Bankamenn hvattir áfram

PeningarVef.jpg
Auglýsing

Starfs­fólk Lehman Brothers fékk rúm­lega 40 millj­ónir doll­ara í bón­us­greiðslur á síð­asta ári. Og nei, þessi pist­ill var ekki skrif­aður árið 2009 og geymdur í skúffu. Þessar bón­us­greiðslur voru fyrir árið 2014. Upp­hæðin nam 50 millj­ónum doll­ara árið 2013. Bank­inn er enn starf­andi því að nokkur umsýsla er enn í kringum eignir hans, sem verið er að vinda ofan af. Það sama gildir um gömlu íslensku bankana, en eins og oft hefur komið fram hafa slita­stjórn­ar­menn þeirra einnig greitt sér háar fjár­hæðir á síð­ustu árum.

Maka krók­inn



Sigríður Mogensen Sig­ríður Mog­en­sen, hag­fræð­ing­ur.

Í rann­sókn þriggja pró­fess­ora við Harvard háskóla í Banda­ríkj­unum kemur fram að fimm æðstu stjórn­endur Bear Ste­arns og Lehman Brothers högn­uð­ust um rúm­lega þús­und millj­ónir doll­ara á árunum 2000-2008. Var um að ræða bón­us­greiðslur og sölu á hluta­bréfum í bönk­unum sjálf­um. Þessar fjár­hæðir skýr­ast að mörgu leyti af ævin­týra­legum vexti, og hagn­aðar alþjóð­legs fjár­mála­kerfis á síð­ustu ára­tug­um. Því hefur verið haldið fram að stjórn­endur fall­inna fjár­mála­stofn­ana hafi sjálfir hlotið mik­inn skaða af falli þeirra og það sé sönnun þess að þeir hafi ekki haft hag af því að taka of mikla áhættu. Þessar tölur sýna annan raun­veru­leika. Vissu­lega töp­uðu yfir­menn gjald­þrota banka miklum upp­hæðum í formi hluta­bréfa­eignar þegar bank­arnir sem þeir stýrðu féllu. En gróð­inn sem þeir höfðu tekið út áður er marg­faldur þeirri upp­hæð sem tap­að­ist á papp­írn­um, og mun meiri en með­al­mað­ur­inn þénar alla sína starfsævi.

Umboðsvandi



Grunn­rökin fyrir árang­urstengdum greiðslum í formi bónusa, kaupauka og kaup­rétta hjá fyr­ir­tækjum er sú trú að þær leysi hinn svo­kall­aða umboðs­vanda. Í sinni ein­föld­ustu mynd snýst umborðsvand­inn um það að stjórn­endur fyr­ir­tækja hafa ekki endi­lega hvata til að starfa í sam­ræmi við hags­muni hlut­hafa, vinnu­veit­enda sinna. Árang­urstengdar greiðslur ganga út á að verð­launa stjórn­endur og starfs­menn fyrir að hámarka hag hlut­hafanna, „hvetja“ þá til að setja hag hlut­hafa í for­grunn en ekki sinn per­sónu­lega hag.

bankar_island

Auglýsing

Nið­ur­stöður þeirra sem rann­sök­uðu fall Lehman Brothers benda til að bónus­kerfið sem þar var við líði hafi aukið áhætt­una í rekstri bank­ans umtals­vert. Í skýrslu þeirra kemur fram að  hvata­kerfi bank­ans hafi leitt til þess að starfs­menn og stjórn­endur tóku aukna áhættu með skamm­tíma­gróða að leið­ar­ljósi, og hafi beitt ýmsum aðferðum til þess. Þetta er í þver­sögn við þær kenn­ingar að bón­us­greiðslur bæti afkomu hlut­hafa. Rann­sóknir hafa einnig sýnt fram á tengsl á milli bónus­kerfa og bók­halds­svika. Stjórn­endur sem fái árang­urstengdar greiðslur hafi hvata til að ýkja hagn­að­ar­tölur og draga úr bók­færðum kostn­aði. Þess háttar hegðun felur ekki endi­lega í sér lög­brot, því reikn­ings­skila­reglur gefa stjórn­endum ákveðið svig­rúm til að meta tekjur og kostn­að. Í til­felli Lehman Brothers fóru stjórn­endur þó langt yfir strikið með aðferðum sínum við upp­gjör afleiðu­samn­inga, sem leiddu til þess að opinberar tölur um afkomu bank­ans voru veru­lega skekkt­ar. Áhættu­stýr­inga­kerfi í bönkum virð­ast ekki með nokkru móti hafa tekið til­lit til þeirrar áhættu sem skap­að­ist í tengslum við upp­bygg­ingu bón­us­greiðslna.

Bón­us­greiðsl­urnar sjálfar áhættu­þáttur



Bón­us­greiðslur og aðrar árang­urstengdar greiðslur hafa tíðkast um ára­tuga­skeið í öllum greinum atvinnu­lífs. Ein­hverjir spyrja sig eflaust hvort það sé ekki bara í góðu lagi, hvort þetta sé ekki einka­mál fyr­ir­tækja og þeirra starfs­manna sem njóta ágóð­ans af bón­us­greiðsl­um? Það er auð­vitað ekk­ert að því að verð­launa gott starfs­fólk með góðum kjörum, og auð­vitað er jákvætt að það séu tengsl á milli vinnu­semi og afkomu fólks. En það hvernig til dæmis bankar haga launa­greiðslum til starfs­fólks er ekki einka­mál hlut­hafanna, því eins og fjár­mála­kerfið er upp­byggt í dag kemur öllu sam­fé­lag­inu við.

Bónus­arnir komnir aftur



Margir eru á þeirri skoðun -- og hafa fært fyrir því sann­fær­andi rök -- að bón­us­greiðslur til banka­manna hafi verið einn aðal­or­saka­valdur fjár­málakrepp­unnar sem skall á árið 2008. Að bón­us­greiðslur og árang­urstengdar greiðslur hafi í raun haft í för með sér aukna áhættu­sækni og að þær skapi ranga hvata, sem komi niður á lang­tíma­hags­munum hlut­hafa og sam­fé­lag­inu í heild.

Íslensk fjár­mála­fyr­ir­tæki eru farin að greiða starfs­mönnum sínum bónusa á ný. Það er ekki að undra þó að fólk spyrji sig hvers vegna. Ekki má gleyma að stærstu bank­arnir voru reistir úr öskustónni með skattfé almenn­ings. Þetta snýst ekki um að vera með eða á móti bönkum og háum launum í banka­kerf­inu. En það þarf að eiga sér stað yfir­veguð umræða um það hvort það sé rök­rétt að starfs­fólk banka fái afkomu­tengdar greiðslur og hvernig launa­kerfið á að vera upp­byggt, til að tryggja hags­muni hlut­hafa og sam­fé­lags­ins. Þetta er ekki bara spurn­ing um sið­ferði heldur einnig áhættu. Reynsla áranna 2000-2008 sýnir að það ætti ekki að vera sjálf­sagður hlutur að greiða him­in­háa bónusa.

Höf­undur er hag­fræð­ingur og meist­ara­nemi við LSE í London.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jakob Már Ásmundsson, forstjóri Korta.
Fjártæknifyrirtækið Rapyd kaupir Kortu
Fjártæknifyrirtækið Rapyd hyggst samþætta og útvíkka starfsemi Kortu í posa- og veflausnum, ásamt því að „efla starfsemina á Íslandi með áframhaldandi vexti og ráðningu starfsfólks“.
Kjarninn 7. júlí 2020
Tara Margrét Vilhjálmsdóttir
Pólitíkin og eiginhagsmunirnir á bak við stríðið gegn offitu – I. hluti
Kjarninn 7. júlí 2020
Kristbjörn Árnason
80 milljarða skattsvik á ári
Leslistinn 6. júlí 2020
Huawei á undir högg að sækja beggja vegna Ermasunds
Kínverski fjarskiptarisinn Huawei hefur mætt andstöðu franskra og breskra yfirvalda í kjölfar viðskiptaþvingana Bandaríkjanna gegn fyrirtækinu.
Kjarninn 6. júlí 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Úthlutar 400 milljónum til einkarekinna fjölmiðla
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur undirritað reglugerð um stuðning við einkarekna fjölmiðla.
Kjarninn 6. júlí 2020
Icelandair flutti rúmlega 18 þúsund farþega í júní
Icelandair flutti rúmlega 18 þúsund farþega í júnímánuði, en flutti 553 þúsund farþega í sama mánuði í fyrra. Mun minni samdráttur hefur orðið í fraktflutningum hjá félaginu.
Kjarninn 6. júlí 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Katrín: Ég vonast til þess að við finnum lausn á þessu máli
Forsætisráðherrann hefur tjáð sig um þá ákvörðun Íslenskrar erfðagreiningar að hætta að skima fyrir COVID-19 sjúkdómnum.
Kjarninn 6. júlí 2020
Veirufræðideildin ekki í stakk búin til að taka við fyrr en í lok ágúst
Karl G. Kristinsson, yfirlæknir á sýkla- og veirufræðideild Landspítala, segist vonast til þess að Kára Stefánssyni snúist hugur varðandi aðkomu Íslenskrar erfðagreinar að landamæraskimunum. Deildin sé ekki tilbúin til að taka verkefnið að sér strax.
Kjarninn 6. júlí 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None