Getur Ísland orðið leiðandi í mannréttindamálum?

Baldur Þórhallsson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, ritar grein í tengslum við friðardaga í Reykjavík.

Auglýsing

Spurn­ingin um það hvort  Ísland geti orðið leið­andi í alþjóða­sam­fé­lag­inu er sam­ofin þeirri spurn­ingu hvort lítil ríki geti látið til sín taka í alþjóða­mál­um. Norð­ur­löndin sem talin eru lítil ríki í alþjóða­kerf­inu hafa sýnt fram á að þau geta haft áhrif á ein­stök mál innan Sam­ein­uðu þjóð­anna. Spyrja má hvort Ísland geti fetað í fót­spor þeirra og hvaða for­sendur þurfi að vera til staðar til þess. Með nýlegri yfir­lýs­ingu um fram­boð til Mann­réttinda­ráðs Sam­ein­uðu þjóð­anna fyrir kjör­tíma­bilið 2025 til 2027 hafa íslenskir ráða­menn sett sér þau metn­að­ar­fullu mark­mið að halda áfram að hafa áhrif á mann­rétt­inda­mál eftir setu í ráð­inu fyrir skemmstu. Í þessu sam­hengi langar mig að nefna níu atriði sem vert er að hafa í huga vilji Ísland skapa sér sess á alþjóða­vett­vangi og reyna að hafa áhrif á gang heims­mála. 

Veik­leik­ar, metn­aður og for­gangs­röðun

Í fyrsta lagi er mik­il­vægt að lítil ríki eins og Ísland grípi til ráð­staf­ana til að draga úr veik­leikum sem tengj­ast smæð­inni eins og lít­illi stjórn­sýslu, tak­mark­aðri sér­fræði­þekk­ingu og efna­hags­getu. Lítil ríki sem ætlar sér um of ná oft ekki mark­miðum sínum eins og sann­að­ist með Ísland í hrun­inu.

Í öðru lagi er póli­tískur vilji stjórn­mála­manna og almenn­ings grunn­for­senda fyrir því að ríki geti haft áhrif í alþjóða­sam­fé­lag­inu. Ráða­menn verða að vera reiðu­búnir að verja tíma og fjár­munum til verks­ins. Stjórn­mála­menn þurfa líka að vera vilj­ugir til að takast á við þær áskor­anir sem felst í því að gagn­rýna stjórn­völd ann­arra ríkja fyrir brot á mann­rétt­ind­um.

Í þriðja lagi þá þarf Ísland að for­gangs­raða. Lítil ríki verða að ákveða hvaða mál eða mála­flokka þau vilja ein­blína á, eins og Ísland hefur nú gert með fram­boði sínu til Mann­réttinda­ráðs SÞ. Innan mann­rétt­inda­mála er síðan mik­il­vægt að for­gangs­raða enn frekar og leggja til dæmis áherslu á mann­rétt­indi kvenna, barna og/eða hinsegin fólks. 

Auglýsing


Þekk­ing, gras­rótin og samn­inga­tækni

Í fjórða lagi er yfir­grips­mikil þekk­ing inn­an­lands á þeim mála­flokkum sem Ísland vill leggja áherslu á í alþjóða­sam­fé­lag­inu for­senda til árang­urs. Mik­il­vægt er að við­halda þeirri þekk­ingu sem nú þegar er til staðar eftir setu Íslands í Mann­réttinda­ráði SÞ ef Ísland ætlar sér að verða leið­andi í mála­flokkn­um. Þetta er til dæmis hægt að gera með því að halda áfram að leggja fram álykt­anir í ráð­inu en ríki þurfa ekki að eiga sæti í ráð­inu til þess. Þetta gæti verið góður und­ir­bún­ingur fyrir setu Íslands í ráð­inu kjör­tíma­bilið 2025-27 nái það kjöri.

Í fimmta lagi er mik­il­vægt að Ísland vinni náið með frjálsum félaga­sam­tökum og stofn­unum hér á landi, sem og erlend­is, sem vinna að mann­rétt­inda­mál­um. Sam­starf stjórn­valda við þessa aðila getur skapað tæki­færi fyrir Ísland til að setja mál á dag­skrá í alþjóða­sam­fé­lag­inu.

Í sjötta lagi er mik­il­vægt að íslenskir sér­fræð­ingar hafi öðl­ast þjálfun í samn­inga­tæki í alþjóða­mál­um. Þjálfun og reynsla af alþjóða­starfi er for­senda fyrir því að lítil ríki geti tekið frum­kvæði í samn­inga­við­ræðum og gegnt leið­toga­hlut­verki. Öfl­ugir leið­togar og klókir samn­inga­menn lít­illa ríkja vega upp á móti lít­illi stjórn­sýslum og utan­rík­is­þjón­ustu.

Banda­lög og alþjóða­stofn­anir

Í sjö­unda lagi er sam­starf við önnur ríki og ríkja­banda­lög lyk­il­at­r­ið. Eitt og sér mun Ísland litlu sem engu áorka. Vinni Ísland hins vegar náið með ríkjum sem stefna að sama mark­miði getur það áorkað miklu. Ísland getur unnið miklu nánar með nor­rænu ríkj­unum sem og Evr­ópu­sam­band­inu að mann­rétt­ina­málum og þannig sparað tíma og fjár­muni og haft mun meiri áhrif en það hefur í dag. Það er einnig mik­il­vægt fyrir Ísland að vinna með ríkjum í öðrum heims­hlutum sér­stak­lega ríkjum sem geta látið til sín taka. 

Í átt­unda lagi þá er fjöl­þjóða­sam­vinna innan alþjóða­stofn­ana helsti vett­vangur lít­illa ríkja til að hafa áhrif á gang heims­mála. Mark­miða­setn­ing ásamt mark­vissri stefnu­mótun um þátt­töku Íslands innan SÞ og Evr­ópu­ráðs­ins er mik­il­væg for­senda þess að landið velj­ist til for­ystu í þessum stofn­unum og geti látið til sín taka í banda­lagi með öðrum ríkj­u­m. 

Til fyr­ir­myndar

Í níunda og síð­asta lagi má nefna að hin Norð­ur­löndin hafa náð frum­kvæði í mörgum mála­flokkum í alþjóða­kerf­inu með því að vera til fyr­ir­myndar í mála­flokk­unum heima fyr­ir, eins og varð­andi rétt­indi kvenna, stöðu sam­kyn­hneigðra og umhverf­is­vernd. Jákvæð ímynd þeirra í þessum mála­flokkum hefur skapað þeim virð­ingu í alþjóða­sam­fé­lag­inu sem gerir það lík­legra en ella að á þau sé hlust­að. Ísland hefur allar for­sendur til þess að gera meira úr góðri stöðu kvenna, sam­kyn­heigðra og barna hér á landi svo dæmi séu tek­in. Góða stöðu er hægt að nýta sem stökk­pall inn á svið alþjóða­mála til að stuðla að bættri stöðu þess­ara hópa í öðrum lönd­um.  

Heima­vinna

Ísland sem og önnur lítil ríki í alþjóða­sam­fé­lag­inu geta haft áhrif á afmörk­uðum sviðum eins og í mann­rétt­inda­mál­um. Heima­vinna er for­senda árang­urs og ef hún er vel unnin getur Ísland jafn­vel orðið leið­andi á til­teknum sviðum í mann­rétt­inda­mál­u­m.  

Höf­undur er pró­fessor í stjórn­mála­fræði við Háskóla Íslands.

Greinin er hluti af frið­ar­dögum í Reykja­vík  sem Höfði frið­ar­setur Reykja­vík­ur­borgar og Háskóla Íslands stendur að í sam­starfi við UN Women á Íslandi, UNICEF á Íslandi, Félag Sam­ein­uðu þjóð­anna á Íslandi og utan­rík­is­ráðu­neyt­ið.  Umræðan í ár fer alfarið fram á net­inu, með hlað­varpss­eríu og völdum greinum sem birtar verða dag­ana 10. - 16. októ­ber á  www.frid­ar­set­ur.is. Í ár er sjónum beint að því hvernig Ísland getur gert enn betur þegar kemur að ófriði í íslensku sam­fé­lagi og um leið verið öfl­ugri málsvari á alþjóða­vett­vangi á sviði friðar og mann­rétt­inda. 

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Aðgerðirnar sem lagðar eru til af ríkisstjórninni til þess að hafa auknar tekjur af umferð bera vott um úrræðaleysi og skammsýni, segja hagsmunasamtök bílgreinarinnar, sem telja notkunargjöld styðja betur við orkuskipti í samgöngum.
Hver ekinn kílómeter á rafbíl kosti sex krónur í stað annarra gjalda
Samtök verslunar og þjónustu og Bílgreinasambandið vilja sjá nýtt notkunargjald leggjast á akstur bíla sem ganga fyrir rafmagni eða vetni, í stað þess að vörugjöld og bifreiðagjöld á þessa bíla hækki eins og gengið er út frá í fjárlagafrumvarpinu.
Kjarninn 8. desember 2022
Bryndís Haraldsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokks er formaður allsherjar- og menntamálanefndar.
Leggja til að fjölskyldur sem ekki var hægt að senda úr landi fái dvalarleyfi
Útlendingafrumvarp dómsmálaráðherra er komið úr nefnd, nánast óbreytt. Stjórnarflokkarnir leggja til bráðabirgðabreytingu um að nokkur hópur fólks með börn, sem ekki var hægt að senda úr landi vegna veirufaraldursins, fái dvalarleyfi hérlendis.
Kjarninn 8. desember 2022
Ketill Sigurjónsson
Fallið vindmastur Orkuveitu Reykjavíkur
Kjarninn 8. desember 2022
Tölvuteikning Landsvirkjunar af Hvammsvirkjun. Stíflan er efst á myndinni, þá Viðey, frárennslisskurður til hægri og Ölmóðsey. Landsvirkjun á að tryggja 10 m3/s rennsli neðan stíflu.
Orkustofnun gefur Hvammsvirkjun grænt ljós
Hvammsvirkjun verður sjöunda virkjun Landsvirkjunar á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu en sú fyrsta sem reist verður í byggð. Orkustofnun setur skilyrði um vatnsmagn neðan stíflu og seiðafleytur fyrir laxfiska í nýútgefnu virkjunarleyfi.
Kjarninn 8. desember 2022
Framlög til RÚV hækka enn – Verða milljarði hærri á næsta ári en árið 2021
Alls er búist við að RÚV fái um 5,7 milljarða króna úr ríkissjóði á næsta ári. Það er 625 milljónum krónum meira en í ár og rúmum milljarði króna meira en 2021. Á sama tíma hafa framlög úr ríkissjóði til styrkjakerfis einkarekinna fjölmiðla lækkað.
Kjarninn 8. desember 2022
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar.
Vilja hækka veiðigjöld, leggja kolefnisskatt á stóriðju, selja banka og fækka ráðherrum
Viðreisn vill greiða lækka opinberar skuldir og auka stuðning við barnafjölskyldur. Þá vill flokkurinn auka framlög til heilbrigðismála. Þetta vill hann fjármagna með hærri álögum á útgerðir og 13,5 milljarða króna kolefnisgjaldi á stóriðju.
Kjarninn 8. desember 2022
Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, og Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Það fer ekk­ert á milli mála að ábyrgðin er hjá rík­is­sjóð­i“
„Hvert er planið?“ spyr þingmaður Samfylkingarinnar fjármálaráðherra- og efnahagsráðherra. Tilefnið er málefni ÍL-sjóðs, nú þegar fyrrverandi forseti Mannréttindadómstóls Evrópu segir ríkið bótaskylt fari ÍL-sjóður í þrot.
Kjarninn 8. desember 2022
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Ragnar Þór: „Ég tel seðlabankastjóra algjörlega ómarktækan“
Stýrivaxtahækkanir Seðlabankans „refsa stórum hópi fólks sem er ekki að fara til Tenerife og eyða um efni fram heldur er bara að reyna að komast af milli mánaða,“ segir Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Kjarninn 8. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar