Brotamaður bakkar

Hermann Stefánsson
bogglapoststofan.jpg
Auglýsing

Afstaða Hjalta Snæs Ægis­sonar til útgáfu­mála Braga Ólafs­sonar var frá upp­hafi byggð á sandi. Því er fagn­að­ar­efni að hann dregur í nýj­ustu grein sinni allar full­yrð­ingar sínar til baka, bakkar eins og bakkað verð­ur. Gott mál. Batn­andi manni er best að lifa. Mað­ur­inn sem sagði: „Því skyldi rík­is­sjóður veita fé til lista­manna sem skapa ein­göngu fyrir lok­aða elít­u?“ segir nú: „Eng­inn hefur óskað eftir því að Bragi Ólafs­son verði sviptur rit­launum fyrir Böggla­póst­stof­una og að halda öðru eins fram er mark­leysa.“ Mað­ur­inn sem gaf í skyn að Bragi hefði sett „verð­miða á lista­manns­heiður sinn“ segir nú að „rit­höf­und­um, líkt og öðrum lista­mönn­um, [sé] full­frjálst að selja verk sín“ – að vísu bara þeim sem Hjalti hefur vel­þóknun á. Og reyndar hótar Hjalti því í fram­hjá­hlaupi að hætta að verja rit­launa­kerfið ef rit­höf­undar ætli „upp til hópa” að birta verk með sama hætti og Bragi Ólafs­son gerir í Böggla­póst­stof­unni. Hvað þýðir það í raun? Jú, rit­höf­undar skulu halda sig á þröngt snið­inni mottu um hvernig bók­menntum skuli miðlað en fyr­ir­gera ella stuðn­ingi í bar­átt­unni um rit­laun­in. Og Hjalti dregur fokk­merkið sitt meira að segja nið­ur, nú hefur hann allt í einu fulla trú á að rit­höf­und­ur­inn Bragi Ólafs­son, sem átti ekki að hafa sagt neitt mark­vert í tíu ár, eigi fleiri tromp uppi í erminni.

Gott og vel. Á und­an­hald­inu saltar Hjalti Snær í mig, sem honum er guð­vel­komið að gera, en nær þar mark­verðum hæðum í ósam­kvæmni. Fyrst seg­ist hann hafa skrifað stuð­andi grein til að hrista upp í umræð­unni, síðan dregur hann þá röngu ályktun að ég hafi í grein minni verið að skamma hann fyrir „öfga­fulla yfir­lýs­inga­gleð­i”, finnur síðan til nokkuð mörg dæmi þar sem honum finnst ég hafa gert mig sekan um slíkt hið sama. Upp­taln­ing­unni (hún er púra retó­rík og errat­ísk í ofaná­lag) er ætlað að sýna fram á að ekki sé neitt mark á mér tak­andi – en um leið grefur Hjalti undan eigin grein sem, sam­kvæmt honum sjálf­um, er skrifuð með sömu aðferða­fræði eða stíl­með­ul­um.

Stað­reyndin er sú að ég var ekki að skamma Hjalta Snæ fyrir að vera með kjaft. Ég veit ekki við hverju háskóla­kenn­ari býst þegar hann sakar rit­höf­und opin­ber­lega um að hafa haft almenn­ing að féþúfu í tíu ár á lista­manna­launum ef ekki að fá eitt­hvað svipað í haus­inn. Ef maður sakar rit­höf­und um að vera tagl­hnýt­ingur auð­kýf­inga og dregur svo alla rit­höf­unda (eða alla honum tengda) í eina með­virka kap­ít­al­íska kví getur maður barasta hreint ekki kvartað yfir að fá nákvæm­lega það sama til baka. Það er enda í meira lagi skrýtið að Hjalti Snær sé að skrifa um Braga ef hann hefur ekki haft áhuga á bókum hans svona lengi.

Auglýsing

Kjarni þessa litla og ómerki­lega máls er útgáfu­rétt­ur­inn, réttur rit­höf­undar til að haga útgáfu eigin verka með þeim hætti sem honum sýn­ist. Það er tómt mál að tala um úti­lokun í því sam­hengi. Ef rit­höf­undur vill gefa út mark­póst gerir hann það. Vilji hann gefa út vef­síðu sem hverfur gerir hann það. Ekk­ert bók­mennta­eft­ir­lit er til. Álíti sig ein­hver hafa óskorað og óve­fengj­an­legt for­skrift­ar- og kenni­vald í þessum efnum er sá hinn sami á villi­götum og verð­skuldar ræki­legt spark.

Kjarni þessa litla og ómerki­lega máls er útgáfu­rétt­ur­inn, réttur rit­höf­undar til að haga útgáfu eigin verka með þeim hætti sem honum sýn­ist. Það er tómt mál að tala um úti­lokun í því sam­hengi. Ef rit­höf­undur vill gefa út mark­póst gerir hann það. Vilji hann gefa út vef­síðu sem hverfur gerir hann það. Ekk­ert bók­mennta­eft­ir­lit er til. Álíti sig ein­hver hafa óskorað og óve­fengj­an­legt for­skrift­ar- og kenni­vald í þessum efnum er sá hinn sami á villi­götum og verð­skuldar ræki­legt spark.

Fyrir 15 árum mátti fá í örfáum bóka­búðum ljóða­bækur sem José Sara­mago gaf út í 300 ein­tökum hjá obskúr for­lögum og ég veit ekki til þess að hafi ratað í hans opin­beru útgáfu­sögu eða á bóka­söfn (fremur en stór hluti útgef­inna verka á Spáni kemst nokkru sinni á neitt bóka­safn). Þannig hefur hann viljað hafa það, kannski hefur hann litið svo á að þessar bækur ættu bara erindi við tak­mark­aðan hóp í Portú­gal og Galisíu og kannski hefur hann litið svo á að hann væri hrein­lega ekki nógu gott ljóð­skáld. Að saka Sara­mago um að bregð­ast „sam­fé­lags­legri ábyrgð“ sinni með því að velja þessa útgáfu­leið væri hreint dellu­m­akk­erí.

Og svo er það hin leið­in, mikil útbreiðsla en ekk­ert nafn: Fjöldi íslenskra rit­höf­unda og fræði­manna hefur skrifað fróð­leikstexta um íslenskt mál og bók­menntir utan á mjólk­ur­fern­ur, texta með mikla útbreiðslu; samt veit eng­inn hver skrif­aði þá því höf­und­arnir ráða því hvort þeir telja text­ana með höf­und­ar­verki sínu eða ekki, hvort þeir telji þetta merki­leg fræði eða skáld­skap, telji stöffið sitt ekki barasta rétti­lega eiga heima í nafn­lausu birt­ing­ar­um­hverfi. Að ræða úti­lokun hluta höf­und­ar­verka í því sam­hengi myndi hljóma eins og ég veit ekki hvað, spor­hundur með ofnæmi. Vilji ein­hver grennsl­ast fyrir um efnið gæti það auð­vitað verið skemmti­legur leikur en hitt væri hrein þvæla.

Sama má segja um höf­und sem kysi að gefa út litla bók í tíu ein­tökum fyrir vini sína. Þess eru mörg dæmi. Fólk stendur í alls­konar smá­út­gáfum fyrir hina og þessa.

Mér finnst raunar ýmis­legt næsta ámæl­is­laust af vand­læt­ing­ar­efnum Hjalta, svo sem að Björgólfur Guð­munds­son hafi haldið afmæli Ein­ars Más Guð­munds­sonar (Hjalti heyk­ist á að nefna fólk með nafni í grein sinn­i). Þetta hefur margur útgef­andi gert fyrr og síð­ar. Sama dag og síð­ari grein Hjalta birt­ist voru afhentir við Hug­vís­inda­svið dokt­ors­náms­styrkir sem ég sá ekki betur en að væru frá Eim­skip­um.

Að selja Gamma verk, drög að leik­verki, er það góð hug­mynd eða ekki? Ég veit það ekki, en það er svíns­lega ósann­gjarnt og hrein­lega blind­bil­legt að gera rit­höf­und­inn átómat­ískt að tákni fyrir spill­ingu, ég tala nú ekki um ef sá sem slíka gagn­rýni reifar hefur lengi verið áhuga­laus um höf­und­inn, fyrir smekks sak­ir. Engin leið er að taka slíku alvar­lega eða ansa öðru­vísi en með fyllsta þótta og kalla hroka­beyglað grillu­fang.

En mað­ur­inn bakk­ar. Þá má sjá í gegnum fingur með ýmis­legt, hið mesta basl með mynd­mál, skraut­hvörf um eigið texta­lega ofbeldi, sýnd­ar­venslun við vini mína sem eiga víst að bera ábyrgð á skrifum mín­um.

Ýmsar spurn­ingar liggja í loft­inu um sam­spil auð­magns við skáld­skap og fræði og væri gott ef ein­hver tæk­ist á við þær af ein­urð, hrein­skiptni, hug­rekki, ein­lægni og alvöru.

En þetta skrif hér er aðeins til að nótera merk­ingu: Hjalti Snær Ægi­son hefur dregið full­kom­lega í land. Og er það vel.

Það er ágætt ef grein mín, sem að sönnu hafði að geyma yfir­gengi­legar blammer­ing­ar, hafði þau áhrif.

Höf­undur er rit­höf­und­ur.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samdráttur í flugi lagar losunarstöðuna
Losun gróðurhúsalofttegunda frá flugi dróst verulega mikið saman í fyrra. Það er ein hliðin á miklum efnahagslegum og umhverfislegum áhrifum af minni flugumferð eftir fall WOW Air og kyrrsetninguna á 737 Max vélum Boeing.
Kjarninn 24. janúar 2020
Teitur Björn Einarsson
Teitur Björn leiðir starfshóp um aðgerðir til að treysta atvinnulíf og búsetu á Flateyri
Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hafa ákveðið að skipa starfshóp til að móta tillögur um aðgerðir til að treysta atvinnulíf og búsetu á Flateyri í kjölfar snjóflóðsins þann 14. janúar síðastliðinn.
Kjarninn 24. janúar 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 28. þáttur: Ástir, örlög og Quidditch
Kjarninn 24. janúar 2020
Verðmiðinn á Valitor og verksmiðjunni í Helguvík lækkað um nálægt tíu milljarða á einu ári
Arion banki átti sitt langversta rekstrarár í sögu sinni í fyrra, þegar hagnaðurinn var einn milljarður króna. Mestur var tæplega 50 milljarðar króna árið 2014. Erfiðleikar síðasta árs eru fyrst og síðast vegna tveggja eigna.
Kjarninn 24. janúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir og Ástráður Haraldsson
Ástráður varar við dómsmáli ef þegar skipaðir dómarar verði skipaðir í lausa stöðu
Umsækjandi um stöðu Landsréttardómara hefur skrifað dómsmálaráðherra og varað við því að hann áskilji sér rétt til þess að láta reyna á það fyrir dómstólum ef þegar skipaðir dómarar fái stöðuna. Tveir hinna umsækjendanna eru nú þegar dómarar við réttinn.
Kjarninn 24. janúar 2020
Stefán Eiríksson á meðal umsækjenda um stöðu útvarpsstjóra
Búið er að velja út fámennan hóp umsækjenda um stöðu útvarpsstjóra sem valið verður úr. Sitjandi borgarritari er á meðal þeirra sem eru í þeim hópi.
Kjarninn 24. janúar 2020
Vilja þjóðaratkvæði um auðlindarákvæði fyrir mitt ár 2020
Hópurinn sem safnaði á sjötta tug þúsunda undirskrifta gegn afhendingu makrílkvóta í meira en eitt ár í senn á árinu 2015 hefur sent áskorun til Alþingis um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um tvær tillögur um auðlindaákvæði í stjórnarskrá.
Kjarninn 24. janúar 2020
Ástráður Haraldsson héraðsdómari.
Ástráður var á meðal umsækjenda um skipun í Landsrétt en gleymdist
Alls sóttu fjórir um embætti Landsréttardómara sem auglýst var laust til umsóknar í byrjun árs. Þar á meðal er einn þeirra sem var metinn á meðal hæfustu umsækjenda árið 2017, en ekki skipaður.
Kjarninn 24. janúar 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None