Hvað á að koma í staðinn?

Þorsteinn Úlfar Björnsson skrifar um stríðið gegn fíkniefnum.

Auglýsing

Er yfirleitt hægt að stoppa fíknistríðið? Mannleg fyrirbæri hafa löngum haft tilhneigingu til að öðlast sjálfstætt líf, annars glatast hagsmunir einhverra. Og er það í alla staði æskilegt að enda það? Það er augljóslega ekki að virka og hefur aldrei gert. Við höfum nálega hálfrar alda reynslu af því.

Mitt mat er, að ef svarið við báðum þessum spurningum er já, þá er hægt að enda fíknistríðið og ég held að einfaldasta leiðin til að hætta því og koma á skikkanlegu ástandi sé að henda lyfjatilvísanakerfinu og láta apótekin sinna sínu upprunalega hlutverki. Að selja lyf. Hætta að höndla með hárbönd, rakvélar og snyrtivörur og sinna hlutverki sala og fræðara. 

Þú ferð til læknis. Hann segir þér hvað þjáir þig. Skrifar upp á lyf sem hann heldur að gagnist inn á Heilsuveru. Þú trítlar í apótek, hittir sérhæfðan starfsmann. Þið ræðið lyfjagjöfina og lyfin inni á þínu svæði á Heilsuveru og hvernig þau virka, aukaverkanir og annað. Svo ákveður þú í samráði við starfsmanninn hvaða lyf þú vilt nota. Starfsmaðurinn sendir tölvupóst um söluna á lækninn sem getur þá gripið inn í ef eitthvað er ekki í lagi.

Það mundi einfalda líf þeirra sem þurfa á lyfjum að halda, minnka álag á heilsugæslustöðvar og læknar hefðu meiri tíma til að sinna sjúklingunum í stað þess að skrifa bara lyfjaávísun á þeim tíma sem þeim er skammtaður á hvern sjúkling af rekstrarstjóra heilsugæslustöðvarinnar hvar þeir vinna. Sem mun vera samkvæmt ameríska kerfinu, 10 mínútur á hvern sjúkling.

Gerum okkur grein fyrir því að þau lyf sem læknar ávísa eru í mörgum tilfellum eingöngu hönnuð til að slá á einkennin en ekki lækna þau. Á því byggist viðskiptamódel fyrirtækjanna sem framleiða þau. Langtíma áskrift að lyfi kemur framleiðanda til góða og er ekkert öðruvísi en hjá dópsalanum á götunni. Að þessu háttalagi lyfjafyrirtækjanna hafa verið leiddar fjarska sterkar líkur í könnun eftir könnun.

Auglýsing
Læknir myndi eftir sem áður setja lyfjaupplýsingar inn í lyfjagrunn sjúklingsins þar sem þær væru aðgengilegar fyrir sjúklinginn, eftirlitsaðila og apótekin. Fólk með vímuvanda fengi þá vímugjafann sinn úr apótekinu svo það vissi hvað það væri með í höndunum. Það myndi leiða til minni áhættu við neyslu og færri ofskömmtunartilfella. Þau apótek sem það kysu gætu sett upp vöktuð og örugg neyslurými.

Dópsalar ólöglegu vímuefnanna eru ekkert mikið ólíkir lyfsölum. Þeir flytja inn, leggja á, dreifa og selja. Rétt eins og lyfsalar í apótekum. Helsti munurinn er sá að lyfsalinn getur illa svindlað á kúnnanum, hann borgar laun og greiðir skatta. Dópsalinn aftur á móti drýgir yfirleitt hráefnið (svindlar) og stingur ágóðanum í vasann. Og það eru verulega háar fjárhæðir.

Setjum nú svo að fíknistríðinu yrði hætt, hvað á að koma í staðinn? Eitthvað verður að koma í staðinn því sagan og reynslan kennir okkur að það er aldrei hægt að skilja eftir tóm. Einhverjir verða fljótir að fylla það. Sérstaklega þegar það eru eins miklir peningar í spilinu og í vímuefnaviðskiptum. Reyndir löggæslumenn hafa sagt að við hvert höfuð sem sé höggvið af, komi ný í fleirtölu, í staðinn.

Það sem ég sé fyrir mér að kæmi í staðinn er yfirbót. Að því leyti að farið væri að umgangast neytendur, sérstaklega þá sem eru í neyslutengdum vandræðum, sem manneskjur, fólk og sjúklinga. Það væri hætt að jaðarsetja það. Talað við það og um það af virðingu og því væri hjálpað til að ná tökum á lífi sínu aftur. Allt þetta felst í einu orði og kostar lítið; skaðaminnkun.

Eins og umgjörðin og lögin eru núna eru hvatar til að efnast beinlínis innbyggðir í það, en bara fyrir dópsalann. Hvað annað er hægt að kalla það þegar fjölmenn atvinnugrein með gríðarmikla veltu veldur tjóni og óstöðugleika en þarf ekki að standa skil á sköttum sem færu í innviði þess þjóðfélags sem þeir starfa í?

Hverju mundi það breyta fyrir neytendur að hætta að berja á þeim? Jú, augljóslega minni barsmíðar, en fyrir þau 90% neytenda sem ekki eru í vímuvanda mundi það breyta tvennu. Ódýrari vímugjafi og vottuð framleiðsla, rétt eins og vínbúðirnar eru nú. Fyrir þau 10% sem út af standa myndi það öllu breyta því að þeir væru ekki eins illa settir. Hvorki fjárhagslega né félagslega. 

Regluvæðing minnkaði álag á heilsugæslu, löggæslu, tollgæslu og félagsmálayfirvöld. Kostnaður refsivörslukerfisins myndi snarminnka og sparnaður yrði í dómskerfinu og minna álag. Auðgunarglæpum eins og innbrotum og svikum myndi sennilega fækka umtalsvert og öðrum smáglæpum. Þá mundi handrukkun nálega leggjast af og sennilega yrði kynlífsmansal úr sögunni að miklu leyti.

Á móti ykist kostnaður vegna meðferðar og forvarna eitthvað en kannanir af virtum fræðimönnum í félagsvísindum hafa sýnt að þær margborga sig því fólk í vímuvanda er eins og annað fólk, því öll erum við eins, og vilja stjórna sinni neyslu þannig að þeir fúnkeri í þjóðfélaginu. Misnotendur vímuefna og ég nota það orð um þá sem láta neyslu trufla daglegt líf, vilja ekkert frekar en næsti maður vera jaðarsettir og lifa tilgangslausu lífi. Þá er líklegt að HIV og lifrarbólgu C smit minnki, með minna álagi og minni kostnaði fyrir heilbrigðiskerfið.

Eitt enn mundi gerast því rannsóknir sem gerðar hafa verið erlendis sýna að félagsleg einangrun og einmanaleiki hafa sitt að segja af hverju fólk fer að reiða sig á ákveðna vímugjafa og misnota til að komast gegnum lífið. Ef farið væri að koma fram við fólk, þar á meðal misnotendur, eins og manneskjur mundi hvort tveggja minnka.

Hér er ég ekki að tala um hvort manneskja sé innan um fólk, heldur þessa ömurlegu tilfinningu að vera einmana, utanveltu, þekkja engan, hafa engan til að deila með, engan til að elska, tilheyra engum hópi, vera utan samfélagsins þótt mætt sé í vinnu eða nám. Hafa engan annan tilgang en að redda sér næsta skammti. Það er ekki hlutskipti sem ég óska neinum og er næsta viss um að enginn vill upplifa. Ég hef litla trú á að einhver vakni einn góðan veðurdag og ákveði að gerast misnotandi vímuefna. Misnotkun sem starfsferil. Held að það sé næstum óþekkt.

Svo endum þetta fáránlega fíknistríð og leggjum áherslu á skaðaminnkun og regluvæðingu. Það er fullreynt að fíknistríðið er tapað. Reynum að tapa ekki friðinum líka. Fólk verður að fá frelsi og tíma til að lifa. Annars hrakar geðheilsunni og það er afar dýrt fyrir þjóðfélagið. Og eykur misnotkun.

Þetta er seinni grein af tveim­ur. Höf­undur er áhuga­maður um sögu menn­ing­ar­bundnar vímu­efna­notk­un­ar.

Höfundur er áhugamaður um sögu menningarbundinnar vímuefnanotkunar,

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Suliman hefur lagt sig fram við að kynnast íslensku samfélagi og m.a. stundað sjálfboðastarf frá því að hann kom hingað í október.
Hugsaði að á Íslandi „yrði komið fram við mig eins og manneskju“
Hann hefur aðeins tvo kosti. Og þeir eru báðir hræðilegir. Að halda til á götunni á Íslandi eða í Grikklandi. Suliman Al Masri, palestínskur hælisleitandi sem yfirvöld ætla að vísa út á götu, segist þrá venjulegt líf. Það sé ekki að finna í Grikklandi.
Kjarninn 17. maí 2021
Húsnæði Útleningastofunar í Bæjarhrauni í Hafnarfirði.
Útlendingastofnun vísaði Palestínumönnum út á götu
Palestínumönnum var síðdegis vísað út úr húsnæði Útlendingastofnunar í Bæjarhrauni í Hafnarfirði. Þeir hafa hvergi höfði sínu að halla og hefur verið bent á að leita skjóls í moskum. Blóðbað stendur yfir í heimaríki þeirra.
Kjarninn 17. maí 2021
Vigdís Fríða Þorvaldsdóttir
Er vegan börnum mismunað í skólum á Íslandi?
Kjarninn 17. maí 2021
Katrín mun ræða málefni Ísraels og Palestínu við Blinken og Lavrov í vikunni
Málefni Ísraels og Palestínu voru rædd á þingi í dag. Þingmenn Pírata og Viðreisnar kölluðu eftir því að stjórnvöld tækju af skarið og fordæmdu aðgerðir Ísraela í stað þess að bíða eftir öðrum þjóðum. Forsætisráðherra mun tala fyrir friðsamlegri lausn.
Kjarninn 17. maí 2021
Fjölskylda á flótta hefst við úti á götu í Aþenu, höfuðborg Grikklands.
Útlendingastofnun setur hælisleitendum afarkosti: Covid-próf eða missa framfærslu
Útlendingastofnun er farin að setja fólki sem synjað er um vernd þá afarkosti að gangast undir COVID-próf ellegar missa framfærslu og jafnvel húsnæði. Í morgun var sýrlenskum hælisleitanda gert að pakka saman. „Hvar á hann að sofa í nótt?“
Kjarninn 17. maí 2021
Eurovision-hópurinn fékk undanþágu og fór fram fyrir í bólusetningu
RÚV fór fram á það við sóttvarnaryfirvöld að hópurinn sem opinbera fjölmiðlafyrirtækið sendi til Hollands til að taka þátt í, og fjalla um, Eurovision, myndi fá bólusetningu áður en þau færu. Við því var orðið.
Kjarninn 17. maí 2021
ÁTVR undirbýr nú lögbannsbeiðni á starfsemi vefverslana með áfengi.
ÁTVR ætlar að fara fram á lögbann á vefverslanir og undirbýr lögreglukæru
Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins telur nauðsynlegt að fá úr því skorið hjá dómstólum hvort innlendar vefverslanir sem selja áfengi milliliðalaust til neytenda séu að starfa löglega, eins og rekstraraðilar þeirra vilja meina.
Kjarninn 17. maí 2021
Jónas Þór Þorvaldsson er framkvæmdastjóri Kaldalóns.
Kaldalón ætlar að skrá sig á aðallista Kauphallar Íslands árið 2022
Kaldalón hefur selt fasteignaþróunarverkefni í Vogabyggð og keypt tekjuberandi eignir í staðinn. Arion banki ætlar að sölutryggja fimm milljarða króna í nýtt hlutafé í tengslum við skráningu Kaldalóns á markað.
Kjarninn 17. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar