Á degi hafsins – stærsta vistkerfi Jarðar

Í tilefni af degi hafsins fjallar Árni Finnsson um verndun sjávar – hér heima sem og alþjóðlega.

Auglýsing

Umræða um verndun hafs­ins og nýt­ingu þess hér­lendis hættir til að verða ein­hæf. Góðum árangri við fisk­veiði­stjórn vilja útgerð­ar­menn þakka úthlutun veiði­kvóta sem þeir segja for­sendu þess að það tókst að tak­marka heild­ar­afla á Íslands­mið­um. Nær væri að segja að heild­ar­afla­mark – afla­reglan – í sam­ræmi við ráð­gjöf vís­inda­manna Haf­rann­sókn­ar­stofn­unar hafi verið mik­il­væg­asta for­send­an, en kvóta­kerfið var sú skipt­ing heild­ar­afl­ans sem útgerð­ar­menn gátu sætt sig við. Vel má hugsa sér að ann­ars konar kerfi – byggt á afla­reglu – hefði einnig dregið úr fjölda skipa á Íslands­mið­um, dregið úr olíu­notkun og þar með losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Jafn­framt má hugsa sér að þjóðin hefði fengið stærri hluta arðs­ins af auð­lind­inni í sinn hlut.

Dagur hafs­ins

Hug­myndin um sér­stakan dag hafs­ins var fyrst lögð fram á umhverf­is­ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna í Ríó árið 1992, að fagna skyldi degi hafs­ins um heim allan á vett­vangi Sam­ein­uðu þjóð­anna. Það var ekki fyrr en 2008 að þessi dag­ur, 8. júní, var fyrst hald­inn hátíð­legur á vegum Sam­ein­uðu þjóð­anna ár hvert til áminn­ingar um mik­il­vægi hafs­ins.

Heims­mark­mið Sam­ein­uðu þjóð­anna um sjálf­bæra þróun sýna vel mik­il­vægi hafs­ins. Ekki síst  mark­mið nr. 2 um að útrýma hungri og tryggja fæðu­ör­yggi. Þá má nefna mark­mið nr. 8 um góða atvinnu og hag­vöxt. 

Auglýsing

14. heims­mark­miðið snýr að verndun hafs­ins beint. Þar er meðal und­ir­mark­miða að vinna gegn súrnun sjávar og halda skað­legum áhrifum lofts­lags­breyt­inga í skefj­um. Heims­mark­mið nr. 12, að tryggja sjálf­bær neyslu- og fram­leiðslu­mynstur, er afar mik­il­vægt fyrir sam­fé­lög sem byggja afkomu sína á sjáv­ar­út­vegi.

Hið 13. „Að­gerðir í lofts­lags­málum“ – und­ir­strikar einnig nauð­syn þess að vinna gegn súrnun sjáv­ar. Hér verðuir einig að skoða –  þótt það sé ekki nefnt fullum fetum í sjálf­bærni­mark­miðum Sam­ein­uðu þjóð­anna, vax­andi súr­efn­iskort vegna meng­unar af völdum nær­ing­ar­efna, og vegna þess að þegar hafið hlýnar minnkar súr­efni.

Hafið verndar

Plöntu­svif í haf­inu bindur gríð­ar­legt magn af kolefni úr and­rúms­loft­inu og dregur þannig úr gróð­ur­húsa­á­hrif­um. Jafn­framt fram­leiðir hafið um 70% alls súr­efnis í and­rúms­loft­inu. Vís­inda­rann­sóknir um það hvernig hafið getur hjálpað okkur í bar­átt­unni við lofts­lags­breyt­ingar verða æ mik­il­væg­ari.

Nýleg grein í Kjarn­an­um.is um stöðuga hnignun eða fölnun Kór­al­rifs­ins mikla undan norð­vest­ur­strönd Ástr­alíu minnir okkur á þessa stað­reynd. Hafið hlýnar og líf­ríki Kór­al­rifs­ins mikla er í æ meiri hættu.

Stefna í mál­efnum hafs­ins?

Til að ein­falda málið nokkuð gæti stefna Íslands í mál­efnum hafs­ins falist í að fram­fylgja ofan­nefndum heims­mark­miðum Sam­ein­uðu þjóð­anna um sjálf­bæra þró­un. Sumt hefur gengið vel hér heima, annað síð­ur, en umræðan er alþjóð­leg og rödd Íslands þarf að verða miklu skýr­ari. Við eigum að þessu leyti kost á góðu sam­starfi við aðrar þjóð­ir, svo sem aðrar Norð­ur­landa­þjóðir eða smá eyríki sem eiga eftir að finna hvað mest fyrir áhrifum breyt­inga á lofts­lagi, og eru nú þegar komin í vanda.

Í vetur leið var lögð fram á Alþingi þings­á­lykt­un­ar­til­laga um mótun stefnu Íslands um mál­efni hafs­ins. Þar seg­ir: 

„Al­þingi ályktar að fela for­sæt­is­ráð­herra í sam­ráði við sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra og utan­rík­is­ráð­herra að setja á fót starfs­hóp um mótun stefnu Íslands um mál­efni hafs­ins, með það að leið­ar­ljósi að Ísland marki sér stöðu sem fram­sækið ríki þegar kemur að lofts­lags­breyt­ingum og verndun og sjálf­bærri nýt­ingu líf­fræði­legs fjöl­breyti­leika sjáv­ar, bæði hér á landi og á alþjóða­vett­vangi. Starfs­hóp­ur­inn skili skýrslu með nið­ur­stöðum eigi síðar en 15. apríl 2020.“

Hugs­an­lega dag­aði þessa til­lögu uppi í kóf­inu en því miður verður að ætla lík­legra að rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir hafi lít­inn áhuga á að ræða þessi mál. Hefðin er að umræða um stefnu­mótun um mál­efni hafs­ins fari fram á bak við luktar dyr og sam­ráð tak­mark­ist við full­trúa SFS.

Svart­olía

Fyrsti flutn­ings­maður til­lög­unn­ar, Guð­mundur Andri Thors­son, nefndi sér­stak­lega svartol­íu­notkun í flutn­ings­ræðu sinni:

„Ís­land beiti sér fyrir því á vett­vangi Alþjóða­sigl­inga­mála­stofn­un­ar­inn­ar, IMO, að bruni svartolíu sem elds­neytis fyrir skip og flutn­ingur olíu á norð­ur­slóðum verði bann­aður líkt og IMO hefur sam­þykkt við suð­ur­heim­skaut­ið, þ.e. sunnan 66. breidd­argráðu.“

Og Guð­mundur Andri bætti við:

„Þá ber að hafa í huga í þessu sam­bandi að svart­olía er gríð­ar­lega eitrað og seig­fljót­andi skipa­elds­neyti sem brotnar afar hægt niður í líf­ríki sjávar og alveg sér­stak­lega á kald­ari slóð­um, í Norð­ur­höf­um. Verði skips­skaði eða sjó­slys gæti það orsakað óbæt­an­legan skaða á fiski­miðum okkar enda er nán­ast von­laust að hreinsa svartolíu úr haf­inu. Bruni svartolíu veldur auknum gróð­ur­húsa­á­hrifum þegar sótagnir sem mynd­ast setj­ast á ís og jökla og dekkja yfir­borð­ið.“

Það liggur nán­ast í augum uppi að ef til væri heild­ræn stefna um mál­efni hafs­ins – stefna sem stenst sjálf­bærni­mark­mið Sam­ein­uðu þjóð­anna, þá væri þegar búið að banna bruna og flutn­inga á svartolíu innan íslenskrar land­helg­i. 

Höf­undur er for­­maður Nátt­úru­vernd­­ar­­sam­­taka Íslands.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Benedikt Gíslason bankastjóri Arion banka
Arion banki með of mikið eigið fé
Nýliðinn ársfjórðungur var góður fyrir Arion banka, samkvæmt nýútgefnu ársfjórðungsuppgjöri hans. Bankastjórinn segir bankann vera með of mikið eigið fé.
Kjarninn 28. október 2020
Tilgangur minnisblaðsins „að ýja að því að það séu öryrkjarnir sem frekastir eru á fleti“
Öryrkjabandalag Íslands segir fjármálaráðherra fara með villandi tölur í minnisblaði sínu.
Kjarninn 28. október 2020
Árni Stefán Árnason
Dýravernd – hallærisleg vanþekking lögmanns – talað gegn stjórnarskrá
Kjarninn 28. október 2020
Frá mótmælum á Austurvelli í fyrra.
Meirihluti vill tillögur Stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá
Meirihluti er hlynntur því að tillögur Stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar nýrri stjórnarskrá, samkvæmt nýrri skoðanakönnun frá Maskínu. Um það bil 2/3 kjósenda VG segjast hlynnt því, en minnihluti kjósenda hinna ríkisstjórnarflokkanna.
Kjarninn 28. október 2020
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Sjónvarpstekjur Símans hafa aukist um nær allan hagnað félagsins á árinu 2020
Færri ferðamenn skila minni tekjum af reikiþjónustu. Tekjur vegna sjónvarpsþjónustu hafa hins vegar vaxið um 14 prósent milli ára og starfsmönnum fækkað um 50 frá áramótum. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýju uppgjöri Símans.
Kjarninn 28. október 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bjarni segir kökumyndband Öryrkjabandalagsins vera misheppnað
Fjármála- og efnahagsráðherra segir það rangt að öryrkjar fái sífellt minni sneið af efnahagskökunni sem íslenskt samfélag baki. ÖBÍ segir ríkisstjórnina hafa ákveðið að auka fátækt sinna skjólstæðinga.
Kjarninn 28. október 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Útlit fyrir að sóttvarnalæknir leggi til hertar aðgerðir
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir er ekki ánægður með stöðu faraldursins og ætlar að skila minnisblaði með tillögum að breyttum sóttvarnaraðgerðum til Svandísar Svavarsdóttur heilbrigðisráðherra fljótlega.
Kjarninn 28. október 2020
Alls segjast um 40 prósent kjósenda að þeir myndu kjósa stjórnarflokkanna þrjá.
Samfylking stækkar, Sjálfstæðisflokkur tapar og Vinstri græn ekki verið minni frá 2016
Fylgi Vinstri grænna heldur áfram að dala og mælist nú tæplega helmingur af því sem flokkurinn fékk í síðustu kosningum. Flokkur forsætisráðherra yrði minnsti flokkurinn á þingi ef kosið yrði í dag.
Kjarninn 28. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar