Bjargað í blindni

Benjamin Julian skrifar um björgunaraðgerðir stjórnvalda við bankahruninu annars vegar og við COVID-19 krísunni hins vegar.

Auglýsing

Þegar bönkum var bjargað einum á fætur öðrum um allan heim árin 2007-2009, þá birtist okkur óvenjuleg sjón. Yfirvöld dældu peningum í þá, en gerðu allt sem þau gátu til að hafa enga stjórn á þeim. Víða var þetta yfirlýst stefna. Þetta þýddi bara eitt: Fólkið sem klessukeyrði hagkerfið átti að vera áfram við stýri, en ríkið myndi laga bílinn (aftur og aftur) og borga bensínið.

Nú, áratug síðar, höfum við lært af reynslunni, en greinilega mismunandi lexíur. Ríkisstjórnin okkar hefur lært að þetta hafi verið mjög snjallt. Gefum fyrirtækjum peninga, og leyfum þeim að ákveða hvernig þeir eru notaðir. Bankarnir mega lána með ríkisábyrgð, fyrirtækin mega segja upp fólki með ríkisstyrk. Ríkisendurskoðandi sagði um bankaábyrgðina að þar „sé í reynd verið að fela einkaaðilum að fara með tiltekið opinbert vald“. Ef peningar eru völd, þá mætti gera þetta að slagorði núverandi björgunaraðgerða. 

Það hefði mátt draga annan lærdóm. Ef fyrirtæki þurfa á ríkishjálp að halda, þá ætti stjórnun fyrirtækisins að sæta einhverjum skilyrðum.

Auglýsing
Einhver slík skilyrði hefur tekist að setja, til dæmis að fyrirtæki borgi ekki út arð á meðan þau eru á öndunarvél fjármálaráðherra. En slík skilyrði eru veik, ekki mikið strangari en 2008. Eðlilegra væri að ríkið tæki að sér eign fyrirtækjanna í hlutfalli við þá aðstoð sem fyrirtækinu er veitt.

Hluthafarétturinn þyrfti ekki að vera allur á forræði fjármálaráðherra. Starfsfólk gæti farið með eitthvað af stjórnuninni sjálft, til dæmis hvað snertir innri mál fyrirtækisins. Þetta væri til mikilla bóta í ferðaþjónustu-, hótel- og veitingageiranum, þar sem óvenju mörg kjarasamningsbrot eiga sér stað – helmingur tilfella launaþjófnaðar er rekjanlegur þangað, samkvæmt nýlegri rannsókn ASÍ.

Brotin gegn starfsfólki fela ekki bara í sér launaþjófnað. Eitt hótel braut persónuverndarlög með því að hengja upp í starfsmannarými lista yfir þá sem tóku flesta veikindadaga í fyrra. Trúnaðarmenn á veitinagstöðum og hótelum eru áreittir og jafnvel reknir til að refsa þeim. Starfsfólk í þessum geira er ungt, og mörg þeirra koma erlendis frá. Þetta notfæra yfirmenn sér.

Þessi geiri þarf hjálp, en hann þarf líka að haga sér betur þegar hann fer af stað á ný.

Yfirvöld fá nú líka annað tækifæri til að búa í haginn fyrir uppsveiflu í túrisma, með því að tryggja að verkafólk hafi löglegt og ódýrt húsnæði að búa í. Mikið hefur verið smíðað af íbúðum síðustu ár, og heimagisting fyrir ferðamenn hefur svo gott sem stoppað, svo einhver slaki er kominn á húsnæðismarkaðinn. En nýju íbúðirnar eru margar of dýrar, og þegar byggingarvinna fer af stað næstu tvö ár og ferðamenn byrja að koma aftur gæti þrengt að á ný. Erlenda verkafólkið sem smíðaði innviði ferðaþjónustunnar þurfti síðustu ár að búa þúsundum saman í ólöglegu húsnæði, jafnvel í gámum og geymslum. Það má ekki gerast aftur.

Sú braut sem við beygjum inn á núna, vörðuð með opinberum björgunaraðgerðum, gæti stýrt vegferð landsins til margra ára. Aðgát er nauðsynleg, og hún felst í að læra af reynslunni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Borgarstjórar skyldaðir til handabanda
Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.
Kjarninn 9. maí 2021
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur.
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, er einn þeirra sex sem eru með stöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á viðskiptaháttum fyrirtækisins.
Fjallað um rannsókn á Samherja í skráningarlýsingu Síldarvinnslunnar
Hlutafjárútboð Síldarvinnslunnar hefst á mánudag. Á meðal þeirra sem ætla að selja hlut í útgerðinni í því er Samherji, sem verður þó áfram stærsti eigandi Síldarvinnslunnar. Fjallað er um rannsókn yfirvalda á Samherja í skráningarlýsingu.
Kjarninn 8. maí 2021
Nornahár og nornatár
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá fimmti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 8. maí 2021
Þögnin rofin á ný
Hundruð íslenskra kvenna hafa í vikunni stigið fram opinberlega með sínar erfiðustu minningar, í kjölfar þess að stuðningsbylgja reis upp með þjóðþekktum manni sem tvær konur segja að brotið hafi á sér. Lærði samfélagið lítið af fyrri #metoo-bylgjunni?
Kjarninn 8. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar