Vonarskarð – um hvað er deilt?

Karl Ingólfsson skrifar um deilur um aðgengi og náttúruvernd í Vonarskarði.

Auglýsing

Í rúman ára­tug hafa staðið harðar deilur um aðgengi og nátt­úru­vernd í Von­ar­skarði.

Ann­ars vegar er hópur sem fékk því fram­gengt að akstur og hjól­reiðar um gamla öku­leið eftir endi­löngu skarð­inu yrði bann­aður á þeirri for­sendu að við­kvæm nátt­úra og sér­lega við­kvæmt jarð­hita­svæði þyldi ekki þá umferð.

­Um­ferðin og öku­leiðin voru að auki sögð skerða víð­erni í sam­ræmi við heima­saum­aða skil­grein­ingu sem sagði sér­hverja öku­leið skerða víð­erni á 10 km breiðu belti. Eng­inn grein­ar­munur var gerður á fáfar­inni óruddri öku­leið líkt og í Von­ar­skarði og 2+2 Kefla­vík­ur­veg­inum með umferð­ar­brúm og lýs­ingu.

Rétt er að geta þess að í stjórn­unar og vernd­ar­á­ætlun Vatna­jök­uls­þjóð­garð er Von­ar­skarð ekki flokkað sem víð­erni.

Hinn hóp­ur­inn eru úti­vist­ar­menn sem benda á að öku- og hjóla­leiðin er lítt áber­andi, fjarri jarð­hita­svæð­inu og liggur alfarið um ógróið land sem hvorki er við­kvæmara, sér­stæð­ara eða tor­fær­ara en land og leiðir norðan og sunnan Von­ar­skarðs.

Sami hópur hefur látið sig varða umferð og ­nátt­úru­vernd á sjálfu jarð­hita­svæð­inu sæm fær nú á sig álag af nær allri umferð um Von­ar­skarð en jarð­hita­svæðið þarfn­ast betri verndar og hertra umgengn­is­reglna.

Á meðan þess­ari rimmu hefur staðið merkti þjóð­garð­ur­inn göngu­leiðir um Von­ar­skarð sem allar liggja inn í sjálft jarð­hita­svæð­ið. Allan þennan tíma hef­ur ekk­ert verið gert til þess að greiða mönnum för um svarta, kalda hluta Von­ar­skarðs ­sem þolir betur umferð og ágang. Þar er um að ræða þau 97% Von­ar­skarðs sem eru ógrónir mel­ar, skrið­ur, eyr­ar, sandar og klettar.

Far­sæl lausn í fyrri rimmu

Þessar deilur minna á eldri rimmu úti­vist­ar­manna og þjóð­garðs frá þeim tíma er suð­ur­hluti Vatna­jök­uls var gerður að þjóð­garði. Þjóð­garð­ur­inn bann­aði notkun hesta og hjól­hesta á jökli, ásamt því að setja þær tak­mark­anir við tjöldun að sækja þyrfti um leyfi þjóð­garðsvarðar til næt­ur­gist­ingar á jökli. Í sára­bætur fengu ferða­menn tjald­stæði í Tjald­mýri í Esju­fjöll­um.

Ekki lagð­ist þetta reglu­verk vel í Sam­tök úti­vi­star­fé­laga (Samút) og eftir nokk­urra mán­aða þref, fundi og bréfa­skriftir fékkst sú breyt­ing að bann við hjól­reiðum og útreiðum á jökli var afnumið og tjöldun á jökli gef­in frjáls. Að auki fékk ­Samút­ því fram­gengt að tjöldun yrði bönnuð í Tjald­mýri, –það við­kvæma gróð­ur­lendi ætti fyrir alla muni að vernda fyrir ágangi tjald­gesta.

Þessar far­sælu mála­lyktir tryggðu ferða­mönnum vand­ræða­lausa för um jökul­inn og Tjald­mýri þá vernd sem þurfti. Í núver­andi stjórn­un­ar- og vernd­ar­á­ætlun Vatna­jök­uls­þjóð­garðs er ­Tjald­mýri og nokkuð stórt svæði í nágrenn­inu í hæsta vernd­ar­flokki sem kallast 1a eða nátt­úru­vé.

Þessar mála­lyktir eru í raun skóla­bók­ar­dæmi um það hvernig far­sælt reglu­verk tryggir bæði gott aðgengi og vernd við­kvæmra ­svæða.

Von­ar­skarð­deilan er í raun sömu gerð­ar. Lagðir eru steinar í götur sem liggja um þann hluta Von­ar­skarðs sem er greið­fær og lítt við­kvæmur en allri umferð stefnt inn á ofur­við­kvæmt jarð­hita­svæðið – rétt eins og að var stefnt um Tjald­mýri á árum áður.

Skipu­lagið í Von­ar­skarði mætti með réttu kalla „Há­marks skað­semi, – lág­marks aðgeng­i“.

Stefna ­Samút

Það er stefna ­Samút­ að jarð­hita­svæðið í Von­ar­skarði verði frið­lýst sem nátt­úruvé í vernd­ar­flokki 1a líkt og ­Tjald­mýri og horfið verði frá núver­andi stefnu um að leiða alla sem leggja leið sína í Von­ar­skarð inn á við­kvæm­asta hluta skarðs­ins.

Gömlu öku­leið­ina ætti að opna alfarið fyrir hjól­reiða­mönnum sem þurfa þó að krækja inn á syðsta hluta göngu­leiðar til að sneiða fram hjá vöðum á Köldu­kvísl. Þetta er mikið hags­muna­mál fyr­ir­ hjól­reiða­menn á ferð þvert yfir land­ið, sem þannig sleppa við stríðar jök­ulár vestan og norðan Tungna­fells­jök­uls.

Auglýsing
Að auki styð­ur­ ­Samút­ opnun öku­leið­ar­innar síð­sum­ars fyrir bíla­um­ferð og næst þannig aðskiln­aður í tíma á milli vél­knú­innar og fót­knú­innar umferðar en göngu­menn eru helst á ferð­inni í júlí og fyrri hluta ágúst­mán­að­ar. Þar að auki er engin skörun milli öku­leiðar og göngu­leiða og öku­leiðin lítt sýni­leg frá núver­andi göngu­leið­u­m. 

Þar sem öku­leiðin liggur næst jarð­hita­svæð­inu er fjar­lægðin áþekk vega­lengd­inni frá Reykja­vík­ur­höfn upp að ­Stýri­manna­skóla.

Göngu­leiðir ætti að leggja víðar en að jarð­hita­svæð­inu og er vert að minna á ægi­fag­urt vindsorfið móberg í und­ir­hlíðum Bárð­ar­bungu í NA-hluta skarðs­ins, – land sem ekki er við­kvæmt fyrir gesta­gangi. Einnig er athug­andi að merkja göngu­leið á fjallið Deili í miðju skarð­inu og hvetja gesti til að líta jarð­hita­svæðið úr fjar­ska, a.m.k. á meðan ekki hefur verið útfært skipu­lag sem tryggir þar skað­lausa umferð.

Ekk­ert er því til fyr­ir­stöðu að flokk­un­ar­fræð­ingar fái Von­ar­skarð upp­fært í „víð­ern­is­flokk­inn“ 1b í sam­ræmi við skil­grein­ingu hans í íslenskum nátt­úru­vernd­ar­lög­um, þar sem fáfar­in, órudd öku- og hjóla­leið er ekki skil­greind sem „víð­ern­is­skerð­ing“. 

Í umsögn sem ­Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök ­Suð­ur­lands (NSS) sendu Svæð­is­ráði Vest­ur­svæðis Vatna­jök­uls­þjóð­garðs vorið 2020 seg­ir:

„NS­S telja áríð­andi að nú sé róið að því öllum árum að ná sátt um mál­efni Von­ar­skarðs, en sú styr sem staðið hefur um þau und­an­far­inn ára­tug telja sam­tökin hafa verið óheppi­lega og jafn­vel skað­lega fyrir nátt­úru­vernd á land­inu í stærra sam­hengi. Í þessu sam­hengi benda NS­S einnig á að Alþjóða nátt­úru­vernd­ar­sam­tök­in, I­UCN, leggja í dag ríka áherslu á sam­hug um þær leiðir sem valdar eru til nátt­úru­vernd­ar, jafn­vel frekar en stranga vernd – þegar sýnt er að ekki sé um hættu á var­an­leg­um/ó­aft­ur­kræfum skemmdum að ræða.“

Í bráð, – er fótum troðið jarð­hita­svæðið fyrir botni Snapa­dals fórn­ar­lamb núver­andi skipu­lags.

Til lengri tíma er þessi deila stór­skað­leg íslenskri nátt­úru­vernd og fátt hefur komið meira óorði á þjóð­garða og nátt­úru­vernd.

Í 2. grein laga um Vatna­jök­uls­þjóð­garð segir um hlut­verk ­þjóð­garðs­ins:

  1. Vernda nátt­úru svæð­is­ins, svo sem lands­lag, líf­ríki, jarð­mynd­anir og menn­ing­arminj­ar.
  2. Gefa almenn­ingi kost á að kynn­ast og njóta nátt­úru og sögu svæð­is­ins. 

Lausn Tjald­mýr­ar­deil­unnar ætti að vera það for­dæmi sem horft er til. 

Höf­undur er félag­i í Íslenska Alpa­klúbbnum og full­trúi Samút í svæð­is­ráði Vest­ur­svæðis Vatna­jök­uls­þjóð­garðs.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bækur Enid Blyton hafa hafa selst í rúmlega 600 milljónum eintaka og verið þýddar á meira en 90 tungumál.
762 bækur
Útlendingar, svertingjar, framandi, sígaunar. Stela, hóta, svíkja, lemja. Vesalingar og ómerkilegir aumingjar. Þetta orðfæri þykir ekki góð latína í dag, en konan sem notaði þessi orð er einn mest lesni höfundur sögunnar. Enid Blyton.
Kjarninn 25. september 2021
Lokaspá: Líkur frambjóðenda á að komast inn á Alþingi
Kjarninn birtir síðustu þingmannaspá sína í aðdraganda kosninga. Ljóst er að margir frambjóðendur eiga fyrir höndum langar nætur til að sjá hvort þeir nái inn eða ekki og töluverðar sviptingar hafa orðið á líkum ýmissa frá byrjun viku.
Kjarninn 25. september 2021
Lokaspá: Meiri líkur en minni á að ríkisstjórnin haldi velli
Samkvæmt síðustu kosningaspánni mun Framsóknarflokkurinn verða í lykilstöðu í fyrramálið þegar kemur að myndun ríkisstjórnar, og endurheimtir þar með það hlutverk sem flokkurinn hefur sögulega haft í íslenskum stjórnmálum.
Kjarninn 25. september 2021
Álfheiður Eymarsdóttir og Gunnar Ingiberg Guðmundsson
Er ekki bara best að kjósa Samherja?
Kjarninn 24. september 2021
Formenn flokkanna sögðu nú sem betur fer að uppistöðu aðallega satt í viðtölunum sem Staðreyndavakt Kjarnans tók fyrir.
Fjögur fóru með fleipur, jafnmörg sögðu hálfsannleik og tvær á réttri leið
Staðreyndavakt Kjarnans rýndi í tíu viðtöl við leiðtoga stjórnmálaflokka sem fram fóru á sama vettvangi. Hér má sjá niðurstöðurnar.
Kjarninn 24. september 2021
Steinar Frímannsson
Stutt og laggott – Umhverfisstefna Samfylkingar
Kjarninn 24. september 2021
Hjördís Björg Kristinsdóttir
Vanda til verka þegar aðstoð er veitt
Kjarninn 24. september 2021
Árni Finnsson
Á að banna olíuleit á hafsvæðum Íslands?
Kjarninn 24. september 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar