Atlaga að íslenskri kvikmyndamenningu

Guðný Halldórsdóttir, kvikmyndaleikstjóri
eddasalur.jpg
Auglýsing

Í kvikmyndamiðstöð hafa konur ekki sömu tækifæri og karlar, sem leikstjórar og handritshöfundar. Þannig hefur það verið undanfarin ár. Það er vegna þess að það má ekki opna munninn í þeirri stofnun og gagnrýna vinnubrögðin, því þá er alveg gefið að þér verður ýtt úr biðröðinni og steinn lagður í götu þína.

Þetta hlýtur að skrifast á þann sem er forstöðumaður kvikmyndamiðstöðvar og yfirmann hans, sem er menntamálaráðherra. Því ófáar konur hef ég hitt með handrit undir höndum, sumar hverjar grátandi á leið út úr kvikmyndamiðstöð og ég á leiðinni inn – til þess eins að vera fleygt út aftur og handritinu á eftir mér.

Forstöðumaður sjóðsins hefur setið lengst allra í embætti  eða frá 2003 og þá hófust fyrir alvöru erfiðleikar kvenleikstjóra í íslenskri kvikmyndagerð. Á tíu ára tímabili fóru 13% af peningum sjóðsins í konur og 87% til karla.

Auglýsing

Forstöðumaður sjóðsins hefur setið lengst allra í embætti  eða frá 2003 og þá hófust fyrir alvöru erfiðleikar kvenleikstjóra í íslenskri kvikmyndagerð. Á tíu ára tímabili fóru 13% af peningum sjóðsins í konur og 87% til karla. Um þetta efni hefur Ívar Björnsson skrifað BA ritgerð við Háskóla Íslands (2012).

Lítt raunveruleikatengdir "konsúlentar"


Forstöðumaðurinn hefur með sér ráðgjafa, svokallaða „konsúlenta" með reynslu úr faginu. Þeir lesa yfir handrit og eiga að koma inn með faglegar og uppbyggjandi hugmyndir. Eða þannig var það embætti hugsað. En í stað þess er fengið fólk sem hefur ýmist skrifað eitt handrit á lífsleiðinni, staldrað stutt við sjónvarpi, eða hefur hrökklast út kvikmyndagerð af gildri ástæðu.

Margir þessara konsúlenta búa erlendis, eru lítt tengdir íslenskum raunveruleika. Í mörgum tilfellum eru þeir farnir að skrifa handritin fyrir mann upp á nýtt – eins og þeir séu mælikvarði allra hluta í heiminum og að þeir hafi verið ráðnir í starfið til þess eins að káma út eins mörg verkefni og hægt er með fingraförum sínum og steypa í sama mót.

Þetta er sú hindrun sem allir leikstjórar verða að klífa, eigi handrit þeirra að verða að veruleika. En á endanum er forstöðumaðurinn ævinlega sá aðili sem ræður hvaða myndir eru gerðar – eftir að konsúlentar skila sínu mati. Hann er einráður um það, líkt og að einn maður réði því eftir hverja og hvaða bækur kæmu út á ári hverju.

Titrar allt og stamar


Persónulega hefur mér verið fleygt út úr kvikmyndamiðstöð síðastliðin fjögur ár, stundum grenjandi. Flestir konsúlentar miðstöðvarinnar eru búnir að lesa handritið mitt og hafna alfarið að úr verði gerð kvikmynd og skoðanirnar á handritinu orðnar svo margbreytilegar að þær eru farnar að slaga upp í nýtt handrit um allt annað efni en til stóð í fyrstu. Norskur dramatúrgur og annar íslenskur, sem kann fagið, fyrir utan nokkra leikstjórnarkollega mína sjá ekki þessa miklu meinbugi á handritshelvítinu, enda handritsgerð og kvikmyndaleikstjórn verið lifibrauð mitt í rúm 35 ár. Samt er alltaf talað við mig eins og ég sé nýútskrifuð úr kvikmyndaskóla og varla það í hvert skipti sem ég sæki um framlag í kvikmyndamiðstöð. Það titrar allt og stamar út af tortryggni í minn garð, þrátt fyrir að tæknilega og fjárhagslega séð hafi ég hafi alltaf skilað mínum myndum í góðu lagi og fengið góða aðsókn.

Samt er alltaf talað við mig eins og ég sé nýútskrifuð úr kvikmyndaskóla og varla það í hvert skipti sem ég sæki um framlag í kvikmyndamiðstöð. Það titrar allt og stamar út af tortryggni í minn garð, þrátt fyrir að tæknilega og fjárhagslega séð hafi ég hafi alltaf skilað mínum myndum í góðu lagi og fengið góða aðsókn.

Ég var búin að útvega 100 milljónir í Noregi í myndina. En allt kom fyrir ekki, heldur fékk ég ábendingar á handritið endalaust, t.d. „afhverju konan í myndinni sem er ólétt væri að reykja, eða að kona sem biður aðra konu um að ganga með barn fyrir sig væri vond kona og ósympatísk og gæti þar af leiðandi ekki verið aðalpersóna“ og einhverjar svona apalegar móralíseringar,sem gera mann bara hnugginn.

Myndin fjallar um samtímann. Hún er ekki karlæg, heldur fjallar hún um geðuga og stjórnsama íslenska fyrirsætu sem fer fram á það við indverska vinkonu sína að hún gangi með barn fyrir sig gegn greiðslu. Og er sú ákvörðun auðvitað tekin af eiginmönnum kvennanna, eins og venjan er, ef þær eiga karla. Myndin fjallar ekki bara um staðgöngumæðrun, sem er algeng nú á dögum. Hún fjallar um þessi siðferðislegu spursmál sem snúa að samskiptum okkar við heimsbyggðina. Hvernig vestræni rassinn skal alltaf hafa hina undir.

Sagan er að mestu leyti skáldsaga en umgjörðin upprifjun á mínu eigin lífi, þegar indversk fjölskylda fluttist í Mosfellsdal fyrir 25 árum síðan. Það er enginn drepinn í myndinni. Það er enginn á eiturlyfjum, það er enginn karl að upplifa mid-life crisis  eða koma úr skápnum og það heyrast engin skothljóð og sést varla vín á manni.

Konur gefast upp á karllægum íslenskum myndum


Við konur sem erum kvikmyndaunnendur. Eða 50% af kvikmyndaáhorfendum á landinu, erum búnar að gefast upp á þessum karllægu íslensku myndum og staðreyndin orðin sú að íslenskar konur nenna ekki að sjá íslenskar myndir.

Nú á síðasta ári, eftir mikinn þrýsting kvenleikstjóra og handritshöfunda fengu loks nokkrar konur vilyrði úr kvikmyndamiðstöð. Er það gleðiefni. En hinsvegar fær maður á tilfininguna að hér sé verið að klóra í bakkann og reyna með nokkrum að pennastrikum að leiðrétta 12 ára kynjahalla í greininni.

Er þá ekki eðlilegast að manneskjan sem sat í brúnni á meðan þessi skekkja varð til – biðjist afsökunar og gefi starfið öðrum eftir. Því þetta er atlaga að íslenskri kvikmyndamenningu.

Er þá ekki eðlilegast að manneskjan sem sat í brúnni á meðan þessi skekkja varð til – biðjist afsökunar og gefi starfið öðrum eftir. Því þetta er atlaga að íslenskri kvikmyndamenningu.

Og svarið er ekki að það séu svo fáar konur sem sækja um, þeim er bara aldrei gefinn séns eins og strákunum.

Ég veit að strákunum finnnst þetta líka vandræðalegt, en ekki þeim sem stýra skipinu.

Það er skammarlegt að vita að fjárlögin séu svo naumt skorin í íslenskri kvikmyndagerð og að megninu dreift til sama drengjaheimsins, að hér er komið menningarlegt svarthol í íslenska kvikmyndasögu, sem stjórnendur kvikmyndamála í landinu hafa látið viðgangast með galopin augu.

Nú nefna margir til sögunnar að setja verði upp kynjakvóta um styrkúthlutanir. Mér er sama hvaða meðul eða verkfæri verða notuð til þess að stoppa í þetta gat og leiðrétta þennan halla.

Krafa okkar, kvenna í kvikmyndagerð er ekki ósanngjörn. Við viljum bara að kökunni verði rétt skipt og bróðurlega, eins og við kennum börnunum okkar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjókvíaeldi hefur aukist hratt á síðustu árum
Sjókvíaeldi hefur 13-faldast á sex árum
Umfang laxeldis hefur margfaldast á síðustu árum og útlit er fyrir að það muni vaxa enn frekar í náinni framtíð. Gangi spár eftir mun sjókvíaeldi á laxi árið 2023 verða tæplega helmingi meira en það var samanlagt á árunum 2010-2018.
Kjarninn 7. maí 2021
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira úr sama flokkiÁlit
None