Ný matvælastefna í blíðu og stríðu

Kári Gautason segir að aðlaga þurfi umhverfi matvælaframleiðslu að kröfunum um kolefnishlutleysi, þannig að hvatar séu fyrir árangri í loftslagsmálum.

Auglýsing

Kórónuveirufaraldurinn kom eins og þruma úr heiðskíru lofti fyrir flest okkar. Og framtíðin hefur þannig oftar en ekki læðst  aftan að heiminum í smáu sem stóru. Dæmin eru mörg um afspyrnu lélega spádóma: Neville Chambarlain, forsætisráðherra Breta, boðaði „frið um vora tíma” eftir að hafa gert friðarsamning við Hitler. Fólk hélt að tölvupóstur myndi útrýma pappírnum og að bitcoin myndi gera seðlabanka úrelta. Eitt sinn var það sett í stefnu rétt fyrir bankahrun að Ísland gæti orðið að alþjóðlegri fjármálamiðstöð. Hver vill lenda í slíku aftur?

Marktæk stefnumótun

Ég hafði þetta meðal annars á bakvið eyrað í störfum nefndar sem fékk það hlutverk að móta matvælastefnu fyrir Ísland. Stefnan sem varð til í þessari vinnu var kynnt í gær. Þó að matvælastefnan sé birt í miðjum faraldri þá var hún samt að uppistöðu mótuð á þeim tíma sem heimsfaraldur var eitthvað upp úr sögubókum eða vísindaskáldsögum. Þegar áðurnefndur faraldur setti líf heimsbyggðarinnar úr skorðum var ákveðið að nema staðar og skoða stefnuna sérstaklega til þess að greina hvort þyrfti að endurskoða drögin í ljósi faraldursins. Raunin varð sú að þess gerðist ekki þörf. Við höfðum rætt mikilvægi matvæla- og fæðuöryggis í hópnum og þau drög sem lágu fyrir tóku þegar mið af slíkum grunnatriðum.

Auglýsing
Þó að enginn okkar í hópnum hefði spáð fyrir um kórónukrísuna, þá hélt stefnan samt. Þannig þarf marktæk stefnumótun að vera. Hún þarf að vera í takti við þær áskoranir sem fyrir eru, vera raunhæf og sjálfbær, en fyrst og fremst þarf hún að halda áfram að vísa veginn þó að framtíðin sé óráðin. 

Matvæli eru meira en „bara” leið til að halda sér ofan moldu. Sennilega er fátt sem maður eyðir meiri tíma í um ævina heldur en að leita að uppskriftum, kaupa í matinn, elda og njóta matarins með fjölskyldu og vinum. Matvælastefnan fjallar um öll stig, frá framleiðslu til neyslu. Hún tengir saman mismunandi markmið og áskoranir. Hún tvinnar saman lýðheilsu og fæðuöryggi. Hún tekst á við tengsl fjallalambsins og ísfiskstogarans. 

Loftslagsrofið stærsta verkefnið

Ég vona að tíminn muni leiða í ljós að við höfum oftar haft rétt fyrir okkur en rangt þegar þessi matvælastefna mætir framtíðinni á förnum vegi. Atriði sem ég tel víst að muni standast tímans tönn er það að laga matvælaframleiðslu að kolefnishlutleysi. Loftslagsrofið sem við upplifum er að mínu mati stærsta einstaka verkefni mannkynsins. Ísland getur þar orðið sýnidæmi fyrir aðrar þjóðir um hvað sé hægt að gera. 

Á meðan það eru einstaka kolaver í heiminum sem losa meira koldíoxíð heldur en Ísland gerir í heild sinni,- það er að segja framleiðsla, neysla og eldfjöll, - þá er auðvelt að fyllast sinnuleysi og gera ekki neitt þar sem okkar viðleitni skiptir litlu. En Íslendingar eru ekki vanir því að fyllast vonleysi gagnvart ógnarstórum verkefnum. Það hefur glíman við kórónaveirufaraldurinn sannað. Skrifaðar hafa verið lærðar greinar um hvaða lærdóm megi draga af því hvernig Íslendingar hafa tekist á við sjúkdóminn með samstöðu og vísindi að vopni. Loftslagsrofið gerum við bærilegt með sömu meðulum. 

Látum stefnuna visa veginn

Margar greinar í matvælaframleiðslu geta dregið verulega úr losun. Það hefur sjávarútvegurinn gert með því að fjárfesta í sparneytnari skipum og landbúnaðurinn með því að stórauka afköst, það er að segja með því að fækka gripunum sem þarf til að framleiða sama magn vöru. En losunin verður ekki núll í fyrirsjáanlegri framtíð, heldur þarf einnig að koma til stórfelld binding á kolefni. Sú binding getur verið í hvaða formi sem er, hvort sem það er með skógrækt, landgræðslu eða endurheimt votlendis. Eða með aðferðum sem kunna að uppgötvast á næstu árum. Náttúruvísindamaðurinn í mér er sannfærður um að náttúran hafi að geyma meiri visku en maðurinn. Með milljóna ára þróunarvinnu að baki er ljóstillífun líklegast hagkvæmasta leiðin til að fanga kolefni úr lofti. Aðlaga þarf umhverfi matvælaframleiðslu að kröfunum um kolefnishlutleysi, þannig að hvatar séu fyrir árangri í loftslagsmálum. 

Ég tel að við getum náð forskoti með því að einhenda okkur í þá vinnu að gera matvælaframleiðsluna okkar kolefnishlutlausa. Sjávarútvegurinn sækir hærra afurðaverð m.a. á grundvelli vottana um sjálfbæra nýtingu fiskistofna. Við munum þurfa að gæta vel að vísindunum í þeirri vegferð og forðast snákaolíusölumenn. Með því að byggja samhliða upp innviðina fyrir fullkominn rekjanleika afurða og nýta tækni til þess að gera eftirlit skilvirkara, ódýrara og öruggara, eru allar forsendur fyrir því að við getum náð langt í þessum efnum. 

Nú getum við látið stefnuna vísa veginn og lagt af stað.

Höfundur er skipaður án tilnefningar í verkefnisstjórn um mótun matvælastefnu fyrir Ísland.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Anna Dóra Antonsdóttir
Útskýring – leikrit í einum þætti
Kjarninn 14. maí 2021
Byggingar ratsjárstöðvarinnar á Heiðarfjalli hafa að mestu leyti verið jafnaðar við jörðu. Þó er enn mikið magn spilliefna á svæðinu.
Ríkið ráðist í hreinsun spilliefna við ratsjárstöð Bandaríkjahers á Heiðarfjalli
Á Heiðarfjalli er að finna í jörðu úrgangs- og spilliefni frá þeim tíma sem eftirlitsstöð Bandaríkjahers var í rekstri á fjallinu. Landeigendur hafa um áratuga skeið reynt að leita réttar síns vegna mengunarinnar.
Kjarninn 14. maí 2021
DV hefur ráðið nýjan ritstjóra til starfa.
Björn Þorfinnsson ráðinn ritstjóri DV
Blaðamaðurinn Björn Þorfinnson hefur tekið við starfi ritstjóra DV. Tobba Marinós lét nýverið af störfum sem ritstjóri miðilsins, sem er hættur að koma út á pappír.
Kjarninn 14. maí 2021
Drífa Snædal, forseti ASÍ.
„Af nógu að taka áður en höggvið er í sama knérunn um að laun séu of há“
Forseti ASÍ leggur til nokkrar lausnir áður en ráðamenn og fyrirtækjaeigendur hér á landi fara að gagnrýna slagorð verkalýðshreyfingarinnar „það er nóg til“.
Kjarninn 14. maí 2021
Ráðherrarnir Guðlaugur Þór Þórðarson og Bjarni Benediktsson eru stundum sagðir standa í stafni fyrir þær ólíku fylkingar sem rúmast innan Sjálfstæðisflokks og bítast þar um völd og áhrif.
Sjálfstæðismenn á höfuðborgarsvæðinu komnir í prófkjörsham
Tekist hefur verið á um grundvallaráherslur Sjálfstæðisflokksins á óvenjulega opinberum vettvangi að undanförnu. Fulltrúar ólíkra sjónarmiða innan flokksins keppast nú um að koma þeim að í aðdraganda prófkjöra á höfuðborgarsvæðinu.
Kjarninn 14. maí 2021
Innviðir á leiðinni út
Sýn og Nova hefur nýlega hafið sölu á fjarskiptainnviðum sínum auk þess sem Síminn hefur íhugað að gera slíkt hið sama. Aðskilnaður á innviðum og þjónustu þótti hins vegar ekki ráðlegur þegar einkavæða átti Landssímann fyrir 20 árum síðan.
Kjarninn 14. maí 2021
Auglýsingin sem birt var í Morgunblaðinu í gær var nafnlaus, en hafði yfirbragð þess að hún væri á vegum Lyfjastofnunar. Það var hún ekki.
Morgunblaðið biðst velvirðingar á birtingu auglýsingar þar sem efast er um bólusetningar
Konan sem keypti heilsíðuauglýsingu í Morgunblaðinu þar sem varað var við aukaverkunum vegna bólusetningar gegn COVID-19 segist ekki skammast sín. Lyfjastofnun segir auglýsinguna villandi hræðsluáróður.
Kjarninn 14. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Aur lumar á góðri lífslausn
Kjarninn 14. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar