Fæðuöryggi – Hvað á að gera við afa?

Til að bæta fæðuöryggi fátækra landsmanna þurfum við að lækka matarverð, sérstaklega hollrar fæðu, skrifar Guðjón Sigurbjartsson, viðskiptafræðingur.

Auglýsing

Flest­ir Ís­lend­ingar hafa nóg að borða af hollum og góðum mat. Það á samt ekki við um alla. Sam­kvæmt Hag­stof­unni búa á bil­inu 18-35 þús­und við fátækt hverju sinn­i, eða 5-10% lands­manna. Af þeim eru sjö til tíu þús­und í mik­illi neyð og búa við sára­fá­tækt. Stærstur hluti þeirra eru ein­stæðir for­eldr­ar, líf­eyr­is­þegar og inn­flytj­end­ur. Fátækt tak­markar mögu­leika fólks með ýmsum hætti. Margir láta ­sér nægja fábreytt­an, óhollan mat.

Í febr­úar 2021 kom út skýrslan Fæðu­ör­yggi á Íslandi unnin af sér­fræð­ing­um Land­bún­að­ar­há­skóla Íslands (LB­HÍ). Þar er útskýrt hvað þarf til að tryggja öflugt fæðu­fram­boð en ekki nefnt að margir geta ekki keypt sér fjöl­breytta og holla fæðu.

Skýrslan er unnin af LBHÍ fyrir land­bún­að­ar­ráðu­neytið sem ef til vill skýrir að horft er á málið út frá fram­leið­enda­hlið­inni en neyt­enda­hlið­inni sleppt.

Auglýsing

Skýrslan sýn­ir ­mik­il­vægi frjálsra og opinna við­skipta milli landa sem er vel. Við á Íslandi þurf­um að flytja ýmis­legt inn sem ekki hentar að fram­leiða hér, til dæmis ávext­i, græn­meti, korn­vörur og einnig aðföng til mat­væla­fram­leiðslu eins og elds­neyt­i, ­vél­ar, tæki, áburð og dýra­fóð­ur. Á móti flytjum við út fisk og fleira og erum „nettó ­út­flytj­end­ur“ mat­væla.

Holl mat­væli kosta ­gjarnan meira en óholl. Fátækt fólk neytir því hlut­falls­lega mik­ils af ódýrum ­mat svo sem núðl­um, hrís­grjónum og syk­ur­bættum mat. Um 20% barna telj­ast of þung og um 60% full­orð­inna eru yfir kjör­þyngd. Ástæð­urnar eru of­neysla orku­ríkrar fæðu og ónóg hreyf­ing. Afleið­ing­arnar eru lífstíls­sjúk­dóm­ar ­sem stytta með­al­ævi fólks og kosta þjóð­ina yfir 10 millj­arða á ári var­lega ­á­ætl­að.

Hvað á að gera við afa?

Í gamla daga var fæðu­ör­yggi spurn­ing um líf eða dauða. Börn voru borin út eða hent í foss til að létta á heim­il­unum og aldr­aðir gengu jafn­vel fyr­ir­ ætt­ern­is­stapa í sama til­gangi. En nú eru aðrir og betri tímar og hægt að bæta fæðu­ör­ygg­i allra. Það þarf ekki að skilja neina út und­an.

Við þurfum líka að breyta neyslu­venjum fyrir okkur og umhverf­ið. Núver­and­i ­styrkja­kerfi land­bún­að­ar­ins ræður ekki við þessar áskor­anir og þarfnast ­upp­færslu.

Leiðin fram á við

Til að bæta fæðu­ör­yggi fátækra þurf­um við að lækka mat­ar­verð, sér­stak­lega hollrar fæðu. Það má gera með gagn­kvæmri ­nið­ur­fell­ingu mat­ar­tolla við aðrar Evr­ópu­þjóðir eins og þær hafa fyrir löngu gert sín á milli.

Við þetta eykst fram­boð hollrar fæðu, vöru­verð lækkar og hagur fátækra neyt­enda og lands­ins ­sem ferða­manna­lands vænkast.

Um leið þarf að bæta hag bænda með því að koma á grunn­stuðn­ingi við virka bændur óháð því hvaða grein land­bún­aðar þeir stunda og nýta kosti mark­að­ar­ins, líka til að færa fram­leiðsl­una yfir í þær vörur sem eft­ir­spurn er eft­ir.

Höf­undur er við­skipta­fræð­ingur og situr í stjórn Neyt­enda­sam­tak­anna.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Maria Witteman og kollegar að störfum í skógum Rúanda.
Regnskógar gætu illa ráðið við loftslagsbreytingar
Það getur verið heitt og rakt í regnskógunum en þeir þola þó ekki langvarandi hátt hitastig og þurrka. Þannig gætu loftslagsbreytingar haft áhrif á hina náttúrulegu kolefnisbindingu þeirra.
Kjarninn 1. október 2022
Jina Amini, 22 ára Kúrdi, lést í haldi írönsku siðgæðislögreglunnar í síðasta mánuði. Mótmæli hafa staðið yfir í Íran, og víðar, frá því að hún lést.
Kona, líf, frelsi
Mannréttindasamtök segja að minnsta kosti 83 látna í mótmælum í Íran. Yfirvöld segja töluna mun lægri, 41 í mesta lagi. Þingmaður Pírata hvetur fólk til að segja nafn konunnar sem kom mómæltunum af stað: Jina Amini.
Kjarninn 1. október 2022
Tækninni á sviði snjallgreiðslna fleygir fram og Íslendingar hafa tileinkað sér það hratt að nota síma og önnur snjalltæki til þess að greiða fyrir verslun og þjónustu.
Plastkort enn mest notaða greiðslulausnin en snjallgreiðslur sækja á
Í hópi þess þorra fólks sem greiðir fyrir vörur eða þjónustu einu sinni í viku að lágmarki eru nú hátt í fjörutíu prósent byrjuð að nota snjalltæki af einhverju tagi til þess að inna greiðslur að hendi, að jafnaði. Vægi reiðufjár minnkar sífellt.
Kjarninn 1. október 2022
Sjö molar um efnahags- og stjórnmálastorm í Bretlandi
Er Bretar leyfðu sér loks að líta upp úr langdreginni erfidrykkju Elísabetar drottningar tók ekki skárra við. Ný ríkisstjórn Liz Truss virðist búin að skapa sér djúpa efnahagslega og pólitíska krísu, ofan á orkukrísuna.
Kjarninn 1. október 2022
Líffræðileg fjölbreytni er grunnþáttur í viðhaldi vistkerfa í sjó, á landi, í vatni og lofti.
Landeigendur fái meiri hvata til endurheimtar vistkerfa
Loftslagsbreytingar, mengun, ágengar tegundir, eyðing búsvæða og bein nýting mannsins eru helstu áskoranir varðandi hnignun líffræðilegrar fjölbreytni á Íslandi. Neysla er t.d. drifkraftur framleiðslu sem oft leiðir til ósjálfbærrar nýtingar auðlinda.
Kjarninn 1. október 2022
Þeir skipta þúsundum, tannburstarnir í norska skóginum.
Tannburstarnir í skóginum
Jordan, tannburstaframleiðandinn þekkti, hefur auglýst eftir notuðum tannburstum sem áhugi er á að reyna að endurvinna. Í norskum skógi hafa fleiri þúsund tannburstar frá Jordan legið í áratugi og rifist er um hver beri ábyrgð á að tína þá upp.
Kjarninn 30. september 2022
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Síminn vill greiða hluthöfum 31,5 milljarða vegna sölunnar á Mílu – og svo sennilega meira
Franska fyrirtækið Ardian er búið að gera upp við Símann vegna kaupanna á Mílu. Síminn ætlar að leggja tillögu um að greiða hluthöfum 31,5 milljarða króna af söluandvirðinu fyrir hluthafafund í lok október.
Kjarninn 30. september 2022
Á fjórum stöðum streymir gas upp af leiðslunni í Eystrasalti.
„Um viljaverk var að ræða“
Götin á Nord Stream-gasleiðslunum er mjög stór og gríðarlegt magn metans streymir enn út í andrúmsloftið. Danir og Svíar ætla að gæta þess að á fundi öryggisráðs Sþ í kvöld verði fjallað um staðreyndir, „nefnilega þær að um viljaverk var að ræða“.
Kjarninn 30. september 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar