Ráðskast með Ríkisendurskoðun

Þingmaður Samfylkingarinnar skrifar um Ríkisendurskoðun, hlutverk hennar og sjálfstæði.

Auglýsing

Það er áhyggju­efni hvernig stjórn­ar­meiri­hluti Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks hefur umgeng­ist Rík­is­end­ur­skoðun und­an­farna mán­uði.

Rík­is­end­ur­skoð­andi er sjálf­stæður og engum háður í störfum sínum og ákveður sjálfur hvernig hann sinnir hlut­verki sínu. Hann er kos­inn af Alþingi og trún­að­ar­maður þess. Þetta kemur skýrt fram í lögum um rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga.

Þessa stjórn­skipu­legu stöðu emb­ætt­is­ins verða þing­menn og ráð­herrar að virða.

Auglýsing

Þann 27. jan­úar síð­ast­lið­inn bár­ust fréttir af því að þáver­andi rík­is­end­ur­skoð­andi hefði verið fluttur til nýs menn­ing­ar- og við­skipta­ráðu­neytis og skip­aður þar ráðu­neyt­is­stjóri á grund­velli 36. gr. laga nr. 70/1996 um rétt­indi og skyldur starfs­manna rík­is­ins.

Ég gagn­rýndi til­færsl­una harð­lega á Alþingi þann 1. febr­úar síð­ast­lið­inn og benti á að lög gerðu ekki ráð fyrir að emb­ætt­is­menn hjá sjálf­stæðum eft­ir­lits­stofn­unum væru ferjaðir af vett­vangi lög­gjafans og yfir til fram­kvæmd­ar­valds­ins með þessum hætti.

Sama dag sendi umboðs­maður Alþingis ráð­herra fyr­ir­spurn­ar­bréf og benti á að rík­is­end­ur­skoð­andi heyrir laga­lega undir Alþingi, er sjálf­stæður og engum háður í störfum sínum og stendur utan stjórn­kerfis fram­kvæmd­ar­valds­ins þegar litið er til þrí­skipt­ingar rík­is­valds, sbr. 2. gr. stjórn­ar­skrár­inn­ar. Í ljósi aðkomu Alþingis að flutn­ingnum ákvað umboðs­maður síðar að fella niður athugun sína, enda tekur eft­ir­lits­hlut­verk umboðs­manns ekki til starfa Alþing­is.

Við, ell­efu þing­menn úr öllum flokkum stjórn­ar­and­stöð­unn­ar, höfum nú lagt fram frum­varp til að bregð­ast við þessu og teljum að sett hafi verið hættu­legt for­dæmi sem ógni sjálf­stæði eft­ir­lits­stofn­ana sem starfa á vegum þings­ins. Ef 36. gr. starfs­manna­laga er túlkuð með þeim hætti að ráð­herra og þing­for­seti geti kastað á milli sín emb­ætt­is­mönnum sem gegna eft­ir­lits­hlut­verki á vegum Alþing­is, umboðs­manni Alþingis og rík­is­end­ur­skoð­anda, þá missa emb­ættin þá vernd sem þeim á að vera tryggð til að sjálf­stæði þeirra sé hafið yfir allan vafa. Ráð­herra og þing­for­seti geta þá í krafti meiri­hlutaræðis flutt rík­is­end­ur­skoð­anda til í starfi telji þeir störf hans ganga gegn hags­munum rík­is­stjórnar á hverjum tíma.

Vegna flutn­ings­ins á emb­ætt­is­mann­inum sem gegndi hlut­verki rík­is­end­ur­skoð­anda er nú uppi sú staða að ekki er starf­andi neinn rík­is­end­ur­skoð­andi sem hlotið hefur kosn­ingu Alþingis – og það er undir þessum kring­um­stæðum sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra kallar sér­stak­lega eftir því að salan á Íslands­banka verði gerð upp með stjórn­sýslu­út­tekt af hálfu Rík­is­end­ur­skoð­un­ar.

Í lögum um rík­is­end­ur­skoð­anda er að finna skýr ákvæði um að stjórn­skip­un­ar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis geti að eigin frum­kvæði eða sam­kvæmt til­lögu sem henni berst farið fram á að rík­is­end­ur­skoð­andi taki saman skýrslu um ein­stök mál eða mála­flokka sem falla undir starfs­svið hans. Hið sama gildir ef níu þing­menn óska eftir skýrslu rík­is­end­ur­skoð­anda í þing­sal. Í laga­text­anum er hins vegar ekki að finna nein skýr ákvæði um að ráð­herra eða ráðu­neyti geti óskað eftir því að rík­is­end­ur­skoð­andi taki mál til athug­un­ar.

Fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra sendi Rík­is­end­ur­skoðun bréf þann 8. apríl þar sem þess er farið á leit við stofn­un­ina að hún kanni og leggi mat á hvort salan á Íslands­banka hafi sam­rýmst lögum og góðum stjórn­sýslu­hátt­um. Í svar­bréfi Rík­is­end­ur­skoð­unar kemur fram að stofn­unin hafi „ákveðið að verða við fram­an­greindri beiðni sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2016 um rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga“.

Laga­á­kvæðið sem þarna er vísað til er gjald­töku­heim­ild en orð­rétt segir í 2. mgr. 8. gr. lag­anna: „Þegar sér­stak­lega stendur á og nauð­syn­legt er að rík­is­end­ur­skoð­andi skoði eða geri úttekt á með­ferð rík­is­fjár í til­teknu máli eða á til­teknu sviði er honum heim­ilt að taka gjald fyr­ir.“

Í grein­ar­gerð með frum­varp­inu sem varð að lögum rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga kemur fram að umrætt ákvæði sé „hugsað sem sér­stakt úrræði þegar óvenju­legar aðstæður koma upp sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í starfs­á­ætlun eða fjár­hags­á­ætl­unum stofn­un­ar­inn­ar, en rétt þykir að rík­is­end­ur­skoð­andi athug­i“. Gera verði ráð fyrir að rík­is­end­ur­skoð­andi hafi sér­stakt sam­ráð við for­sætis­nefnd um slíkar athug­anir og sem dæmi um til­vik sem ákvæðið ætti við um er til­greind athugun Rík­is­end­ur­skoð­unar í júlí 2010 á fjár­hags­stöðu sveit­ar­fé­lags­ins Álfta­ness. Þá var ráð­ist í athugun á grund­velli sér­staks sam­komu­lags Rík­is­end­ur­skoð­unar við sam­göngu- og sveit­ar­stjórn­ar­ráðu­neytið og eft­ir­lits­nefnd sveit­ar­fé­laga. Hvort hið sama verði uppi á ten­ingnum nú, með sam­komu­lagi stofn­un­ar­innar við fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­ið, hefur ekki komið fram.

Það má vel vera að Rík­is­end­ur­skoðun sé ágæt­lega til þess fallin að yfir­fara ákveðna þætti er varða söl­una á Íslands­banka. En ef ætl­unin er að rann­saka atburð­ina frá mörgum hlið­um, laga­leg­um, sið­ferði­leg­um, póli­tískum og stjórn­sýslu­leg­um, og „velta við öllum stein­um“ eins og jafn­vel stjórn­ar­liðar kalla eftir er hins vegar ljóst að rann­sókn­ar­heim­ildir Rík­is­end­ur­skoð­unar duga skammt og verk­efnið fellur bein­línis illa að starfs­sviði stofn­un­ar­inn­ar.

Þá er óheppi­legt að úttektin fari fram sam­kvæmt sér­stakri beiðni frá fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, sama manni og hefur for­göngu um banka­söl­una sem er til athug­un­ar. Í ljósi þess að rík­is­end­ur­skoð­andi er trún­að­ar­maður Alþingis og heim­ildir þing­manna til að kalla eftir athugun rík­is­end­ur­skoð­anda um til­tekin mál eru mun skýr­ari, og fram­kvæmd þeirra í fast­ari skorðum en þegar ráðu­neyti eða ráð­herra semur við rík­is­end­ur­skoðun um athugun máls, hefði verið æski­legra að athug­unin færi af stað sam­kvæmt beiðni frá Alþingi eða að frum­kvæði stofn­un­ar­innar sjálfr­ar.

Ljóst er að athug­unin fer fram í skugga póli­tískra átaka um hvort og hvenær eigi að skipa óháða rann­sókn­ar­nefnd. Hætt er við því að sá far­vegur sem málið er nú komið í eftir ákall fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra og banda­manna hans um úttekt frá Rík­is­end­ur­skoðun komi almenn­ingi fyrir sjónir sem nokk­urs konar gálga­frest­ur, skálka­skjól, afsökun fyrir því að draga á lang­inn að setja á fót rann­sókn­ar­nefnd með nægi­lega sterkar heim­ildir til að rann­saka allar hliðar máls­ins.

Loks er óheppi­legt að Alþingi standi nú frammi fyrir því að kjósa sér nýjan rík­is­end­ur­skoð­anda á sama tíma og úttekt­ar­vinna stofn­un­ar­innar um hápóli­tískt og við­kvæmt mál stendur yfir.

Stjórn­ar­meiri­hlut­inn hefur sett Rík­is­end­ur­skoðun í afleita stöðu. Nú skiptir miklu að þing­menn úr öllum flokkum taki höndum saman um að lág­marka skað­ann og verja sjálf­stæði eft­ir­lits­stofn­ana Alþing­is. Um leið þarf að grípa til afger­andi ráð­staf­ana til að upp­lýsa hvernig staðið var að sölu eign­ar­hluta rík­is­ins í Íslands­banka og end­ur­heimta traust.

Höf­undur er þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar og situr í efna­hags- og við­skipta­nefnd.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Sjö molar um seðlabankavexti úti í heimi
Verðbólga veldur því að vaxtalækkanir faraldursins eru að ganga til baka, víðar en hér á Íslandi. Kjarninn tók saman nokkra fróðleiksmola um þróun mála í ríkjum bæði nær og fjær.
Kjarninn 25. júní 2022
Flokkur Sigurðar Inga Jóhannssonar andar ofan í hálsmál flokks Bjarna Benediktssonar samkvæmt síðustu könnunum.
Framsókn mælist næstum jafn stór og Sjálfstæðisflokkurinn
Stjórnarflokkarnir hafa tapað umtalsverðu fylgi á kjörtímabilinu. Sjálfstæðisflokkurinn nær mun verr til fólks undir fertugu en annarra á meðan að Framsókn nýtur mikilla vinsælda þar. Vinstri græn mælast með þriðjungi minna fylgi en í síðustu kosningum.
Kjarninn 24. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar