann­afla, að kerfið virki raun­veru­lega eins og það er aug­lýst. Þetta er kallað gegn­sæi. Hvers vegna er hug­bún­að­ur, sem sífellt sinnir stærra og stærra hlut­verki í verk­lagi yfir­valda, und­an­skil­inn svo sjálf­sagðri kröfu?

Tækni­málin útundan

Það er svo sem efni í aðra grein og gott betur nákvæm­lega hvers vegna tækni­málin eru svo auð­veld­lega und­an­skilin í allri umræðu um gegn­sæi, frelsi og lýð­ræði. Hér skal látið duga að segja, að það er engin góð ástæða fyrir því, ein­ungis léleg­ar. Að hug­bún­aður sé opinn, sem yfir­völd ýmist búa til sjálf eða kaupa sér­smíð­að­an, er jafn sjálf­sagt og sú heil­brigða tor­tryggni sem þarf að ríkja í garð yfir­valda í hverju því frjáls­lynda lýð­ræð­is­sam­fé­lagi sem vill búa til lang­frama við ýmist frelsi eða lýð­ræði, og hvað þá hvort tveggja.

Höf­undur er þing­maður Pírata.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar