Til varnar málamiðlun í gjaldeyrismálum

Varaformaður Viðreisnar svarar grein Jóhanns Páls Jóhannssonar um gjaldeyrismál.

Auglýsing

Jóhann Páll Jóhanns­son birti grein í Kjarn­anum undir titl­inum „Ósann­fær­andi mála­miðl­un­ar­til­laga”. Í grein­inni gagn­rýnir Jóhann til­lögu okkar Stef­áns Más Stef­áns­sonar um fram­tíð­ar­fyr­ir­komu­lag gjald­eyr­is­mála á Íslandi. Hér er farið yfir athuga­semdir Jóhanns.

Því ber mjög að fagna að mál­efna­leg umræða eigi sér stað um gjald­eyr­is­mál Íslands. Um mjög stórt hags­muna­mál er að ræða fyrir þjóð­ina. Ég fagna því grein Jóhanns. Í grein­inni setur Jóhann fram efa­semdir um til­lög­una. Er þeim svarað hér:

„Krónan er nauð­syn­leg“

Jóhann setur fram þá skoðun sveigj­an­leiki gengis sé mik­il­vægur og að teng­ing við evru henti íslensku efna­hags­lífi illa. Færa má rök fyrir því að sveigj­an­legt gengi geti betur end­ur­speglað sam­keppn­is­stöðu hag­kerf­is­ins á hverjum tíma og sér­tæk skil­yrði í hag­kerf­inu. Þessi skil­yrði séu síbreyti­leg gagn­vart okkar helstu við­skipta­lönd­um, s.s. evru ríkj­un­um. Þetta rök­styðji sjálfsæða mynt. 

Ef sveigj­an­leiki er svona mik­il­vægur hvers vegna völdu evr­ópu­þjóð­irnar að taka upp sam­eig­in­lega mynt? Staða hag­kerfa ein­stakra landa og lands­svæða innan evru­svæð­is­ins getur vikið veru­lega frá stöðu svæð­is­ins í heild. Væri þá ekki nær að hafa mun fleiri gjald­miðla, fyrir hvert land og jafn­vel land­svæði eða borgir? Þessu virð­ist heim­ur­inn hafa hafn­að. Skýr­ingin er sú að þó sveigj­an­leiki hafi kosti hefur hann líka kostn­að­ar­sama galla. Þeir eru hærri við­skipta­kostn­að­ur, óvissa um geng­is­þróun og minni virk sam­keppn­i. 

Um þetta hefur mikið verið fjallað í hag­fræði m.a. kenn­ingar Mundells um hag­kvæm mynt­svæði (sjá t.d. skýrslu Seðla­banka Íslands, Val­kostir Íslands í gjald­mið­ils- og geng­is­mál­u­m). Sam­kvæmt kenn­ingu Mundells eru fær­an­legir fram­leiðslu­þættir skil­yrði þess að hag­kvæmt sé að tvö svæði til­heyri sama mynt­svæði. Til við­bótar styður umfang við­skipta milli svæð­anna og sam­leitni hag­sveiflna slíkt fyr­ir­komu­lag. 

Með þátt­töku Íslands í evr­ópska efna­hags­svæð­inu hefur Ísland einmitt stuðlað að slíkum fær­an­leika fram­leiðslu­þátta. Íslenska hag­kerfið er mjög opið, þ.e. umfang utan­rík­is­við­skipta er mjög mikið og stærsta við­skipta­blokkin er evru­svæð­ið. Sam­an­tekið mat Seðla­bank­ans í fyrr­nefndri skýrslu var að OAE (Optimal Cur­rency Area) vísi­tala Ísland gagn­vart evru­svæð­inu væri svipur vísi­tölu Spánar og Ítalíu og betri en Írlands. 

Auglýsing
Fjölmörg lítil ríki eru til í heim­inum og fjöl­margar litlar mynnt­ir. Af þeim um 70 ríkjum sem hafa færri en milljón íbúa eru ein­ungis tvö með fljót­andi gjald­mið­il, Seychelles-eyjar og Ísland. Hin skipt­ast í mis­mun­andi fyr­ir­komu­lag geng­isteng­ingar við stærri mynnt­ir. Rúmur þriðj­ungur notar gjald­miðil ann­ars rík­is, tæpur helm­ingur tengir gjald­mið­il­inn beint við stærri mynnt og restin tengir gengi við mynt­körfu. Þessi ríki hafa sem­sagt valið að afsala sér sveigj­an­leika í gjald­eyr­is­málum – vænt­an­lega vegna þess að ábat­inn af því er meiri en kostn­að­ur­inn.

„Ekki er hægt að tryggja var­an­leika gjald­eyr­is­sam­starfs“

Jóhann telur að ekki sé hægt að tryggja var­an­leika sam­starfs við Evr­ópu­sam­bandið í gjald­eyr­is­mál­um. Hann nefnir þessu til stuðn­ings dæmi um sam­starfs sem hefur brost­ið. Þetta er þörf ábend­ing hjá Jóhanni. Engin mann­anna verk eru í eðlinu var­an­leg. Tvennt skal þó nefnt í þessu sam­hengi. Frumástæða þess að slíkt sam­starf getur brostið eru meiri­háttar atburð­ir, eins og sam­ein­ing þýsku ríkj­anna reynd­ist fyrir ERM fyr­ir­komu­lag­ið, eða að for­sendur sam­starfs­ins hafi verið byggðar á of veikum grunni. Ljóst er að hvorki ég né nokkur annar getur lofað því að nokk­urt fyr­ir­komu­lag verði alveg var­an­legt. Verði alvar­legur brestur á for­sendum gæti það leitt til þess að aðilar slíti sam­starf­inu. Auð­vitað er mögu­legt að slík skil­yrði gætu komið upp. Það hefur þó ekki gerst enn í sam­starfi Dana við Evr­ópu­sam­bandið í gjald­eyr­is­mál­um. Bent skal á að skil­yrði Íslands til að tryggja stöð­ug­leika í sam­starfi í gjald­eyr­ismálum með þann veru­lega gjald­eyr­is­vara­forða sem Ísland á eru mög góð.

„Veru­leg aðhalds­krafa yrði á íslenskum stjórn­völd­um“

Jóhann bendir einnig á að sam­starfi gæti fylgt krafa um harð­ari aðhald í fjár­málum hins opin­bera. Það er mögu­legt. Ólík­legt er hins vegar að sú krafa yrði mikið harð­ari en Evr­ópu­sam­bandið beitir evru­lönd­in, sem öll hafa fengið svig­rúm til mót­væg­is­að­gerða sem eru hlið­stæð því sem Íslensk stjórn­völd hafa sett fram í fjár­mála­á­ætl­un, að teknu til­liti til góðrar skulda­stöðu Íslands.

Ábend­ing um annan ágalla

Jóhann nefnir hins vegar ekki þann ágalla sem ég per­sónu­lega hef mestar áhyggjur af. Fast gengi gagn­vart evru mundi setja mjög stífan ramma fyrir kjara­samn­inga sem aðilar vinnu­mark­að­ar­ins yrðu að virða. Ef farið yrði í að skoða betur til­lögu okkar Stef­áns Más yrði einnig að end­ur­vekja vinnu um sam­hæfða aðferða­fræði og ramma fyrir kjara­við­ræður því ekki yrði lengur mögu­legt að leið­rétta mis­tök á þeim vet­vangi með því að leyfa krón­unni að gefa eftir og leið­rétta raun­laun. Afleið­ingar mis­taka í kjara­samn­ings­gerð í fram­tíð­inni mundu því leiða til atvinnu­leys­is. Slíkt þarf að forð­ast. Á hinn bóg­inn má færa rök fyrir því að slíkar end­ur­bætur á aðferða­fræði við gerð kjara­samn­inga séu bæði tíma­bærar og nauð­syn­leg­ar.

Höf­undur er vara­for­maður Við­reisn­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Antony Blinken, á blaðamannafundi með utanríkisráðherra Þýskalands, Annalena Baerbock, fyrr í dag.
Hvað gerist ef Rússland ræðst inn í Úkraínu?
Bandaríkjaforseti gerir nú ráð fyrir að rússneski herinn muni ráðast inn í Úkraínu. Evrópusambandið, Bretland og Bandaríkin hóta því að grípa til harðra aðgerða, verði innrásin að veruleika.
Kjarninn 20. janúar 2022
Hinrik Örn Bjarnason er framkvæmdastjóri N1.
N1 Rafmagn biðst velvirðingar og ætlar að endurgreiða mismun frá 1. nóvember
„Við störfum á neyt­enda­mark­aði og tökum mark á þeim athuga­semdum sem okkur ber­ast og biðj­umst vel­virð­ingar á því að hafa ekki gert það fyrr,“ segir í yfirlýsingu frá N1 Rafmagni, sem hefur verið gagnrýnt fyrir tvöfalda verðlagningu á raforku.
Kjarninn 20. janúar 2022
Þorbjörn Guðmundsson
Katrín, kemur réttlætið kannski á næsta ári eða þar næsta ári?
Kjarninn 20. janúar 2022
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir þingmaður Pírata er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Þeir sem fá dvalarleyfi hér á landi á grundvelli mannúðarsjónarmiða verði heimilt að vinna
Þingmenn fjögurra stjórnarandstöðuflokka vilja að útlendingar sem hafa fengið dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða vegna sérstakra tengsla við Ísland verði undanþegnir kröfu um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi.
Kjarninn 20. janúar 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir er formaður borgarráðs Reykjavíkurborgar.
Borgin skoðar að selja Malbikunarstöðina Höfða sem er að flytja í Hafnarfjörð
Á fundi borgarráðs í dag var samþykkt að láta skoða sölu á malbikunarstöð sem borgin hefur átt í meira en 80 ár og hefur lengi verið þyrnir í augum margra. Stöðin var með 91 prósent markaðshlutdeild í malbikun í höfuðborginni um tíma.
Kjarninn 20. janúar 2022
Framleiðni eykst með meiri fjarvinnu
Aukin fjarvinna hefur bætt framleiðni skrifstofustarfsmanna vestanhafs um fimm til átta prósent. Búist er við að bandarískir vinnustaðir leyfi að meðaltali tvo fjarvinnudaga í viku að faraldrinum loknum.
Kjarninn 20. janúar 2022
Einungis tveir ráðherrar til svara á þingi – Vonbrigði, óforskammað og óásættanlegt
Stjórnarandstaðan var ekki sátt við ráðherra ríkisstjórnarinnar á Alþingi í morgun en tveir ráðherrar af tólf voru til svara í óundirbúnum fyrirspurnatíma. „Þetta minnir mig á það andrúmsloft sem var hér fyrir hrun þegar ráðherraræðið var algjört.“
Kjarninn 20. janúar 2022
Jónas Þór Guðmundsson stjórnarformaður Landvirkjunar og fyrrverandi formaður kjararáðs er einn þriggja sem sækjast eftir dómaraembættinu í Strassborg.
Stjórnarformaður Landsvirkjunar og tvö til sækjast eftir dómaraembætti við MDE
Þrjár umsóknir bárust frá íslenskum lögfræðingum um stöðu dómara við Mannréttindadómstól Evrópu. Þing Evrópuráðsins tekur ákvörðun um skipan í embættið. Stjórnarformaður Landsvirkjunar er á meðal umsækjenda.
Kjarninn 20. janúar 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar