Áratugur Árósasamnings

Engin krafa umhverfisverndarsamtaka hefur fengið efnisumfjöllun dómstóla frá því Árósasamningurinn var fullgiltur fyrir áratug. Hvernig má þetta vera? spyr Sif Konráðsdóttir lögmaður í aðsendri grein.

Auglýsing

Í dag, 16. sept­em­ber 2021, eru liðin tíu ár frá því að Alþingi sam­þykkti að fela rík­is­stjórn Íslands að full­gilda alþjóða­samn­ing um aðgang umhverf­is­vernd­ar­sam­taka að upp­lýs­ing­um, þátt­töku almenn­ings í ákvarð­ana­töku og aðgang að rétt­látri máls­með­ferð í umhverf­is­mál­um.

Samn­ing­ur­inn tak­markast, eins og heiti hans vísar til, við rétt til ákveð­innar máls­með­ferð­ar. Hann við­ur­kennir að það þurfi fólk, almenn­ing og sam­tök þeirra, til að gæta þeirra almanna­hags­muna sem fel­ast í heil­næmu umhverfi og vernd nátt­úru. Ekki höfðar víst umhverfið eða nátt­úran sjálf dóms­mál eða skrifar umsagn­ir.

Efnd­irnar

Það hefur ekki gengið að öllu leyti vel að fram­kvæma Árósa­samn­ing­inn, eins og hann er jafnan nefnd­ur, á Íslandi. Sjálf­stæð úrskurð­ar­nefnd var stofn­uð, úrskurð­ar­nefnd umhverf­is- og auð­linda­mála. Hún reynd­ist í fyrstu gagns­lítil í umhverf­is­mál­um, þar sem mál voru síst skjót­ari í með­förum hennar en dóms­mál. Það lag­að­ist svo. Þetta úrræði, úrskurð­ar­nefnd­in, hefur reynst alveg ágæt­lega síðan og nefndin efl­st, þó vissu­lega mætti ýmis­legt laga til að hún gegndi hlut­verki sínu sem best. Það eru hins­vegar aðrir armar rík­is­valds­ins sem hafa brugð­ist. Nefndin hefur í tvígang kveðið upp úrskurði sem hafa orðið til­efni þess að rík­is­stjórnir hafa lagt fram laga­frum­vörp þeim til höf­uðs. Þetta eru mál um stöðvun lagn­ingu raf­lína um nátt­úru­vernd­ar­svæði og ógild­ingu leyfa fyrir sjó­kvía­eldi. Þannig hefur fram­kvæmda­vald­ið, og í seinna til­vik­inu líka Alþingi sjálft, grafið undan nefnd­inni, og sér ekki fyrir end­ann á því máli. Þetta eru vissu­lega ekki einu til­vikin und­an­farið þar sem fram­kvæmda­valdið grefur undan sjálf­stæðum úrskurð­ar­nefnd­um.

Auglýsing

En lög­gjaf­inn og dóms­valdið hafa þó einkum brugð­ist þess­ari tíu ár gömlu skuld­bind­ingu Alþing­is. Síð­asta föstu­dag komu fram alvar­legar ábend­ingar pró­fess­ors í umhverf­is­rétti og dós­ents í rétt­ar­fari í HÍ um að veru­lega skorti á að upp­fyllt séu ákvæði Árósa­samn­ings­ins um aðgang umhverf­is­vernd­ar­sam­taka að dóm­stól­um. Í raun virð­ist sem staðan þar hafi hrein­lega versnað frá því deilan um Kára­hnjúka­virkjun stóð og um var fjallað í röð Hæsta­rétt­ar­mála uppúr síð­ust alda­mót­um. Á þetta reyndi í dóms­málum sem vörð­uðu Gálga­hraun og í fáeinum dóms­málum síð­an.

Dóm­stólum lokað

Í stuttu máli: engin krafa umhverf­is­vernd­ar­sam­taka hefur fengið efn­isum­fjöllun dóm­stóla frá því Árósa­samn­ing­ur­inn var full­giltur fyrir ára­tug.

Hvernig má þetta vera? Af hverju lok­uð­ust dóm­stólar fyrir umhverf­is­vernd­ar­sam­tökum fyrir tíu árum, um leið og Árósa­samn­ing­ur­inn var full­gilt­ur? Við því er ekki ein­falt svar. Síð­asta dóms­málið af þessu tagi var fyrir Lands­rétti árið 2018 og af umfjöllun fyrr­nefndra háskóla­kenn­ara að dæma virð­ast í senn brotin ákvæði Árósa­samn­ings­ins, EES samn­ings­ins og almennra rétt­ar­farslaga á Íslandi. Dóm­ur­inn hafn­aði aðgangi að dóm­stól­um, dæmdi að auki tvenn umhverf­is­vernd­ar­sam­tök í millj­óna króna máls­kostn­að, sem þeim var gert að greiða rík­is­stofnun og sveit­ar­fé­lagi. Má ætla að kostn­aður þeirra af mála­rekstr­inum hafi numið sam­tals um fimm millj­ónum króna – og það þola engin umhverf­is­vernd­ar­sam­tök að taka á sig nema einu sinni.

Ónefnt er að dóms­mála­ráðu­neytið telur sér óheim­ilt að veita umhverf­is­vernd­ar­sam­tökum gjaf­sókn fyrir dómi, þar sem þau eru lög­að­ili en ekki ein­stak­ling­ur. Slíkt mál liggur nú á borði umboðs­manns Alþing­is, og er það ekki hið fyrsta slíkra.

Það þarf að taka veru­lega til í lög­gjöf­inni til þess að alþjóða­skuld­bind­ingar séu virt­ar. Nú hefst annar ára­tugur Árósa­samn­ings­ins. Von­andi verður hann betri en sá fyrsti.

Höf­undur er lög­mað­ur.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Teitur Björn Einarsson er varaþingmaður Sjálfstæðisflokks, auk þess að starfa sem aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar, þar sem hann fæst m.a. við verkefni á sviði sjálfbærni.
„Vandfundin“ sé sú atvinnugrein sem búi við meira eftirlit á Íslandi en fiskeldi
Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins tók til varna fyrir fiskeldi í opnum sjókvíum á Alþingi í dag og sagði hagsmunaöfl fara með staðlausa stafi um umhverfisáhrif greinarinnar. Hann minntist ekkert á nýlega slysasleppingu frá Arnarlaxi í ræðu sinni.
Kjarninn 7. desember 2022
Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands, ásamt Guðna Th. Jóhannessyni, forseta Íslands, við þingsetningu Alþingis í haust.
Sóknargjöld hækkuð um 384 milljónir króna milli umræðna
Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu áttu sóknargjöld sem ríkissjóður greiðir fyrir hvern einstakling að lækka á næsta ári. Nú hefur verið lögð til breyting þess efnis að þau hækka. Alls kosta trúmál ríkissjóð um 8,8 milljarða króna á næsta ári.
Kjarninn 7. desember 2022
Yfirlæknir á bráðadeild segir vert að íhuga skorður á sölu og notkun flugelda
Frá 2010 hafa þrettán manns orðið fyrir varanlegu heilsutjóni vegna flugeldaáverka, eða einn um hver áramót að meðaltali. Yfirlæknir á bráðamóttöku Landspítalans segir vert að íhuga að setja frekari skorður á innflutning, sölu og notkun flugelda.
Kjarninn 7. desember 2022
Alþjóðlegu stórfyrirtækin Google og Meta taka til sín stóran hluta af því fé sem íslenskir auglýsendur nota til að koma vörum sínum og þjónustu á framfæri.
Hlutdeild erlendra miðla á auglýsingamarkaði eykst enn og nálgast helming
Verulegur hluti íslensku auglýsingakökunnar rennur til rekstraraðila Facebook og Google og ætla má að 43,2 af hverjum 100 krónum sem varið var í auglýsingar á Íslandi í fyrra hafi runnið til erlendra fyrirtækja, samkvæmt nýrri úttekt Hagstofunnar.
Kjarninn 7. desember 2022
Þórarinn Eyfjörð er formaður Sameykis.
„Hókuspókushagstjórn“ sem bitnar verst á almennu launafólki
Ríkisstjórnin hefur enga framtíðarsýn fyrir almenning, segir formaður Sameykis. „Hennar áhugi beinist að því að hlaða meira og hraðar undir ríka og fína fólkið og koma í veg fyrir þann óþverra að almenningur skuli mynda tærnar sínar á Tene.“
Kjarninn 7. desember 2022
Mótmæli hafa staðið yfir í Íran í tæpa þrjá mánuði.
Óvissa um framtíð írönsku siðgæðislögreglunnar
Óvissa ríkir um siðgæðislögregluna í Íran eftir að dómsmálaráðherra landsins lagði til að leggja hana niður. En hefur siðgæðislögreglan virkilega lagt niður störf eða eru þetta orðin tóm til að friðþægja mótmælendur?
Kjarninn 7. desember 2022
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Kristrún Frostadóttir formaður Samfylkingarinnar á blaðamannafundinum í dag.
Vilja færa 13 milljarða í kjarabætur til almennings með sértækum skattahækkunum
Samfylkingin kynnti í dag breytingatillögur við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Flokkurinn leggur til að um 17 milljarðar króna verði sóttir með sértækum skattahækkunum til þess að fjármagna almennar kjarabótaaðgerðir fyrir launafólk.
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar