Byssumálið: Verklag lögreglu úr takt við alþjóðlega staðla

ZZZZZMP5-038626-9.jpg
Auglýsing

Helen Ólafsdóttir Helen Ólafs­dótt­ir

Umfjöllun í íslenskum fjöl­miðlum um vopna­inn­flutn­ing, vopna­val og áætl­anir um breyt­ingar á með­ferð vopna innan íslensku lög­regl­unnar síð­ustu miss­eri hafa vakið athygli mína. Án þess að þekkja vel til lög­regl­unnar á Íslandi voru engu að síður nokkur atriði sem hljóm­uðu fremur sér­kenni­lega í eyrum þeirrar sem vinnur við þessi mál á alþjóða­vett­vangi.

Hluti af mínu starfi hjá Sam­ein­uðu Þjóð­unum felst einmitt í því að þróa lög­gæslu í löndum sem hafa átt í átökum þar sem inn­viðir sam­fé­lags­ins eru oft rústir einar og fátt um reg­ul­gerð­ir, búnað eða þjálfað starfs­fólk. Vopn­væð­ing lög­reglu og lag­ara­mm­inn er mik­il­vægur hluti af þess­ari upp­bygg­ingu og bót­um, þar sem farið eftir ströngum alþjóð­legum reglum sem fela í sér klár skil­yrði í tengslum við með­höndlun lög­reglu á vopnum og inn­flutn­ingi.

Auglýsing

Skortur á verk­lags­reglum og gagn­sæi



Það fyrsta sem þarf að skoða eru reglu­gerðir um inn­flutn­ing á vopn­um. Á Íslandi eru slíkar reglu­gerðir en lög­reglan sætir sér­á­kvæðum og er greini­legt af spurn­ingum þing­manna að þessar verk­lags­reglur eru ekki mjög kunn­ar, ef það þá yfir­höfuð liggja fyrir slíkar regl­ur. Það er hins vegar venjan á Vest­ur­löndum að þessi mál, sér í lagi val á skot­vopnum fyrir lög­gæslu og her, séu yfir­farin í sér­stökum þing­nefndum sem gæta eft­ir­lits með fram­kvæmda­vald­inu, sér í lagi þar sem um útgjöld skatt­greið­enda er að ræða.

"Slíkar stórar breyt­ingar á reg­ul­gerðum lög­reglu væri eðli­egt að vinna í fagnefnd þar sem hægt væri að leita eftir sér­fræði­á­liti og vinnu­ferlið gagn­sætt nema þjóðar­ör­yggi komi í veg fyrir opna umræðu."

Nú sýn­ist mér reyndar deilt um hvort vopnin séu gjöf en það er engu að síður kostn­aður við við­hald og skot­færi sem hljóta að koma inn í mynd­ina og gera þarf ráð fyrir því hvernig eigi að losa sig við vopnin þegar þau eru útrunnin en það getur verið ansi kostn­að­ar­samt.

Breyt­inga er þörf á reg­ul­gerð lög­reglu



Í lögum og reglu­gerðum um lög­reglu er minnst á vopn í tengslum við reglu­gerð 774/1998 um sér­sveit lög­reglu­stjór­ans. Þar segir í 1. Grein: „Rík­is­lög­reglu­stjór­inn ann­ast við­fangs­efni sem eðli máls sam­kvæmt eða aðstæðna vegna kalla á mið­stýr­ingu eða sam­hæf­ingu lög­reglu­liða á lands­vísu. Hann skal starf­rækja sér­sveit lög­reglu til að takast á við vopnuð lög­reglu­störf og örygg­is­mál þegar þörf krefur hvar sem er á land­inu og innan efna­hags­lög­sögu Íslands.”

Ekki fæ ég séð við fyrstu sýn að ákvæði sé að finna um vopna­burð almennrar lög­reglu og myndi það því eðli máls­ins sam­kvæmt þurfa breyt­ingar á reglu­gerð lög­reglu sem þyrfti sam­þykkt ráð­herra áður en vopn gætu farið í almenna umferð. Slíkar stórar breyt­ingar á reg­ul­gerðum lög­reglu væri eðli­legt að vinna í fagnefnd þar sem hægt væri að leita eftir sér­fræði­á­liti og vinnu­ferlið gagn­sætt nema þjóðar­ör­yggi komi í veg fyrir opna umræðu.

Álit fag­manna og sam­ráð nauð­syn­legt við val á vopnum



Það er einnig venja að þegar gerðar eru breyt­ingar á vopna­burði lög­gæslu í lýð­ræð­is­legu sam­hengi þar sem stjórn­sýsla er gagn­sæ, að ræki­lega sé skoðað hvaða vopn eigi við hverju sinni. Þess má t.d. geta að ákveðin útgáfa af MP5 vopnum (til eru yfir 100 afbrigði) er í notkun hjá amer­íska sjó­hern­um. Sú breyt­ing að fara úr því að vera með óvopn­aða lög­gæslu yfir í vopn­aða lög­gæslu með til­komu MP5 vopna gefur í skyn að mikil hætta steðji að sem rétt­læti slíka breyt­ingu. Eðli­legt væri að vísa til auk­inna árása í sam­fé­lag­inu þar sem skot­vopn koma við sögu en hvergi hefur slík töl­fræði litið dags­ins ljós, að minnsta kosti ekki tengt þess­ari umræðu.

"­Mik­il­væg­ast er að meta lík­urnar á að vopn­væð­ing lög­regl­unnar leiði ekki til stig­mögn­unar á notkun skot­vopna og eins þarf að gera góðar ráð­staf­anir um með­höndlun og geymslu á skot­vopnum áður en þau eru sett í umferð svo borg­urum stafi hrein­lega ekki hætta af."

 

Ef megin ástæðan er ótti við hryðju­verk þá hefði slík umræða átt að fara fram í tengslum við örygg­is­á­ætlun lands­ins eða sem kallað er ‘national security stra­tegy’. Slík stra­tegía felur í sér áhættu­mat og þar væri eðli­legt að taka ákvarðnir um hvaða bún­aður séu nauð­syn­legur fyrir lög­reglu og land­helg­is­gæslu til að bregð­ast við hætt­un­um. Það er mis­jafnt hvaða ráðu­neyti hefur yfir­um­sjón með slíkri vinnu en umfjöllun um þjóðar­ör­yggi fer venju­lega fram í við­kom­andi þing­nefnd eins og raunin var einmitt nýlega þegar gerð örygg­is­á­ætl­unar var rædd í þing­inu.

Málið ekki endi­lega leyst með vopn­væð­ingu



Þegar búið er að skil­greina hætt­una sem steðjar að lög­reglu og borg­urum þá fyrst er kom­inn grund­völlur til að ræða hvers kyns vopn séu við­eig­andi en hafa ber í huga að það eru margar aðrar leiðir sem hægt er að fara til þess að auka öryggi í sam­fé­lag­inu sem felur ekki í sér aukna vopn­væð­ingu heldur for­varn­ir, betra upp­lýs­inga­flæði milli lög­reglu og borg­ara, sam­fé­lags­vinnu (comm­unity ori­ented policing) og betri þjálfun lög­reglu. Mik­il­væg­ast er að meta lík­urnar á að vopn­væð­ing lög­regl­unnar leiði ekki til stig­mögn­unar á notkun skot­vopna og eins þarf að gera góðar ráð­staf­anir um með­höndlun og geymslu á skot­vopnum áður en þau eru sett í umferð svo borg­urum stafi hrein­lega ekki hætta af.

Síð­ast en ekki síst má taka það fram að Ísland er númer fimmtán á lista yfir lönd með skot­vopn í einka­eigu. Þetta er ekki nýtt af nál­inni og hefur hingað til ekki kraf­ist þess að almenn lög­regla gangi um vopn­uð. Þess vegna er mik­il­vægt að rann­saka betur hætt­una til þess að brugð­ist sé rétt við vánni og lög­regla geti brugð­ist við án þess að þurfa að grípa til vopna.

Alþjóð­legar leið­bein­ingar hvetja til sam­vinnu lög­reglu og borg­ara



Það skal ekki lesast þannig að ég hafi mótað mér skoð­anir um það hvers kyns vopna­bún­aður sé við­eig­andi í þessu til­felli og ljóst að lög­reglan þarf að búa yfir tækjum og tólum til þessa að verja sig og almenna borg­ara gagn­vart glæpa­mönnum eða jafn­vel hryðju­verka­mönnum en það eru til alþjóð­legar leið­bein­ingar um hvernig þessum málum skuli best háttað í lýð­ræð­is­ríkjum þar sem gagn­sæi stjórn­sýsl­unnar er horn­steinn lýð­ræð­is­ins og ákvarð­an­ar­takan á að vera sem næst almennum borg­urum sér í lagi þegar kemur að lög­gæslu.

Það er því kannski ábend­ing til íslenkra stjórn­valda og þing­manna að kynna sér vel alþjóð­legar reglur og leið­bein­ingar um þessi mál og skoða ræki­lega hvernig haldið er á spöð­unum í nágranna­ríkj­un­um. Þess má einnig geta að lög­reglan í Bret­landi hefur það sem yfir­lýst mark­mið að vera gagnsæ um kaup og notkun vopna innan lög­regl­unn­ar. Það er ekki tal­inn góður siður í lýð­ræð­is­ríkjum að skot­vopna­eign lög­reglu og notkun þeirra sé einka­mál lög­reglu og ráð­herra.

Höf­undur starfar sem ráð­gjafi hjá Sam­ein­uðu þjóð­unum meðal ann­ars varð­andi vopna- og örygg­is­mál.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiÁlit
None