Getur Ísland orðið leiðandi í mannréttindamálum?

Baldur Þórhallsson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, ritar grein í tengslum við friðardaga í Reykjavík.

Auglýsing

Spurn­ingin um það hvort  Ísland geti orðið leið­andi í alþjóða­sam­fé­lag­inu er sam­ofin þeirri spurn­ingu hvort lítil ríki geti látið til sín taka í alþjóða­mál­um. Norð­ur­löndin sem talin eru lítil ríki í alþjóða­kerf­inu hafa sýnt fram á að þau geta haft áhrif á ein­stök mál innan Sam­ein­uðu þjóð­anna. Spyrja má hvort Ísland geti fetað í fót­spor þeirra og hvaða for­sendur þurfi að vera til staðar til þess. Með nýlegri yfir­lýs­ingu um fram­boð til Mann­réttinda­ráðs Sam­ein­uðu þjóð­anna fyrir kjör­tíma­bilið 2025 til 2027 hafa íslenskir ráða­menn sett sér þau metn­að­ar­fullu mark­mið að halda áfram að hafa áhrif á mann­rétt­inda­mál eftir setu í ráð­inu fyrir skemmstu. Í þessu sam­hengi langar mig að nefna níu atriði sem vert er að hafa í huga vilji Ísland skapa sér sess á alþjóða­vett­vangi og reyna að hafa áhrif á gang heims­mála. 

Veik­leik­ar, metn­aður og for­gangs­röðun

Í fyrsta lagi er mik­il­vægt að lítil ríki eins og Ísland grípi til ráð­staf­ana til að draga úr veik­leikum sem tengj­ast smæð­inni eins og lít­illi stjórn­sýslu, tak­mark­aðri sér­fræði­þekk­ingu og efna­hags­getu. Lítil ríki sem ætlar sér um of ná oft ekki mark­miðum sínum eins og sann­að­ist með Ísland í hrun­inu.

Í öðru lagi er póli­tískur vilji stjórn­mála­manna og almenn­ings grunn­for­senda fyrir því að ríki geti haft áhrif í alþjóða­sam­fé­lag­inu. Ráða­menn verða að vera reiðu­búnir að verja tíma og fjár­munum til verks­ins. Stjórn­mála­menn þurfa líka að vera vilj­ugir til að takast á við þær áskor­anir sem felst í því að gagn­rýna stjórn­völd ann­arra ríkja fyrir brot á mann­rétt­ind­um.

Í þriðja lagi þá þarf Ísland að for­gangs­raða. Lítil ríki verða að ákveða hvaða mál eða mála­flokka þau vilja ein­blína á, eins og Ísland hefur nú gert með fram­boði sínu til Mann­réttinda­ráðs SÞ. Innan mann­rétt­inda­mála er síðan mik­il­vægt að for­gangs­raða enn frekar og leggja til dæmis áherslu á mann­rétt­indi kvenna, barna og/eða hinsegin fólks. 

Auglýsing


Þekk­ing, gras­rótin og samn­inga­tækni

Í fjórða lagi er yfir­grips­mikil þekk­ing inn­an­lands á þeim mála­flokkum sem Ísland vill leggja áherslu á í alþjóða­sam­fé­lag­inu for­senda til árang­urs. Mik­il­vægt er að við­halda þeirri þekk­ingu sem nú þegar er til staðar eftir setu Íslands í Mann­réttinda­ráði SÞ ef Ísland ætlar sér að verða leið­andi í mála­flokkn­um. Þetta er til dæmis hægt að gera með því að halda áfram að leggja fram álykt­anir í ráð­inu en ríki þurfa ekki að eiga sæti í ráð­inu til þess. Þetta gæti verið góður und­ir­bún­ingur fyrir setu Íslands í ráð­inu kjör­tíma­bilið 2025-27 nái það kjöri.

Í fimmta lagi er mik­il­vægt að Ísland vinni náið með frjálsum félaga­sam­tökum og stofn­unum hér á landi, sem og erlend­is, sem vinna að mann­rétt­inda­mál­um. Sam­starf stjórn­valda við þessa aðila getur skapað tæki­færi fyrir Ísland til að setja mál á dag­skrá í alþjóða­sam­fé­lag­inu.

Í sjötta lagi er mik­il­vægt að íslenskir sér­fræð­ingar hafi öðl­ast þjálfun í samn­inga­tæki í alþjóða­mál­um. Þjálfun og reynsla af alþjóða­starfi er for­senda fyrir því að lítil ríki geti tekið frum­kvæði í samn­inga­við­ræðum og gegnt leið­toga­hlut­verki. Öfl­ugir leið­togar og klókir samn­inga­menn lít­illa ríkja vega upp á móti lít­illi stjórn­sýslum og utan­rík­is­þjón­ustu.

Banda­lög og alþjóða­stofn­anir

Í sjö­unda lagi er sam­starf við önnur ríki og ríkja­banda­lög lyk­il­at­r­ið. Eitt og sér mun Ísland litlu sem engu áorka. Vinni Ísland hins vegar náið með ríkjum sem stefna að sama mark­miði getur það áorkað miklu. Ísland getur unnið miklu nánar með nor­rænu ríkj­unum sem og Evr­ópu­sam­band­inu að mann­rétt­ina­málum og þannig sparað tíma og fjár­muni og haft mun meiri áhrif en það hefur í dag. Það er einnig mik­il­vægt fyrir Ísland að vinna með ríkjum í öðrum heims­hlutum sér­stak­lega ríkjum sem geta látið til sín taka. 

Í átt­unda lagi þá er fjöl­þjóða­sam­vinna innan alþjóða­stofn­ana helsti vett­vangur lít­illa ríkja til að hafa áhrif á gang heims­mála. Mark­miða­setn­ing ásamt mark­vissri stefnu­mótun um þátt­töku Íslands innan SÞ og Evr­ópu­ráðs­ins er mik­il­væg for­senda þess að landið velj­ist til for­ystu í þessum stofn­unum og geti látið til sín taka í banda­lagi með öðrum ríkj­u­m. 

Til fyr­ir­myndar

Í níunda og síð­asta lagi má nefna að hin Norð­ur­löndin hafa náð frum­kvæði í mörgum mála­flokkum í alþjóða­kerf­inu með því að vera til fyr­ir­myndar í mála­flokk­unum heima fyr­ir, eins og varð­andi rétt­indi kvenna, stöðu sam­kyn­hneigðra og umhverf­is­vernd. Jákvæð ímynd þeirra í þessum mála­flokkum hefur skapað þeim virð­ingu í alþjóða­sam­fé­lag­inu sem gerir það lík­legra en ella að á þau sé hlust­að. Ísland hefur allar for­sendur til þess að gera meira úr góðri stöðu kvenna, sam­kyn­heigðra og barna hér á landi svo dæmi séu tek­in. Góða stöðu er hægt að nýta sem stökk­pall inn á svið alþjóða­mála til að stuðla að bættri stöðu þess­ara hópa í öðrum lönd­um.  

Heima­vinna

Ísland sem og önnur lítil ríki í alþjóða­sam­fé­lag­inu geta haft áhrif á afmörk­uðum sviðum eins og í mann­rétt­inda­mál­um. Heima­vinna er for­senda árang­urs og ef hún er vel unnin getur Ísland jafn­vel orðið leið­andi á til­teknum sviðum í mann­rétt­inda­mál­u­m.  

Höf­undur er pró­fessor í stjórn­mála­fræði við Háskóla Íslands.

Greinin er hluti af frið­ar­dögum í Reykja­vík  sem Höfði frið­ar­setur Reykja­vík­ur­borgar og Háskóla Íslands stendur að í sam­starfi við UN Women á Íslandi, UNICEF á Íslandi, Félag Sam­ein­uðu þjóð­anna á Íslandi og utan­rík­is­ráðu­neyt­ið.  Umræðan í ár fer alfarið fram á net­inu, með hlað­varpss­eríu og völdum greinum sem birtar verða dag­ana 10. - 16. októ­ber á  www.frid­ar­set­ur.is. Í ár er sjónum beint að því hvernig Ísland getur gert enn betur þegar kemur að ófriði í íslensku sam­fé­lagi og um leið verið öfl­ugri málsvari á alþjóða­vett­vangi á sviði friðar og mann­rétt­inda. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Frosti Sigurjónsson
Nóbelsverðlaunahafi segir ivermectin vinna á COVID-19
Kjarninn 19. apríl 2021
Kári Stefánsson (t.v.) og Þórólfur Guðnason.
Samstarf Þórólfs og Kára „langoftast“ og „næstum því alltaf“ ánægjulegt
Mun meira máli skiptir hvernig við hegðum okkur heldur en af hvaða afbrigði veiran er, segir Kári Stefánsson forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar. Sóttvarnalæknir segir þátt fyrirtækisins í baráttunni gegn COVID-19 hafa skipt sköpum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Alls störfuðu um 130 manns hjá SaltPay hér á landi áður en til uppsagna dagsins kom.
Hópuppsögn hjá SaltPay
SaltPay segir upp tugum starfsmanna hér á landi í dag, aðallega starfsmönnum sem hafa starfað við að þróa og viðhalda eldra greiðslukerfi Borgunar. SaltPay keypti Borgun síðasta sumar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Samfylking sé tilbúin með frumvarp sem skyldar komufarþega til að dvelja í sóttvarnahúsi
Formaður Samfylkingar spurði forsætisráðherra hvort til stæði að breyta sóttvarnalögum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Ekki við núverandi fyrirkomulag að sakast að mati forsætisráðherra, heldur við þá sem fylgja ekki reglum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Sigríður Ólafsdóttir verður í öðru sæti listans og Eiríkur Björn í því fyrsta.
Eiríkur Björn og Sigríður leiða Viðreisn í Norðausturkjördæmi
Fyrrverandi bæjarstjóri á Fljótsdalshéraði og Akureyri verður oddviti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi í komandi kosningum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Harpa opnaði árið 2011. Kostnaður við rekstur fasteignarinnar og uppsafnað viðhald er að skapa alvarlega stöðu.
„Alvarleg staða“ hjá Hörpu vegna skorts á fjármagni til að sinna viðhaldi
Alls hafa eigendur Hörpu, ríki og borg, lagt húsinu til 14,4 milljarða króna í formi greiðslna af lánum vegna byggingu þess og rekstrarframlaga. Í fyrra nam rekstrarframlag þeirra 728 milljónum króna. Mikill vandi framundan vegna uppsafnaðs viðhalds.
Kjarninn 19. apríl 2021
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Alma Möller á upplýsingafundi dagsins.
44 smit um helgina – Breytingar orðið í niðurstöðum landamæraskimanna
„Atburðir helgarinnar eru vissulega vonbrigði og við höfum fengið nú staðfest svo um munar að breska afbrigðið er til staðar í samfélaginu,“ segir Alma Möller landlæknir.
Kjarninn 19. apríl 2021
Styrkir til að hjálpa fyrirtækjum í ferðaþjónustu að rifta ráðningarsambandi við starfsfólk sitt hafa staðið til boða frá því í maí 2020.
Fyrirtæki tengd Icelandair Group hafa fengið 4,7 milljarða króna í uppsagnarstyrki
Alls hafa 17 fyrirtæki hafa fengið meira en 100 milljónir króna í uppsagnarstyrki úr ríkissjóði frá því í maí í fyrra. Næstum 40 prósent upphæðarinnar hafa farið til fyrirtækja sem tengjast Icelandair Group.
Kjarninn 19. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar