Til varnar málamiðlun í gjaldeyrismálum

Varaformaður Viðreisnar svarar grein Jóhanns Páls Jóhannssonar um gjaldeyrismál.

Auglýsing

Jóhann Páll Jóhanns­son birti grein í Kjarn­anum undir titl­inum „Ósann­fær­andi mála­miðl­un­ar­til­laga”. Í grein­inni gagn­rýnir Jóhann til­lögu okkar Stef­áns Más Stef­áns­sonar um fram­tíð­ar­fyr­ir­komu­lag gjald­eyr­is­mála á Íslandi. Hér er farið yfir athuga­semdir Jóhanns.

Því ber mjög að fagna að mál­efna­leg umræða eigi sér stað um gjald­eyr­is­mál Íslands. Um mjög stórt hags­muna­mál er að ræða fyrir þjóð­ina. Ég fagna því grein Jóhanns. Í grein­inni setur Jóhann fram efa­semdir um til­lög­una. Er þeim svarað hér:

„Krónan er nauð­syn­leg“

Jóhann setur fram þá skoðun sveigj­an­leiki gengis sé mik­il­vægur og að teng­ing við evru henti íslensku efna­hags­lífi illa. Færa má rök fyrir því að sveigj­an­legt gengi geti betur end­ur­speglað sam­keppn­is­stöðu hag­kerf­is­ins á hverjum tíma og sér­tæk skil­yrði í hag­kerf­inu. Þessi skil­yrði séu síbreyti­leg gagn­vart okkar helstu við­skipta­lönd­um, s.s. evru ríkj­un­um. Þetta rök­styðji sjálfsæða mynt. 

Ef sveigj­an­leiki er svona mik­il­vægur hvers vegna völdu evr­ópu­þjóð­irnar að taka upp sam­eig­in­lega mynt? Staða hag­kerfa ein­stakra landa og lands­svæða innan evru­svæð­is­ins getur vikið veru­lega frá stöðu svæð­is­ins í heild. Væri þá ekki nær að hafa mun fleiri gjald­miðla, fyrir hvert land og jafn­vel land­svæði eða borgir? Þessu virð­ist heim­ur­inn hafa hafn­að. Skýr­ingin er sú að þó sveigj­an­leiki hafi kosti hefur hann líka kostn­að­ar­sama galla. Þeir eru hærri við­skipta­kostn­að­ur, óvissa um geng­is­þróun og minni virk sam­keppn­i. 

Um þetta hefur mikið verið fjallað í hag­fræði m.a. kenn­ingar Mundells um hag­kvæm mynt­svæði (sjá t.d. skýrslu Seðla­banka Íslands, Val­kostir Íslands í gjald­mið­ils- og geng­is­mál­u­m). Sam­kvæmt kenn­ingu Mundells eru fær­an­legir fram­leiðslu­þættir skil­yrði þess að hag­kvæmt sé að tvö svæði til­heyri sama mynt­svæði. Til við­bótar styður umfang við­skipta milli svæð­anna og sam­leitni hag­sveiflna slíkt fyr­ir­komu­lag. 

Með þátt­töku Íslands í evr­ópska efna­hags­svæð­inu hefur Ísland einmitt stuðlað að slíkum fær­an­leika fram­leiðslu­þátta. Íslenska hag­kerfið er mjög opið, þ.e. umfang utan­rík­is­við­skipta er mjög mikið og stærsta við­skipta­blokkin er evru­svæð­ið. Sam­an­tekið mat Seðla­bank­ans í fyrr­nefndri skýrslu var að OAE (Optimal Cur­rency Area) vísi­tala Ísland gagn­vart evru­svæð­inu væri svipur vísi­tölu Spánar og Ítalíu og betri en Írlands. 

Auglýsing
Fjölmörg lítil ríki eru til í heim­inum og fjöl­margar litlar mynnt­ir. Af þeim um 70 ríkjum sem hafa færri en milljón íbúa eru ein­ungis tvö með fljót­andi gjald­mið­il, Seychelles-eyjar og Ísland. Hin skipt­ast í mis­mun­andi fyr­ir­komu­lag geng­isteng­ingar við stærri mynnt­ir. Rúmur þriðj­ungur notar gjald­miðil ann­ars rík­is, tæpur helm­ingur tengir gjald­mið­il­inn beint við stærri mynnt og restin tengir gengi við mynt­körfu. Þessi ríki hafa sem­sagt valið að afsala sér sveigj­an­leika í gjald­eyr­is­málum – vænt­an­lega vegna þess að ábat­inn af því er meiri en kostn­að­ur­inn.

„Ekki er hægt að tryggja var­an­leika gjald­eyr­is­sam­starfs“

Jóhann telur að ekki sé hægt að tryggja var­an­leika sam­starfs við Evr­ópu­sam­bandið í gjald­eyr­is­mál­um. Hann nefnir þessu til stuðn­ings dæmi um sam­starfs sem hefur brost­ið. Þetta er þörf ábend­ing hjá Jóhanni. Engin mann­anna verk eru í eðlinu var­an­leg. Tvennt skal þó nefnt í þessu sam­hengi. Frumástæða þess að slíkt sam­starf getur brostið eru meiri­háttar atburð­ir, eins og sam­ein­ing þýsku ríkj­anna reynd­ist fyrir ERM fyr­ir­komu­lag­ið, eða að for­sendur sam­starfs­ins hafi verið byggðar á of veikum grunni. Ljóst er að hvorki ég né nokkur annar getur lofað því að nokk­urt fyr­ir­komu­lag verði alveg var­an­legt. Verði alvar­legur brestur á for­sendum gæti það leitt til þess að aðilar slíti sam­starf­inu. Auð­vitað er mögu­legt að slík skil­yrði gætu komið upp. Það hefur þó ekki gerst enn í sam­starfi Dana við Evr­ópu­sam­bandið í gjald­eyr­is­mál­um. Bent skal á að skil­yrði Íslands til að tryggja stöð­ug­leika í sam­starfi í gjald­eyr­ismálum með þann veru­lega gjald­eyr­is­vara­forða sem Ísland á eru mög góð.

„Veru­leg aðhalds­krafa yrði á íslenskum stjórn­völd­um“

Jóhann bendir einnig á að sam­starfi gæti fylgt krafa um harð­ari aðhald í fjár­málum hins opin­bera. Það er mögu­legt. Ólík­legt er hins vegar að sú krafa yrði mikið harð­ari en Evr­ópu­sam­bandið beitir evru­lönd­in, sem öll hafa fengið svig­rúm til mót­væg­is­að­gerða sem eru hlið­stæð því sem Íslensk stjórn­völd hafa sett fram í fjár­mála­á­ætl­un, að teknu til­liti til góðrar skulda­stöðu Íslands.

Ábend­ing um annan ágalla

Jóhann nefnir hins vegar ekki þann ágalla sem ég per­sónu­lega hef mestar áhyggjur af. Fast gengi gagn­vart evru mundi setja mjög stífan ramma fyrir kjara­samn­inga sem aðilar vinnu­mark­að­ar­ins yrðu að virða. Ef farið yrði í að skoða betur til­lögu okkar Stef­áns Más yrði einnig að end­ur­vekja vinnu um sam­hæfða aðferða­fræði og ramma fyrir kjara­við­ræður því ekki yrði lengur mögu­legt að leið­rétta mis­tök á þeim vet­vangi með því að leyfa krón­unni að gefa eftir og leið­rétta raun­laun. Afleið­ingar mis­taka í kjara­samn­ings­gerð í fram­tíð­inni mundu því leiða til atvinnu­leys­is. Slíkt þarf að forð­ast. Á hinn bóg­inn má færa rök fyrir því að slíkar end­ur­bætur á aðferða­fræði við gerð kjara­samn­inga séu bæði tíma­bærar og nauð­syn­leg­ar.

Höf­undur er vara­for­maður Við­reisn­ar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
Leitaði svara hjá lögreglustjóra en ákvað síðan að svara ekki fjölmiðlum
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra segir í svari við fyrirspurn Kjarnans að hún hafi ekki talið við hæfi að veita fjölmiðlum upplýsingar um samkomuna í Ásmundarsal á Þorláksmessu, eftir að ljóst var hvers eðlis málið var.
Kjarninn 3. mars 2021
Þjónustuútflutningur jókst hratt í desember, þrátt fyrir að ferðaþjónustan hafi enn verið í lamasessi.
Útflutningur þjónustu stórjókst í desember
Þrátt fyrir hrun í stærstu útflutningsgreinnni flytjum við enn meira út af þjónustu en við kaupum frá öðrum löndum. Þjónustuafgangurinn var mikill á síðasta ársfjórðungi, sér í lagi vegna mikils útflutnings í desember.
Kjarninn 3. mars 2021
Vinnustundir voru fleiri í fyrra en Seðlabankinn gerði ráð fyrir
Laun á hverja vinnustund héldust nær óbreytt í fyrra
Á meðan launavísitalan hækkaði umtalsvert á síðasta ári voru laun og launatengd gjöld á hverja unna vinnustund nánast óbreytt. Þetta er minnsta hækkun launa á vinnustund frá upphafi mælinga árið 2003.
Kjarninn 3. mars 2021
Dauði geisladisksins, tilkoma Spotify og upprisa vínylplötunnar
Áætlað er að Spotify hafi haft um 700 milljónir króna í tekjur af íslenskum notendum á árinu 2019, og að 90 prósent allra tekna vegna sölu á tónlist hafi verið vegna streymisveitna. Sala á vínylplötum hefur þó líka tekið kipp, og átjánfaldast á fáum árum.
Kjarninn 2. mars 2021
Halldór Gunnarsson
Samtök eldri borgara ráðalaus eða hvað?
Kjarninn 2. mars 2021
Helga Vala Helgadóttir formaður velferðarnefndar.
Neitar að hafa brotið trúnað og segir „kostulegt“ að ráðuneytið geri athugasemdir
Helga Vala Helgadóttir telur sig ekki hafa brotið trúnað með því að ræða um efnisatriði sem komu fram á lokuðum nefndarfundi í sjónvarpsviðtali. Hún segir stöðu hjúkrunarheimila of alvarlega fyrir „pólitíska leiki.“
Kjarninn 2. mars 2021
Áréttar að það sé „salur til rannsóknar en ekki ráðherra“
Símtöl dómsmálaráðherra til lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins voru rædd í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Áslaug sagði símtölin ekki skráningarskyld þar sem hún hefði hringt til að afla sér upplýsinga en ekki í formlegum erindagjörðum.
Kjarninn 2. mars 2021
Helga Vala Helgadóttir þingmaður Samfylkingar og formaður velferðarnefndar Alþingis.
Heilbrigðisráðuneytið gerir „alvarlegar athugasemdir“ við orð Helgu Völu
Heilbrigðisráðuneytið telur að málflutningur formanns velferðarnefndar í frétt RÚV um Sjúkratryggingar Íslands í gærkvöldi hafi verið ógætilegur og að trúnaðar um það sem fram fór á lokuðum nefndarfundi hafi ekki verið gætt.
Kjarninn 2. mars 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar