Vonarskarð – um hvað er deilt?

Karl Ingólfsson skrifar um deilur um aðgengi og náttúruvernd í Vonarskarði.

Auglýsing

Í rúman ára­tug hafa staðið harðar deilur um aðgengi og nátt­úru­vernd í Von­ar­skarði.

Ann­ars vegar er hópur sem fékk því fram­gengt að akstur og hjól­reiðar um gamla öku­leið eftir endi­löngu skarð­inu yrði bann­aður á þeirri for­sendu að við­kvæm nátt­úra og sér­lega við­kvæmt jarð­hita­svæði þyldi ekki þá umferð.

­Um­ferðin og öku­leiðin voru að auki sögð skerða víð­erni í sam­ræmi við heima­saum­aða skil­grein­ingu sem sagði sér­hverja öku­leið skerða víð­erni á 10 km breiðu belti. Eng­inn grein­ar­munur var gerður á fáfar­inni óruddri öku­leið líkt og í Von­ar­skarði og 2+2 Kefla­vík­ur­veg­inum með umferð­ar­brúm og lýs­ingu.

Rétt er að geta þess að í stjórn­unar og vernd­ar­á­ætlun Vatna­jök­uls­þjóð­garð er Von­ar­skarð ekki flokkað sem víð­erni.

Hinn hóp­ur­inn eru úti­vist­ar­menn sem benda á að öku- og hjóla­leiðin er lítt áber­andi, fjarri jarð­hita­svæð­inu og liggur alfarið um ógróið land sem hvorki er við­kvæmara, sér­stæð­ara eða tor­fær­ara en land og leiðir norðan og sunnan Von­ar­skarðs.

Sami hópur hefur látið sig varða umferð og ­nátt­úru­vernd á sjálfu jarð­hita­svæð­inu sæm fær nú á sig álag af nær allri umferð um Von­ar­skarð en jarð­hita­svæðið þarfn­ast betri verndar og hertra umgengn­is­reglna.

Á meðan þess­ari rimmu hefur staðið merkti þjóð­garð­ur­inn göngu­leiðir um Von­ar­skarð sem allar liggja inn í sjálft jarð­hita­svæð­ið. Allan þennan tíma hef­ur ekk­ert verið gert til þess að greiða mönnum för um svarta, kalda hluta Von­ar­skarðs ­sem þolir betur umferð og ágang. Þar er um að ræða þau 97% Von­ar­skarðs sem eru ógrónir mel­ar, skrið­ur, eyr­ar, sandar og klettar.

Far­sæl lausn í fyrri rimmu

Þessar deilur minna á eldri rimmu úti­vist­ar­manna og þjóð­garðs frá þeim tíma er suð­ur­hluti Vatna­jök­uls var gerður að þjóð­garði. Þjóð­garð­ur­inn bann­aði notkun hesta og hjól­hesta á jökli, ásamt því að setja þær tak­mark­anir við tjöldun að sækja þyrfti um leyfi þjóð­garðsvarðar til næt­ur­gist­ingar á jökli. Í sára­bætur fengu ferða­menn tjald­stæði í Tjald­mýri í Esju­fjöll­um.

Ekki lagð­ist þetta reglu­verk vel í Sam­tök úti­vi­star­fé­laga (Samút) og eftir nokk­urra mán­aða þref, fundi og bréfa­skriftir fékkst sú breyt­ing að bann við hjól­reiðum og útreiðum á jökli var afnumið og tjöldun á jökli gef­in frjáls. Að auki fékk ­Samút­ því fram­gengt að tjöldun yrði bönnuð í Tjald­mýri, –það við­kvæma gróð­ur­lendi ætti fyrir alla muni að vernda fyrir ágangi tjald­gesta.

Þessar far­sælu mála­lyktir tryggðu ferða­mönnum vand­ræða­lausa för um jökul­inn og Tjald­mýri þá vernd sem þurfti. Í núver­andi stjórn­un­ar- og vernd­ar­á­ætlun Vatna­jök­uls­þjóð­garðs er ­Tjald­mýri og nokkuð stórt svæði í nágrenn­inu í hæsta vernd­ar­flokki sem kallast 1a eða nátt­úru­vé.

Þessar mála­lyktir eru í raun skóla­bók­ar­dæmi um það hvernig far­sælt reglu­verk tryggir bæði gott aðgengi og vernd við­kvæmra ­svæða.

Von­ar­skarð­deilan er í raun sömu gerð­ar. Lagðir eru steinar í götur sem liggja um þann hluta Von­ar­skarðs sem er greið­fær og lítt við­kvæmur en allri umferð stefnt inn á ofur­við­kvæmt jarð­hita­svæðið – rétt eins og að var stefnt um Tjald­mýri á árum áður.

Skipu­lagið í Von­ar­skarði mætti með réttu kalla „Há­marks skað­semi, – lág­marks aðgeng­i“.

Stefna ­Samút

Það er stefna ­Samút­ að jarð­hita­svæðið í Von­ar­skarði verði frið­lýst sem nátt­úruvé í vernd­ar­flokki 1a líkt og ­Tjald­mýri og horfið verði frá núver­andi stefnu um að leiða alla sem leggja leið sína í Von­ar­skarð inn á við­kvæm­asta hluta skarðs­ins.

Gömlu öku­leið­ina ætti að opna alfarið fyrir hjól­reiða­mönnum sem þurfa þó að krækja inn á syðsta hluta göngu­leiðar til að sneiða fram hjá vöðum á Köldu­kvísl. Þetta er mikið hags­muna­mál fyr­ir­ hjól­reiða­menn á ferð þvert yfir land­ið, sem þannig sleppa við stríðar jök­ulár vestan og norðan Tungna­fells­jök­uls.

Auglýsing
Að auki styð­ur­ ­Samút­ opnun öku­leið­ar­innar síð­sum­ars fyrir bíla­um­ferð og næst þannig aðskiln­aður í tíma á milli vél­knú­innar og fót­knú­innar umferðar en göngu­menn eru helst á ferð­inni í júlí og fyrri hluta ágúst­mán­að­ar. Þar að auki er engin skörun milli öku­leiðar og göngu­leiða og öku­leiðin lítt sýni­leg frá núver­andi göngu­leið­u­m. 

Þar sem öku­leiðin liggur næst jarð­hita­svæð­inu er fjar­lægðin áþekk vega­lengd­inni frá Reykja­vík­ur­höfn upp að ­Stýri­manna­skóla.

Göngu­leiðir ætti að leggja víðar en að jarð­hita­svæð­inu og er vert að minna á ægi­fag­urt vindsorfið móberg í und­ir­hlíðum Bárð­ar­bungu í NA-hluta skarðs­ins, – land sem ekki er við­kvæmt fyrir gesta­gangi. Einnig er athug­andi að merkja göngu­leið á fjallið Deili í miðju skarð­inu og hvetja gesti til að líta jarð­hita­svæðið úr fjar­ska, a.m.k. á meðan ekki hefur verið útfært skipu­lag sem tryggir þar skað­lausa umferð.

Ekk­ert er því til fyr­ir­stöðu að flokk­un­ar­fræð­ingar fái Von­ar­skarð upp­fært í „víð­ern­is­flokk­inn“ 1b í sam­ræmi við skil­grein­ingu hans í íslenskum nátt­úru­vernd­ar­lög­um, þar sem fáfar­in, órudd öku- og hjóla­leið er ekki skil­greind sem „víð­ern­is­skerð­ing“. 

Í umsögn sem ­Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök ­Suð­ur­lands (NSS) sendu Svæð­is­ráði Vest­ur­svæðis Vatna­jök­uls­þjóð­garðs vorið 2020 seg­ir:

„NS­S telja áríð­andi að nú sé róið að því öllum árum að ná sátt um mál­efni Von­ar­skarðs, en sú styr sem staðið hefur um þau und­an­far­inn ára­tug telja sam­tökin hafa verið óheppi­lega og jafn­vel skað­lega fyrir nátt­úru­vernd á land­inu í stærra sam­hengi. Í þessu sam­hengi benda NS­S einnig á að Alþjóða nátt­úru­vernd­ar­sam­tök­in, I­UCN, leggja í dag ríka áherslu á sam­hug um þær leiðir sem valdar eru til nátt­úru­vernd­ar, jafn­vel frekar en stranga vernd – þegar sýnt er að ekki sé um hættu á var­an­leg­um/ó­aft­ur­kræfum skemmdum að ræða.“

Í bráð, – er fótum troðið jarð­hita­svæðið fyrir botni Snapa­dals fórn­ar­lamb núver­andi skipu­lags.

Til lengri tíma er þessi deila stór­skað­leg íslenskri nátt­úru­vernd og fátt hefur komið meira óorði á þjóð­garða og nátt­úru­vernd.

Í 2. grein laga um Vatna­jök­uls­þjóð­garð segir um hlut­verk ­þjóð­garðs­ins:

  1. Vernda nátt­úru svæð­is­ins, svo sem lands­lag, líf­ríki, jarð­mynd­anir og menn­ing­arminj­ar.
  2. Gefa almenn­ingi kost á að kynn­ast og njóta nátt­úru og sögu svæð­is­ins. 

Lausn Tjald­mýr­ar­deil­unnar ætti að vera það for­dæmi sem horft er til. 

Höf­undur er félag­i í Íslenska Alpa­klúbbnum og full­trúi Samút í svæð­is­ráði Vest­ur­svæðis Vatna­jök­uls­þjóð­garðs.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Formenn stjórnarflokkanna þriggja kynntu nýjan stjórnarsáttmála í nóvember 2021.
Allir formenn stjórnarflokkanna tapað umtalsverðu trausti á kjörtímabilinu
Formaður Framsóknar hefur tapað meira trausti það sem af er kjörtímabili en hinir leiðtogar ríkisstjórnarinnar. Vantraust á hann hefur líka aukist meira en í garð hinna formannanna.
Kjarninn 26. nóvember 2022
Breytt áform á Mýrdalssandi og skömmum hreytt í umsagnaraðila
Viðhorf Umhverfisstofnunar er „sjálfhverft“ og afstaða Samtaka ferðaþjónustunnar „ósanngjörn“. Tékkneska stórfyrirtækið EP Power Minerals lætur stofnanir og aðra umsagnaraðila fá það óþvegið.
Kjarninn 26. nóvember 2022
Ekki í forgangi hjá Landsvirkjun að selja raforku til vinnslu hrávöru
Orkufyrirtækin segja eftirspurn eftir raforku gríðarlega og að forgangsraða þurfi samtölum við áhugasama kaupendur. Lítil umframorka sé í kerfinu ólíkt því sem talsmaður sementsrisans Heidelberg Materials hélt fram á íbúafundi á dögunum.
Kjarninn 26. nóvember 2022
Elon Musk, eigandi Twitter og ríkasti maður í heimi.
Musk veitir brottrækum á Twitter „almenna sakaruppgjöf“
Eigandi Twitter hefur boðið fyrrverandi Bandaríkjaforseta og fleiri brottræka velkomna aftur á samfélagsmiðilinn. Ákvörðunina byggði hann, að hluta til, á skoðanakönnun á eigin prófíl.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Andrés Ingi Jónsson, þingmaður Pírata, spurði dómsmálaráðherra um nagladekk.
Fleiri sektaðir fyrir nagladekkjanotkun utan leyfilegs tímabils í ár en fjögur árin á undan
Ekki er ljóst á hvaða lagaheimild það er byggt að sekta ekki fyrir notkun nagladekkja fyrstu vikurnar eftir að bann við notkuninni tekur gildi ár hvert. Þrjár af hverjum fjórum sektum í ár hafa verið gefnar út á höfuðborgarsvæðinu.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Verið getur að tugþúsundir laxa hafi sloppið úr kvíum Arnarlax síðasta sumar.
Arnarlax getur ekki gert grein fyrir afdrifum tugþúsunda laxa – „Vítavert aðgæsluleysi“
Matvælastofnun hefur lagt stjórnvaldssekt á laxeldisfyrirtækið Arnarlax upp á 120 milljónir króna fyrir að hafa brotið gegn skyldu um að tilkynna um strok á fiski og beita sér fyrir veiðum á strokfiski.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Jeffrey Epstein.
Þolendur Jeffrey Epstein höfða mál gegn Deutsche Bank og JPMorgan
Viðskiptabankar Jeffrey Epstein hunsuðu „rauð flögg“ og gerðu honum kleift að stunda mansal og brjóta á fjölda kvenna. Þetta er rökstuðningur kvenna sem ætla í mál við tvo banka vestanhafs.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Ragnar Þór Ingólfsson er formaður VR.
Formaður VR segist hafa verið niðurlægður þrisvar á sólarhring og sleit því viðræðum
VR er búið að slíta viðræðum um gerð kjarasamnings. Tilboð sem félagið fékk frá Samtökum atvinnulífsins í gærkvöldi um 14 mánaða samning var kornið sem fyllti mælin. Yfirlýsingar seðlabankastjóra og Bjarna Benediktssonar skiptu einnig sköpum.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar