Á degi hafsins – stærsta vistkerfi Jarðar

Í tilefni af degi hafsins fjallar Árni Finnsson um verndun sjávar – hér heima sem og alþjóðlega.

Auglýsing

Umræða um verndun hafs­ins og nýt­ingu þess hér­lendis hættir til að verða ein­hæf. Góðum árangri við fisk­veiði­stjórn vilja útgerð­ar­menn þakka úthlutun veiði­kvóta sem þeir segja for­sendu þess að það tókst að tak­marka heild­ar­afla á Íslands­mið­um. Nær væri að segja að heild­ar­afla­mark – afla­reglan – í sam­ræmi við ráð­gjöf vís­inda­manna Haf­rann­sókn­ar­stofn­unar hafi verið mik­il­væg­asta for­send­an, en kvóta­kerfið var sú skipt­ing heild­ar­afl­ans sem útgerð­ar­menn gátu sætt sig við. Vel má hugsa sér að ann­ars konar kerfi – byggt á afla­reglu – hefði einnig dregið úr fjölda skipa á Íslands­mið­um, dregið úr olíu­notkun og þar með losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Jafn­framt má hugsa sér að þjóðin hefði fengið stærri hluta arðs­ins af auð­lind­inni í sinn hlut.

Dagur hafs­ins

Hug­myndin um sér­stakan dag hafs­ins var fyrst lögð fram á umhverf­is­ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna í Ríó árið 1992, að fagna skyldi degi hafs­ins um heim allan á vett­vangi Sam­ein­uðu þjóð­anna. Það var ekki fyrr en 2008 að þessi dag­ur, 8. júní, var fyrst hald­inn hátíð­legur á vegum Sam­ein­uðu þjóð­anna ár hvert til áminn­ingar um mik­il­vægi hafs­ins.

Heims­mark­mið Sam­ein­uðu þjóð­anna um sjálf­bæra þróun sýna vel mik­il­vægi hafs­ins. Ekki síst  mark­mið nr. 2 um að útrýma hungri og tryggja fæðu­ör­yggi. Þá má nefna mark­mið nr. 8 um góða atvinnu og hag­vöxt. 

Auglýsing

14. heims­mark­miðið snýr að verndun hafs­ins beint. Þar er meðal und­ir­mark­miða að vinna gegn súrnun sjávar og halda skað­legum áhrifum lofts­lags­breyt­inga í skefj­um. Heims­mark­mið nr. 12, að tryggja sjálf­bær neyslu- og fram­leiðslu­mynstur, er afar mik­il­vægt fyrir sam­fé­lög sem byggja afkomu sína á sjáv­ar­út­vegi.

Hið 13. „Að­gerðir í lofts­lags­málum“ – und­ir­strikar einnig nauð­syn þess að vinna gegn súrnun sjáv­ar. Hér verðuir einig að skoða –  þótt það sé ekki nefnt fullum fetum í sjálf­bærni­mark­miðum Sam­ein­uðu þjóð­anna, vax­andi súr­efn­iskort vegna meng­unar af völdum nær­ing­ar­efna, og vegna þess að þegar hafið hlýnar minnkar súr­efni.

Hafið verndar

Plöntu­svif í haf­inu bindur gríð­ar­legt magn af kolefni úr and­rúms­loft­inu og dregur þannig úr gróð­ur­húsa­á­hrif­um. Jafn­framt fram­leiðir hafið um 70% alls súr­efnis í and­rúms­loft­inu. Vís­inda­rann­sóknir um það hvernig hafið getur hjálpað okkur í bar­átt­unni við lofts­lags­breyt­ingar verða æ mik­il­væg­ari.

Nýleg grein í Kjarn­an­um.is um stöðuga hnignun eða fölnun Kór­al­rifs­ins mikla undan norð­vest­ur­strönd Ástr­alíu minnir okkur á þessa stað­reynd. Hafið hlýnar og líf­ríki Kór­al­rifs­ins mikla er í æ meiri hættu.

Stefna í mál­efnum hafs­ins?

Til að ein­falda málið nokkuð gæti stefna Íslands í mál­efnum hafs­ins falist í að fram­fylgja ofan­nefndum heims­mark­miðum Sam­ein­uðu þjóð­anna um sjálf­bæra þró­un. Sumt hefur gengið vel hér heima, annað síð­ur, en umræðan er alþjóð­leg og rödd Íslands þarf að verða miklu skýr­ari. Við eigum að þessu leyti kost á góðu sam­starfi við aðrar þjóð­ir, svo sem aðrar Norð­ur­landa­þjóðir eða smá eyríki sem eiga eftir að finna hvað mest fyrir áhrifum breyt­inga á lofts­lagi, og eru nú þegar komin í vanda.

Í vetur leið var lögð fram á Alþingi þings­á­lykt­un­ar­til­laga um mótun stefnu Íslands um mál­efni hafs­ins. Þar seg­ir: 

„Al­þingi ályktar að fela for­sæt­is­ráð­herra í sam­ráði við sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra og utan­rík­is­ráð­herra að setja á fót starfs­hóp um mótun stefnu Íslands um mál­efni hafs­ins, með það að leið­ar­ljósi að Ísland marki sér stöðu sem fram­sækið ríki þegar kemur að lofts­lags­breyt­ingum og verndun og sjálf­bærri nýt­ingu líf­fræði­legs fjöl­breyti­leika sjáv­ar, bæði hér á landi og á alþjóða­vett­vangi. Starfs­hóp­ur­inn skili skýrslu með nið­ur­stöðum eigi síðar en 15. apríl 2020.“

Hugs­an­lega dag­aði þessa til­lögu uppi í kóf­inu en því miður verður að ætla lík­legra að rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir hafi lít­inn áhuga á að ræða þessi mál. Hefðin er að umræða um stefnu­mótun um mál­efni hafs­ins fari fram á bak við luktar dyr og sam­ráð tak­mark­ist við full­trúa SFS.

Svart­olía

Fyrsti flutn­ings­maður til­lög­unn­ar, Guð­mundur Andri Thors­son, nefndi sér­stak­lega svartol­íu­notkun í flutn­ings­ræðu sinni:

„Ís­land beiti sér fyrir því á vett­vangi Alþjóða­sigl­inga­mála­stofn­un­ar­inn­ar, IMO, að bruni svartolíu sem elds­neytis fyrir skip og flutn­ingur olíu á norð­ur­slóðum verði bann­aður líkt og IMO hefur sam­þykkt við suð­ur­heim­skaut­ið, þ.e. sunnan 66. breidd­argráðu.“

Og Guð­mundur Andri bætti við:

„Þá ber að hafa í huga í þessu sam­bandi að svart­olía er gríð­ar­lega eitrað og seig­fljót­andi skipa­elds­neyti sem brotnar afar hægt niður í líf­ríki sjávar og alveg sér­stak­lega á kald­ari slóð­um, í Norð­ur­höf­um. Verði skips­skaði eða sjó­slys gæti það orsakað óbæt­an­legan skaða á fiski­miðum okkar enda er nán­ast von­laust að hreinsa svartolíu úr haf­inu. Bruni svartolíu veldur auknum gróð­ur­húsa­á­hrifum þegar sótagnir sem mynd­ast setj­ast á ís og jökla og dekkja yfir­borð­ið.“

Það liggur nán­ast í augum uppi að ef til væri heild­ræn stefna um mál­efni hafs­ins – stefna sem stenst sjálf­bærni­mark­mið Sam­ein­uðu þjóð­anna, þá væri þegar búið að banna bruna og flutn­inga á svartolíu innan íslenskrar land­helg­i. 

Höf­undur er for­­maður Nátt­úru­vernd­­ar­­sam­­taka Íslands.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gunnar Tryggvi Halldórsson
Bændur og afurðastöðvar
Kjarninn 5. mars 2021
Jón Þór Ólafsson þingmaður og formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis.
Jón Þór vill að skrifstofa Alþingis kanni hvenær trúnaður geti talist brotinn
Formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar telur sig ekki hafa brotið trúnað með ummælum um það sem fram fór á fundi nefndarinnar með lögreglustjóra í vikunni. Hann vill fá skrifstofu Alþingis til að kanna hvar formleg mörk um trúnaðarrof liggi.
Kjarninn 5. mars 2021
Íslandspóstur hagnast um 104 milljónir
Viðsnúningur var í rekstri Íslandspósts á síðasta ári, sem skilaði hagnaði í fyrsta skiptið í þrjú ár. Samkvæmt forstjóra fyrirtækisins létti endurskipulagning og niðurgreiðsla langtímalána umtalsvert á félaginu.
Kjarninn 5. mars 2021
Í þingsályktunartillögu um rafræna birtingu álagningar- og skattskrár er lagt til að hætt verði að birta þessar upplýsingar á pappír.
Telja rafræna birtingu skattskrár auka launajafnrétti
ASÍ hvetur til þess að þingsályktunartillaga um rafræna birtingu álagningarskrár nái fram að ganga. Í umsögn Persónuverndar segir að mikilvægt sé að huga að rétti einstaklinga til persónuverndar. Slík tillaga nú lögð fram í fimmta sinn.
Kjarninn 5. mars 2021
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
Þögla stjórnarskráin
Kjarninn 5. mars 2021
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra laut í lægra haldi í Héraðsdómi Reykjavíkur í dag.
Menntamálaráðherra tapaði í Héraðsdómi Reykjavíkur
Héraðsdómur Reykjavíkur féllst ekki á kröfu Lilju Alfreðsdóttur mennta- og menningarmálaráðherra um að úrskurði kærunefndar jafnréttismála yrði hnekkt. Úrskurðurinn í kærumáli Hafdísar Helgu Ólafsdóttur, skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu, stendur.
Kjarninn 5. mars 2021
Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík.
Íbúar í gömlu hverfunum í Reykjavík ánægðir með Dag sem borgarstjóra en efri byggðir ekki
Fleiri Reykvíkingar eru ánægðir með störf Dags B. Eggertssonar borgarstjóra en óánægðir. Mikill munur er á afstöðu eftir hverfum og menntun. Borgarstjórinn er sérstaklega óvinsæll hjá fólki á sextugsaldri.
Kjarninn 5. mars 2021
Frá þurrvörum til þrautaleikja: COVID-áhrifin á heimilislífið
Bakað, eldað, málað og spilað. Allt heimagert. Ýmsar breytingar urðu á hegðun okkar í hinu daglega í lífi á meðan faraldurinn stóð hvað hæst. Sum neysluhegðun er þegar að hverfa aftur til fyrra horfs en önnur gæti verið komin til að vera.
Kjarninn 5. mars 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar