Ráðskast með Ríkisendurskoðun

Þingmaður Samfylkingarinnar skrifar um Ríkisendurskoðun, hlutverk hennar og sjálfstæði.

Auglýsing

Það er áhyggju­efni hvernig stjórn­ar­meiri­hluti Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks hefur umgeng­ist Rík­is­end­ur­skoðun und­an­farna mán­uði.

Rík­is­end­ur­skoð­andi er sjálf­stæður og engum háður í störfum sínum og ákveður sjálfur hvernig hann sinnir hlut­verki sínu. Hann er kos­inn af Alþingi og trún­að­ar­maður þess. Þetta kemur skýrt fram í lögum um rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga.

Þessa stjórn­skipu­legu stöðu emb­ætt­is­ins verða þing­menn og ráð­herrar að virða.

Auglýsing

Þann 27. jan­úar síð­ast­lið­inn bár­ust fréttir af því að þáver­andi rík­is­end­ur­skoð­andi hefði verið fluttur til nýs menn­ing­ar- og við­skipta­ráðu­neytis og skip­aður þar ráðu­neyt­is­stjóri á grund­velli 36. gr. laga nr. 70/1996 um rétt­indi og skyldur starfs­manna rík­is­ins.

Ég gagn­rýndi til­færsl­una harð­lega á Alþingi þann 1. febr­úar síð­ast­lið­inn og benti á að lög gerðu ekki ráð fyrir að emb­ætt­is­menn hjá sjálf­stæðum eft­ir­lits­stofn­unum væru ferjaðir af vett­vangi lög­gjafans og yfir til fram­kvæmd­ar­valds­ins með þessum hætti.

Sama dag sendi umboðs­maður Alþingis ráð­herra fyr­ir­spurn­ar­bréf og benti á að rík­is­end­ur­skoð­andi heyrir laga­lega undir Alþingi, er sjálf­stæður og engum háður í störfum sínum og stendur utan stjórn­kerfis fram­kvæmd­ar­valds­ins þegar litið er til þrí­skipt­ingar rík­is­valds, sbr. 2. gr. stjórn­ar­skrár­inn­ar. Í ljósi aðkomu Alþingis að flutn­ingnum ákvað umboðs­maður síðar að fella niður athugun sína, enda tekur eft­ir­lits­hlut­verk umboðs­manns ekki til starfa Alþing­is.

Við, ell­efu þing­menn úr öllum flokkum stjórn­ar­and­stöð­unn­ar, höfum nú lagt fram frum­varp til að bregð­ast við þessu og teljum að sett hafi verið hættu­legt for­dæmi sem ógni sjálf­stæði eft­ir­lits­stofn­ana sem starfa á vegum þings­ins. Ef 36. gr. starfs­manna­laga er túlkuð með þeim hætti að ráð­herra og þing­for­seti geti kastað á milli sín emb­ætt­is­mönnum sem gegna eft­ir­lits­hlut­verki á vegum Alþing­is, umboðs­manni Alþingis og rík­is­end­ur­skoð­anda, þá missa emb­ættin þá vernd sem þeim á að vera tryggð til að sjálf­stæði þeirra sé hafið yfir allan vafa. Ráð­herra og þing­for­seti geta þá í krafti meiri­hlutaræðis flutt rík­is­end­ur­skoð­anda til í starfi telji þeir störf hans ganga gegn hags­munum rík­is­stjórnar á hverjum tíma.

Vegna flutn­ings­ins á emb­ætt­is­mann­inum sem gegndi hlut­verki rík­is­end­ur­skoð­anda er nú uppi sú staða að ekki er starf­andi neinn rík­is­end­ur­skoð­andi sem hlotið hefur kosn­ingu Alþingis – og það er undir þessum kring­um­stæðum sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra kallar sér­stak­lega eftir því að salan á Íslands­banka verði gerð upp með stjórn­sýslu­út­tekt af hálfu Rík­is­end­ur­skoð­un­ar.

Í lögum um rík­is­end­ur­skoð­anda er að finna skýr ákvæði um að stjórn­skip­un­ar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis geti að eigin frum­kvæði eða sam­kvæmt til­lögu sem henni berst farið fram á að rík­is­end­ur­skoð­andi taki saman skýrslu um ein­stök mál eða mála­flokka sem falla undir starfs­svið hans. Hið sama gildir ef níu þing­menn óska eftir skýrslu rík­is­end­ur­skoð­anda í þing­sal. Í laga­text­anum er hins vegar ekki að finna nein skýr ákvæði um að ráð­herra eða ráðu­neyti geti óskað eftir því að rík­is­end­ur­skoð­andi taki mál til athug­un­ar.

Fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra sendi Rík­is­end­ur­skoðun bréf þann 8. apríl þar sem þess er farið á leit við stofn­un­ina að hún kanni og leggi mat á hvort salan á Íslands­banka hafi sam­rýmst lögum og góðum stjórn­sýslu­hátt­um. Í svar­bréfi Rík­is­end­ur­skoð­unar kemur fram að stofn­unin hafi „ákveðið að verða við fram­an­greindri beiðni sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2016 um rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga“.

Laga­á­kvæðið sem þarna er vísað til er gjald­töku­heim­ild en orð­rétt segir í 2. mgr. 8. gr. lag­anna: „Þegar sér­stak­lega stendur á og nauð­syn­legt er að rík­is­end­ur­skoð­andi skoði eða geri úttekt á með­ferð rík­is­fjár í til­teknu máli eða á til­teknu sviði er honum heim­ilt að taka gjald fyr­ir.“

Í grein­ar­gerð með frum­varp­inu sem varð að lögum rík­is­end­ur­skoð­anda og end­ur­skoðun rík­is­reikn­inga kemur fram að umrætt ákvæði sé „hugsað sem sér­stakt úrræði þegar óvenju­legar aðstæður koma upp sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í starfs­á­ætlun eða fjár­hags­á­ætl­unum stofn­un­ar­inn­ar, en rétt þykir að rík­is­end­ur­skoð­andi athug­i“. Gera verði ráð fyrir að rík­is­end­ur­skoð­andi hafi sér­stakt sam­ráð við for­sætis­nefnd um slíkar athug­anir og sem dæmi um til­vik sem ákvæðið ætti við um er til­greind athugun Rík­is­end­ur­skoð­unar í júlí 2010 á fjár­hags­stöðu sveit­ar­fé­lags­ins Álfta­ness. Þá var ráð­ist í athugun á grund­velli sér­staks sam­komu­lags Rík­is­end­ur­skoð­unar við sam­göngu- og sveit­ar­stjórn­ar­ráðu­neytið og eft­ir­lits­nefnd sveit­ar­fé­laga. Hvort hið sama verði uppi á ten­ingnum nú, með sam­komu­lagi stofn­un­ar­innar við fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­ið, hefur ekki komið fram.

Það má vel vera að Rík­is­end­ur­skoðun sé ágæt­lega til þess fallin að yfir­fara ákveðna þætti er varða söl­una á Íslands­banka. En ef ætl­unin er að rann­saka atburð­ina frá mörgum hlið­um, laga­leg­um, sið­ferði­leg­um, póli­tískum og stjórn­sýslu­leg­um, og „velta við öllum stein­um“ eins og jafn­vel stjórn­ar­liðar kalla eftir er hins vegar ljóst að rann­sókn­ar­heim­ildir Rík­is­end­ur­skoð­unar duga skammt og verk­efnið fellur bein­línis illa að starfs­sviði stofn­un­ar­inn­ar.

Þá er óheppi­legt að úttektin fari fram sam­kvæmt sér­stakri beiðni frá fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, sama manni og hefur for­göngu um banka­söl­una sem er til athug­un­ar. Í ljósi þess að rík­is­end­ur­skoð­andi er trún­að­ar­maður Alþingis og heim­ildir þing­manna til að kalla eftir athugun rík­is­end­ur­skoð­anda um til­tekin mál eru mun skýr­ari, og fram­kvæmd þeirra í fast­ari skorðum en þegar ráðu­neyti eða ráð­herra semur við rík­is­end­ur­skoðun um athugun máls, hefði verið æski­legra að athug­unin færi af stað sam­kvæmt beiðni frá Alþingi eða að frum­kvæði stofn­un­ar­innar sjálfr­ar.

Ljóst er að athug­unin fer fram í skugga póli­tískra átaka um hvort og hvenær eigi að skipa óháða rann­sókn­ar­nefnd. Hætt er við því að sá far­vegur sem málið er nú komið í eftir ákall fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra og banda­manna hans um úttekt frá Rík­is­end­ur­skoðun komi almenn­ingi fyrir sjónir sem nokk­urs konar gálga­frest­ur, skálka­skjól, afsökun fyrir því að draga á lang­inn að setja á fót rann­sókn­ar­nefnd með nægi­lega sterkar heim­ildir til að rann­saka allar hliðar máls­ins.

Loks er óheppi­legt að Alþingi standi nú frammi fyrir því að kjósa sér nýjan rík­is­end­ur­skoð­anda á sama tíma og úttekt­ar­vinna stofn­un­ar­innar um hápóli­tískt og við­kvæmt mál stendur yfir.

Stjórn­ar­meiri­hlut­inn hefur sett Rík­is­end­ur­skoðun í afleita stöðu. Nú skiptir miklu að þing­menn úr öllum flokkum taki höndum saman um að lág­marka skað­ann og verja sjálf­stæði eft­ir­lits­stofn­ana Alþing­is. Um leið þarf að grípa til afger­andi ráð­staf­ana til að upp­lýsa hvernig staðið var að sölu eign­ar­hluta rík­is­ins í Íslands­banka og end­ur­heimta traust.

Höf­undur er þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar og situr í efna­hags- og við­skipta­nefnd.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Breytingatillögur ríkisstjórnarinnar á fjárlagafrumvarpinu milli umræðna liggja fyrir.
Bæta þarf fjórum milljörðum króna í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar
Á milli umræðna um fjárlög hefur ríkisstjórnin ákveðið að bæta fimm milljörðum króna í útgjöld vegna flóttamanna og fjóra milljarða króna í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar, sem verða rúmlega þrisvar sinnum hærri en áður var reiknað með.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Ingrid Kuhlman
Að rækta með sér von er lykillinn að farsælu lífi
Kjarninn 28. nóvember 2022
Isabel dos Santos er elsta dóttir fyrrverandi forseta Angóla.
Forríka forsetadóttirin: „Ég er ekki í felum“
Dóttir fyrrverandi forseta Angóla, milljarðamæringurinn Isabel dos Santos, segist ekki á flótta undan réttvísinni. Stjórnvöld í heimalandi hennar hafa beðið alþjóða lögregluna, Interpol, um aðstoð við að hafa uppi á henni.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Heiðrún Lind Marteinsdóttir er framkvæmdstjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Hún skrifar undir umsögnina.
SFS styðja frumvarp Svandísar um að hækka veiðigjöld á næsta ári en lækka þau árin á eftir
Ríkisstjórnin setti inn heimild fyrir útgerðir til að fresta skattgreiðslum á meðan að á kórónuveirufaraldrinum stóð. Sjávarútvegur skilaði methagnaði á meðan. Allt stefndi í að veiðigjöld yrðu fyrir vikið mun lægri en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Litla-Sandfell í Þrengslum myndaðist í gosi undir jökli fyrir þúsundum ára.
„Til að búa til sement og steypu þarf að fórna“ Litla-Sandfelli
Eden Mining, sem ætlar að mylja Litla-Sandfell niður til útflutnings, er virkilega annt um loftslag jarðar ef marka má svör fyrirtækisins við gagnrýni stofnana á framkvæmdina. „Það er óraunhæft að öll íslensk náttúra verði ósnortin um aldur og ævi.“
Kjarninn 28. nóvember 2022
Ferðamenn við íshellana í Kötlujökli.
Vísa ásökunum um hótanir á bug
EP Power Minerals, fyrirtækið sem hyggur á námuvinnslu á Mýrdalssandi segir engan fulltrúa sinn hafa hótað ferðaþjónustufyrirtækjum svæðinu líkt og þau haldi fram. Skuldinni er skellt á leigjendur meðeigenda að jörðinni Hjörleifshöfða.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði sem situr í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands.
Ætti ríkið að greiða hverri nýrri kynslóð „heimanmund“ til þess að byrja ævina á?
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, veltir fyrir sér þriðju leiðinni sem sameini hagkvæmni húsnæðismarkaðar og réttlætiskennd okkar gagnvart því að allir eigi rétt á þaki yfir höfuðið.
Kjarninn 27. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, var í viðtali í Silfrinu á RÚV. Mynd / Aðsend.
Hugmyndir um útbreidd vindorkuver „alls ekki raunhæfar”
Bjarni Bjarnason forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur varar við því að reist verði mörg vindorkuver á skömmum tíma. Hann segir fyrirtæki sem sækist eftir því að reisa vindorkuver ekki gera það til að bjarga loftslaginu heldur hugsi um ágóða.
Kjarninn 27. nóvember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar