Kaffi og kauphallarviðskipti

Baldur Thorlacius, framkvæmdastjóri sölu- og viðskiptatengsla hjá Nasdaq, skrifar um hlutabréfamarkaðinn á Íslandi í grein sem birtist fyrst í Vísbendingu 4. september.

Auglýsing

Það er gömul saga og ný að rekstur Icelandair Group („Icelanda­ir“) er mikið á milli tann­ana á fólki. Umtalið virð­ist hafa farið stig­vax­andi með risi og falli WOW air, 737 MAX vél­unum og svo síð­ast, en ekki síst, COVID-19. Allir hafa sína skoðun eða eiga frænku eða frænda sem telur sig vita allt um þessi mál. Blaða­menn skrifa vand­aðar greinar um félagið og reglu­lega eru tekin við­töl við sér­fræð­inga um stöðu og fram­tíð­ar­horfur þess. 

Icelandair virð­ist hafi fengið sæti við borðið á kaffi­stofum þjóð­ar­inn­ar. Í ljósi núver­andi ástands, legu lands­ins og vax­andi mik­il­vægi ferða­þjón­ust­unnar á und­an­förum árum kemur þetta vænt­an­lega fáum á óvart. Þetta er að sama skapi mjög jákvætt, að mati und­ir­rit­aðs. Mál­efna­legar umræður um rekstur fyr­ir­tækja geta verið mjög gagn­legar fyrir þau sjálf, fjár­festa og við­skipta­vini þeirra, sem og hollar fyrir sam­fé­lagið í heild sinn­i. 

Það er, aftur á móti, ákveðið áhyggju­efni hversu tóm­legt er um að lit­ast á kaffi­stof­unni. Eins og hug­lægar sótt­varn­ar­að­gerðir hafi ríkt um fjölda rekstr­ar­tengdra umræðu­efna sl. ára­tug­inn: Engin fyr­ir­tæki inn á kaffi­stof­una, en tak­mörkuð und­an­þágu­heim­ild fyrir flug­fé­lög. Sjaldan heyrir maður „venju­legt“ fólk tala um rekstur fyr­ir­tækja, nema þá helst ef þeim verður á í mess­unni. Slíkt umtal er vissu­lega hollt og veitir nauð­syn­legt aðhald, en nokkuð sér­kenni­legt eitt og sér. Eins og ef fólk tal­aði bara um íþróttir þegar ein­hver gerði mis­tök á stór­móti, hrækti framan í dóm­ara eða félli á lyfja­prófi. 

Auglýsing

Hvað er gott með kaff­inu?

En hvað er það sem aðgreinir Icelandair frá öðrum fyr­ir­tækjum að þessu leyti? Skýr­ingin liggur í augum uppi. Icelandair er almenn­ings­hluta­fé­lag og skuld­bundið til að starfa með afar gagn­sæjum hætti. Það er borð­leggj­andi að almenn­ings­hluta­fé­lög búi við slíkt umtal. Eða hvað? Sama virð­ist ekki eiga við um önnur almenn­ings­hluta­fé­lög, sem fá lítið pláss í almennri umræð­u. 

Á fyrstu sjö mán­uðum árs­ins 2020 voru við­skipti með hluta­bréf Icelandair um fjórð­ungur allra við­skipta í Kaup­höll­inni, mælt í fjölda. Þegar litið er til hlut­falls af veltu nam það ein­ungis 3%. Við­skiptin eru mörg, en að jafn­aði tals­vert minni en gengur og ger­ist á mark­aðnum (nánar til­tekið einn tíundi af mið­gild­is­stærð við­skipta). Fleiri, en smærri, við­skipti benda til þess að ein­stak­lingar séu orðnir nokkuð atkvæða­miklir í við­skiptum með þetta eina félag. Önnur almenn­ings­hluta­fé­lög kom­ast ekki inn á kaffi­stof­una, a.m.k. ekki með þeim hætti að það end­ur­speglist í við­skiptum á mark­að­i. 

Yfir­stand­andi heims­far­aldur skýrir þetta mögu­lega að ein­hverju leyti, en Icelandair er sem stendur að vinna að því að styrkja lausa­fjár­stöðu sína, m.a. með því að efna til hluta­fjár­út­boðs, til þess að takast á við þær áskor­anir sem fylgja langvar­andi ferða­tak­mörk­unum á heims­vísu. Það er, aftur á móti, illa fyrir okkur komið ef fólk og fjöl­miðlar fá ekki áhuga á rekstri fyr­ir­tækja nema fram­tíð þeirra sé ógn­að. En staðan sem er komin upp í ferða­þjón­ust­unni er holl áminn­ing, engu að síð­ur. Rekstur og fjár­mögnun fyr­ir­tækja skiptir okkur öll miklu máli – svo það er eins gott að við skiptum okkur af. 

Önnur skýr­ing kann að vera sú að Icelandair þyki ein­fald­lega meira spenn­andi en önnur almenn­ings­hluta­fé­lög. Blaða­mað­ur­inn Sig­urður Már Jóns­son gerði það að umtals­efni í nýlegum pistli að skortur væri á „skemmti­leg­um“ fyr­ir­tækjum í Kaup­höll­inni. Fyr­ir­tækjum í áhuga­verðum rekstri og með djörf áform. Í pistl­inum taldi hann fyrst og fremst til fyr­ir­tæki í tækni og nýsköp­un, en sama gæti mögu­lega átt við um flug­fé­lög. Flug­rekstur er sveip­aður ákveðnum töfra­ljóma, fólk tengir við flug­fé­lög, þekkir þau, flýgur sjálft með þeim og hefur sterka skoðun á þeim. Fjár­fest­ingu í flug­fé­lögum getur fylgt áhætta. Ákveðin spenna, sem almennir fjár­festar leita gjarnan uppi, ólíkt því sem margir virð­ast halda, í bland við aðrar áhættu­minni fjár­fest­ing­ar. 

Fika, ølstofur og saunur

Til þess að kanna nánar hvaða eig­in­leikum fyr­ir­tæki þurfi að vera gædd til að eiga upp á pall­borðið hjá almenn­ingi er hægt að rýna í við­skipta­gögn frá öðrum kaup­höllum Nas­daq á Norð­ur­lönd­un­um. Það eru reyndar ekki til opin­berar upp­lýs­ingar um sam­setn­ingu fjár­festa á Norð­ur­lönd­unum svo ég viti til, en með því að taka saman og greina við­skipti stærstu net-fjár­fest­ing­ar­banka Norð­ur­land­anna, Avanza og Nor­dnet (hér eftir „net­bank­arn­ir“, til ein­föld­un­ar), sem gera fyrst og fremst út á við­skipti ein­stak­linga, má mögu­lega greina ákveðnar vís­bend­ingar um eft­ir­spurn almenn­ings. 

Þegar rennt er yfir lista yfir félögin sem net­bank­arnir áttu mest við­skipti með á árinu 2019 má sjá mörg kunn­ug­leg nöfn. Þekkt vöru­merki eins og Volvo, Erics­son, H&M og Nokia, líf­tækni­fyr­ir­tæki eins og Astr­aZeneca og Novo Nor­disk, tækni­fyr­ir­tæki eins og Finger­print Cards og PowerCell Sweden, stærstu banka og fjár­mála­fyr­ir­tæki Norð­ur­land­anna og Investor AB, fjár­fest­ing­ar­fé­lag sem er yfir­leitt kennt við Wal­len­berg fjöl­skyld­una. 

Þegar list­inn er skoð­aður í heild sinni má sjá að fyr­ir­tækin eru af ýmsum stærðum og gerðum og virð­ist heild­ar­myndin ekk­ert ósvipuð þeirri sem fæst þegar við­skipti ann­ara fjár­mála­fyr­ir­tækja eru skoð­uð. Öflug stór­fyr­ir­tæki sem fólk þekkir vel í bland við spenn­andi nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki. Það er stundum talað um að fyr­ir­tæki þurfi að stefna á mik­inn vöxt og/eða vera með sterk tengsl við sam­fé­lagið sem þau starfa í ef þau ætla að höfða til almennra fjár­festa. Við­skipti net­bank­anna virð­ast passa vel við þetta.

Net­bank­arnir koma að um 6% af hluta­bréfa­við­skiptum á Norð­ur­lönd­unum (utan Íslands). Þegar kannað er hvernig það skipt­ist niður á atvinnu­greinar má sjá að hlut­deildin er yfir­leitt á bil­inu 4 – 9%.  Hún er þó lægri í fast­eigna­fé­lögum (3%), trygg­inga­fé­lögum (2%), veitu­fyr­ir­tækjum (2%) og mat­væla- og tóbaks­fram­leið­endum (2%), en hærri í félögum sem starfa við ferða­þjón­ustu og tóm­stundir (16%) eða fjöl­miðlun (14%). Icelandair fellur einmitt í þann fyrr­nefnda. Þar er vissu­lega að finna „skemmti­leg“ fyr­ir­tæki, í bók­staf­legum skiln­ingi. Fyr­ir­tæki sem eru mörg hver rekin til þess eins að skemmta fólki. Þar á meðal eru ýmis tölvu­leikja­fyr­ir­tæki í bland við fyr­ir­tæki sem margir íslenskir ferða­langar þekkja vel, eins og Tivoli og Parken Sports & Enterta­in­ment

En það er rétt að halda því til haga að þetta eru hvorki mörg félög né afger­andi mun­ur. Heilt á litið virð­ist sem fyr­ir­tæki úr öllum atvinnu­greinum komi til tals­ins í sænskum fika boð­um, dönskum ølstofum og finnskum saun­um. En sum þeirra þykja aug­ljós­lega meira spenn­andi en önn­ur. 

„When you‘re curi­ous, you find lots of inter­est­ing things to do“ – Walt Dis­ney

Breitt áhuga­svið við­skipta­vina net­bank­anna er reyndar nokkuð fróð­legt eitt og sér. Enn fremur þegar við­skipti eru greind eftir stærð við­kom­andi fyr­ir­tækja. Um 65% við­skipta net­bank­anna eru með hluta­bréf stór­fyr­ir­tækja, á móti 35% með hluta­bréf smárra og með­al­stórra fyr­ir­tækja og fyr­ir­tækja á First North mark­aðnum (sem er mark­aður fyrir vaxt­ar­fyr­ir­tæki). Hjá öðrum fjár­mála­fyr­ir­tækjum eru aftur á móti 91% við­skipta með hluta­bréf stór­fyr­ir­tækja og 9% með önn­ur. 

Þetta er nokkuð afger­andi vís­bend­ing um að fjár­magn sem miðlað er í gegnum stofn­ana­fjár­festa leiti frekar í hluta­bréf stór­fyr­ir­tækja heldur en þegar ein­stak­lingar taka sjálfir ákvörðun um fjár­fest­ing­ar. Fyrir lítil og með­al­stór fyr­ir­tæki getur slíkt skipt sköp­um. 

Í því sam­hengi er einnig áhuga­vert að skoða hvernig fyr­ir­tæki almenn­ingur virð­ist þykja spenn­andi – en ekki endi­lega öðrum fjár­fest­um. Fyr­ir­tæki sem tals­verð velta er með á mark­aðn­um, yfir 100 millj­ónir evra á árs­grunni, sem er að megn­inu til komin vegna við­skipta almenn­ings­.  

Efst á blað rað­ast fyr­ir­tæki eins og Crunchfish: sem þróar búnað og tækni í tengslum við við­bót­ar­veru­leika (e. aug­mented rea­lity), SaltX Technology: sem notar nanó-­tækni til að finna betri leiðir til að varð­veita orku, Savosol­ar: sem þróar sól­ar­orku­lausnir, Cyxone: líf­tækni­fyr­ir­tæki sem þróar lausnir til að bæta líf fólks með sjálfs­næm­is­sjúk­dóma, Diamyd Med­ical: sem vinnur að með­ferðum við syk­ur­sýki, Spect­rumOne: sem þróar lausnir til að hjálpa fyr­ir­tækjum að vinna og greina gögn, Spect­raCure: sem vinnur að með­ferðum við blöðru­háls­kirtil­skrabba­meini og Tri­boron International: sem þróar tækni til að draga úr útblæstri CO2. Í til­vikum þess­ara fyr­ir­tækja voru net­bank­arnir með um eða yfir 70% hlut­deild í hluta­bréfa­við­skiptum árið 2019. Hlut­deild almenn­ings var því án efa hærri, þar sem venju­legt fólk á einnig við­skipti í gegnum aðra banka en þessa tvo. 

Sitt sýn­ist hverjum um það hvers konar rekstur væri æski­legt að efla hér á landi, en að mínu mati er starf­semi eins og áður­nefnd fyr­ir­tæki stunda ágætis grunn­ur. Fyr­ir­tæki sem eru í spenn­andi nýsköp­un, fyr­ir­tæki sem geta von­andi vaxið og skapað ný störf, fyr­ir­tæki sem eru að vinna að því að gera heim­inn betri. 

Að koma fyr­ir­tækjum og fjár­fest­ingum inn á kaffi­stof­una snýst ekki bara um að finna nýja hluti til að tala um, heldur einnig að brúa bilið milli almenn­ings og atvinnu­lífs­ins og skapa mik­il­væga lífæð fyrir fjár­mögnun lít­illa og með­al­stórra fyr­ir­tækja, sem eru meira og minna í nýsköp­un. 

Hvert er vanda­mál­ið? 

Það virð­ist sem tals­verð eft­ir­spurn gæti verið eftir ákveð­inni gerð almenn­ings­hluta­fé­laga, sem Sig­urður Már kallar „skemmti­legu fyr­ir­tæk­in“. Þetta eru góð tíð­indi fyrir eig­endur og stjórn­endur slíkra fyr­ir­tækja, sem þurfa mörg hver á fjár­magni og auknum sýni­leika að halda, og hvatn­ing fyrir frum­kvöðla fram­tíð­ar­inn­ar. 

En slík fyr­ir­tæki leita ekki á mark­að­inn að sjálfu sér. Við þurfum að virkja vara­liðið í stríð­inu við stöðnun og eins­leitni í atvinnu­líf­inu. Koma fjár­málum og rekstri aftur inn á kaffi­stof­urnar og skapa hvata fyrir ein­stak­linga til að fjár­festa með beinum hætti í hlutafé spenn­andi fyr­ir­tækja. Það er frá­bært að fólk láti sig rekstur Icelandair varða, en við megum ekki láta þar við sitja. Ég hef mínar hug­myndir um hvað þurfi til, og er meira en til í kaffi­bolla með öllum sem vilja ræða þessi mál.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Snædal
Dánaraðstoð eða líknardráp
Kjarninn 28. september 2020
Alma Möller, landlæknir.
Fólk sem fékk COVID hefur fengið lungnabólgu löngu síðar
Dæmi eru um að fólk sem fékk COVID-19 í vetur hafi fengið lungnabólgu mörgum vikum síðar. Það er mat bæði landlæknis og sóttvarnalæknis að þó að ónæmi fyrir kórónuveirunni sé til staðar hjá þessum hópi verði hann að fara varlega.
Kjarninn 28. september 2020
Jón Steindór Valdimarsson
Hálfur björgunarhringur dugar skammt
Kjarninn 28. september 2020
Drífa Snædal
Vitræn umræða um efnahagsmál: Átta atriði sem Samtök atvinnulífsins mættu hafa í huga
Kjarninn 28. september 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Þetta er alls ekki búið“
„Við megum ekki slaka á,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir. „Þetta er alls ekki búið.“ Varúðarráðstafanir séu „klárlega“ komnar til að vera í einhverja mánuði í viðbót.
Kjarninn 28. september 2020
Störukeppni á vinnumarkaði
Samtök atvinnulífsins hafa boðað atkvæðagreiðslu um hvort segja eigi upp Lífskjarasamningnum. Verkalýðshreyfingin telur að forsendur samningsins standi og trúir því ekki að samstaða sé um það á meðal atvinnurekenda að leggja í stríð á vinnumarkaði.
Kjarninn 28. september 2020
Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra.
Víðir: Viljum við búa í samfélagi með mjög miklu lögreglueftirliti?
„Ég er ekki nú sérstaklega spenntur fyrir því að hér sé lögreglan að banka á dyr og kanna hvort að fólk sé í sóttkví eða ekki. Mér finnst það ekki spennandi veruleiki,“ segir Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá ríkislögreglustjóra.
Kjarninn 28. september 2020
Lykilatriðin úr afhjúpun New York Times á skattamálum Trumps
Honum gengur illa í rekstri, en er virkilega góður í sniðganga skattgreiðslur. New York Times hefur komist yfir skattskýrslur Bandaríkjaforseta á 18 ára tímabili, sem forsetinn hefur reynt að halda leyndum. Kjarninn tók það helsta saman.
Kjarninn 28. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar