Getur Ísland orðið leiðandi í mannréttindamálum?

Baldur Þórhallsson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, ritar grein í tengslum við friðardaga í Reykjavík.

Auglýsing

Spurn­ingin um það hvort  Ísland geti orðið leið­andi í alþjóða­sam­fé­lag­inu er sam­ofin þeirri spurn­ingu hvort lítil ríki geti látið til sín taka í alþjóða­mál­um. Norð­ur­löndin sem talin eru lítil ríki í alþjóða­kerf­inu hafa sýnt fram á að þau geta haft áhrif á ein­stök mál innan Sam­ein­uðu þjóð­anna. Spyrja má hvort Ísland geti fetað í fót­spor þeirra og hvaða for­sendur þurfi að vera til staðar til þess. Með nýlegri yfir­lýs­ingu um fram­boð til Mann­réttinda­ráðs Sam­ein­uðu þjóð­anna fyrir kjör­tíma­bilið 2025 til 2027 hafa íslenskir ráða­menn sett sér þau metn­að­ar­fullu mark­mið að halda áfram að hafa áhrif á mann­rétt­inda­mál eftir setu í ráð­inu fyrir skemmstu. Í þessu sam­hengi langar mig að nefna níu atriði sem vert er að hafa í huga vilji Ísland skapa sér sess á alþjóða­vett­vangi og reyna að hafa áhrif á gang heims­mála. 

Veik­leik­ar, metn­aður og for­gangs­röðun

Í fyrsta lagi er mik­il­vægt að lítil ríki eins og Ísland grípi til ráð­staf­ana til að draga úr veik­leikum sem tengj­ast smæð­inni eins og lít­illi stjórn­sýslu, tak­mark­aðri sér­fræði­þekk­ingu og efna­hags­getu. Lítil ríki sem ætlar sér um of ná oft ekki mark­miðum sínum eins og sann­að­ist með Ísland í hrun­inu.

Í öðru lagi er póli­tískur vilji stjórn­mála­manna og almenn­ings grunn­for­senda fyrir því að ríki geti haft áhrif í alþjóða­sam­fé­lag­inu. Ráða­menn verða að vera reiðu­búnir að verja tíma og fjár­munum til verks­ins. Stjórn­mála­menn þurfa líka að vera vilj­ugir til að takast á við þær áskor­anir sem felst í því að gagn­rýna stjórn­völd ann­arra ríkja fyrir brot á mann­rétt­ind­um.

Í þriðja lagi þá þarf Ísland að for­gangs­raða. Lítil ríki verða að ákveða hvaða mál eða mála­flokka þau vilja ein­blína á, eins og Ísland hefur nú gert með fram­boði sínu til Mann­réttinda­ráðs SÞ. Innan mann­rétt­inda­mála er síðan mik­il­vægt að for­gangs­raða enn frekar og leggja til dæmis áherslu á mann­rétt­indi kvenna, barna og/eða hinsegin fólks. 

Auglýsing


Þekk­ing, gras­rótin og samn­inga­tækni

Í fjórða lagi er yfir­grips­mikil þekk­ing inn­an­lands á þeim mála­flokkum sem Ísland vill leggja áherslu á í alþjóða­sam­fé­lag­inu for­senda til árang­urs. Mik­il­vægt er að við­halda þeirri þekk­ingu sem nú þegar er til staðar eftir setu Íslands í Mann­réttinda­ráði SÞ ef Ísland ætlar sér að verða leið­andi í mála­flokkn­um. Þetta er til dæmis hægt að gera með því að halda áfram að leggja fram álykt­anir í ráð­inu en ríki þurfa ekki að eiga sæti í ráð­inu til þess. Þetta gæti verið góður und­ir­bún­ingur fyrir setu Íslands í ráð­inu kjör­tíma­bilið 2025-27 nái það kjöri.

Í fimmta lagi er mik­il­vægt að Ísland vinni náið með frjálsum félaga­sam­tökum og stofn­unum hér á landi, sem og erlend­is, sem vinna að mann­rétt­inda­mál­um. Sam­starf stjórn­valda við þessa aðila getur skapað tæki­færi fyrir Ísland til að setja mál á dag­skrá í alþjóða­sam­fé­lag­inu.

Í sjötta lagi er mik­il­vægt að íslenskir sér­fræð­ingar hafi öðl­ast þjálfun í samn­inga­tæki í alþjóða­mál­um. Þjálfun og reynsla af alþjóða­starfi er for­senda fyrir því að lítil ríki geti tekið frum­kvæði í samn­inga­við­ræðum og gegnt leið­toga­hlut­verki. Öfl­ugir leið­togar og klókir samn­inga­menn lít­illa ríkja vega upp á móti lít­illi stjórn­sýslum og utan­rík­is­þjón­ustu.

Banda­lög og alþjóða­stofn­anir

Í sjö­unda lagi er sam­starf við önnur ríki og ríkja­banda­lög lyk­il­at­r­ið. Eitt og sér mun Ísland litlu sem engu áorka. Vinni Ísland hins vegar náið með ríkjum sem stefna að sama mark­miði getur það áorkað miklu. Ísland getur unnið miklu nánar með nor­rænu ríkj­unum sem og Evr­ópu­sam­band­inu að mann­rétt­ina­málum og þannig sparað tíma og fjár­muni og haft mun meiri áhrif en það hefur í dag. Það er einnig mik­il­vægt fyrir Ísland að vinna með ríkjum í öðrum heims­hlutum sér­stak­lega ríkjum sem geta látið til sín taka. 

Í átt­unda lagi þá er fjöl­þjóða­sam­vinna innan alþjóða­stofn­ana helsti vett­vangur lít­illa ríkja til að hafa áhrif á gang heims­mála. Mark­miða­setn­ing ásamt mark­vissri stefnu­mótun um þátt­töku Íslands innan SÞ og Evr­ópu­ráðs­ins er mik­il­væg for­senda þess að landið velj­ist til for­ystu í þessum stofn­unum og geti látið til sín taka í banda­lagi með öðrum ríkj­u­m. 

Til fyr­ir­myndar

Í níunda og síð­asta lagi má nefna að hin Norð­ur­löndin hafa náð frum­kvæði í mörgum mála­flokkum í alþjóða­kerf­inu með því að vera til fyr­ir­myndar í mála­flokk­unum heima fyr­ir, eins og varð­andi rétt­indi kvenna, stöðu sam­kyn­hneigðra og umhverf­is­vernd. Jákvæð ímynd þeirra í þessum mála­flokkum hefur skapað þeim virð­ingu í alþjóða­sam­fé­lag­inu sem gerir það lík­legra en ella að á þau sé hlust­að. Ísland hefur allar for­sendur til þess að gera meira úr góðri stöðu kvenna, sam­kyn­heigðra og barna hér á landi svo dæmi séu tek­in. Góða stöðu er hægt að nýta sem stökk­pall inn á svið alþjóða­mála til að stuðla að bættri stöðu þess­ara hópa í öðrum lönd­um.  

Heima­vinna

Ísland sem og önnur lítil ríki í alþjóða­sam­fé­lag­inu geta haft áhrif á afmörk­uðum sviðum eins og í mann­rétt­inda­mál­um. Heima­vinna er for­senda árang­urs og ef hún er vel unnin getur Ísland jafn­vel orðið leið­andi á til­teknum sviðum í mann­rétt­inda­mál­u­m.  

Höf­undur er pró­fessor í stjórn­mála­fræði við Háskóla Íslands.

Greinin er hluti af frið­ar­dögum í Reykja­vík  sem Höfði frið­ar­setur Reykja­vík­ur­borgar og Háskóla Íslands stendur að í sam­starfi við UN Women á Íslandi, UNICEF á Íslandi, Félag Sam­ein­uðu þjóð­anna á Íslandi og utan­rík­is­ráðu­neyt­ið.  Umræðan í ár fer alfarið fram á net­inu, með hlað­varpss­eríu og völdum greinum sem birtar verða dag­ana 10. - 16. októ­ber á  www.frid­ar­set­ur.is. Í ár er sjónum beint að því hvernig Ísland getur gert enn betur þegar kemur að ófriði í íslensku sam­fé­lagi og um leið verið öfl­ugri málsvari á alþjóða­vett­vangi á sviði friðar og mann­rétt­inda. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hjálmar Jónsson, formaður Blaðamannafélags Íslands.
Hjálmar ætlar að hætta sem formaður Blaðamannafélags Íslands
„Tímabært að ný kynslóð taki við,“ sagði Hjálmar Jónsson, formaður Blaðamannafélagsins, á aðalfundi hans í kvöld. Hann mun ekki vera í framboði á næsta aðalfundi sem fram fer á næsta ári.
Kjarninn 29. október 2020
Mikill hagnaður hjá ríkisbönkunum
Bæði Landsbankinn og Íslandsbanki skiluðu yfir þriggja milljarða króna hagnaði á síðasta ársfjórðungi. Í báðum bönkunum hefur rekstrarkostnaður minnkað og húsnæðislánum fjölgað.
Kjarninn 29. október 2020
Þuríður Harpa Sigurðardóttir, formaður Öryrkjabandalagsins.
Segir fullyrðingar Bjarna rangar
„Það er ánægjulegt að fá loks að ræða þessi mál við þig, og við erum tilbúin til þess hvenær sem er, eins og ósvaraðir tölvupóstar síðustu þriggja ára í innhólfi tölvu þinnar bera vott um,“ segir í bréfi formanns ÖBÍ til fjármálaráðherra.
Kjarninn 29. október 2020
Jeremy Corbyn, fyrrverandi leiðtogi breska Verkamannaflokksins.
Jeremy Corbyn vikið úr Verkamannaflokknum
Fyrrverandi formanni breska Verkamannaflokksins var í dag vikið tímabundið úr flokknum vegna viðbragða sinna við nýrri skýrslu um gyðingaandúð innan flokksins. Corbyn sagði þau mál öll hafa verið blásin upp í pólitískum tilgangi.
Kjarninn 29. október 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra skrifar undir reglugerðarbreytinguna.
Ísland býður erlenda sérfræðinga velkomna ef þeir eru með milljón á mánuði eða meira
Til að fá langtímavegabréfsáritun til að stunda fjarvinnu á Íslandi þurfa útlendinga að vera með að minnsta kosti eina milljón króna á mánuði. Ef maki er með í för þurfa tekjurnar að vera að minnsta kosti 1,3 milljónir króna.
Kjarninn 29. október 2020
Sjómenn hafa á undanförnum árum ítrekað kvartað til Verðlagsstofu skiptaverðs yfir því hve lágt hráefnaverðið á uppsjávartegundum er á Íslandi.
Margt gæti skýrt að miklu meira sé greitt fyrir síld í Noregi en hér
Verðlagsstofa skiptaverðs birti á dögunum samanburð á síldarverðum í Noregi og á Íslandi, sem sýndi að hráefnisverð síldar var að meðaltali 128 prósentum hærra í Noregi en hér á landi á árunum 2012-2019, á meðan að afurðaverðið var svipað.
Kjarninn 29. október 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Boðar hertar aðgerðir á landsvísu „sem fyrst“
Sóttvarnalæknir boðar hertar aðgerðir vegna kórónuveirufaraldursins og vill að þær verði samræmdar um allt land. Langflest smit hafa komið upp á höfuðborgarsvæðinu en þeim fjölgar nú á Norðurlandi. Á Austurlandi er ekkert smit.
Kjarninn 29. október 2020
Enn greinast smit hjá starfsfólki og sjúklingum á Landakoti
Smit greinast ennþá hjá starfsfólki og sjúklingum sem voru útsettir á Landakoti fyrir COVID-19. Ekkert nýtt smit hefur greinst utan hins skilgreinda útsetta hóps starfsmanna og sjúklinga.
Kjarninn 29. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar