„Ef þú hlærð ekki ertu terroristi“

h_51735573.jpg
Auglýsing

Eftir fjöldamorðin í París í síð­ustu viku hefur heims­byggðin ekki talað um margt annað en árás­ina á Charlie Hebdo. Hingað til hafa lang flestir talað um morðin sem árás á tján­ing­ar­frels­ið. En færri líta á þau sem taktík, leið til að búa til gjá milli múslima og ann­arra. Hvernig við lítum á ástæður árás­ar­innar hefur mikið að segja um það hvernig við bregð­umst við henni. Þar skiptir mestu máli að við látum hana ekki kynda undir for­dómum og hatri gagn­vart múslimum í sam­fé­lag­inu.

Helga Tryggvadóttir þróunarfræðingur. Helga Tryggva­dóttir þró­un­ar­fræð­ing­ur.

Í kjöl­far þess­ara hrylli­legu morða hafa við­brögðin að miklu leyti skipst í tvennt. Fyrri hóp­ur­inn álítur þau stafa af ein­hverju fárán­legu hatri múslima á „okk­ar“ mál­frelsi. Eins og sam­hengi og saga skipti þar engu máli. Hinn hóp­ur­inn er svo upp­tek­inn af teng­ingum milli atvinnu­leys­is, fátæktar og stöðu múslima sem minni­hluta­hóps, að hann sér ekki að sú skýr­ing segir heldur ekki alla sög­una. Þó fátækt og úti­lokun hafi vafa­laust sitt að segja þá er ekk­ert sama­sem merki á milli þess að vera ómennt­aður og þess að „vita ekki bet­ur“ .

Auglýsing

Lausnin er því ekki endi­lega fræðsla enda treð­urðu ekki fræðslu ofan í kokið á ein­hverjum sem vill ekk­ert með hana hafa. Getur verið að til­gangur árás­ar­innar hafi fyrst og fremst verið taktískur, leið til að ná und­ir­tök­unum í stríði? Því það eru víst all­nokkur stríð háð í okkar nafni, þó ef til vill hætti okkur til að gleyma því. Þau eru ekki alltaf í sjón­varp­inu og því síður á face­book.

Hverjar eru lík­urnar á því að árás­ar­menn­irn­ir, fæddir og upp­aldir í Frakk­landi, hafi ekki áttað sig á því árás á Charlie Hebdo myndi valda reiðiöldu gegn múslimum?

Hverjar eru lík­urnar á því að árás­ar­menn­irn­ir, fæddir og upp­aldir í Frakk­landi, hafi ekki áttað sig á því árás á Charlie Hebdo myndi valda reiðiöldu gegn múslim­um? Hvers vegna sækj­ast þeir eftir því að hand­sprengjum sé varpað á moskur og hatur gegn þeirra eigin fólki magnist?

Því það mun óhjá­kvæmi­lega ger­ast, þrátt fyrir fögur fyr­ir­heit ráða­manna um sam­stöðu. Svarið er til­tölu­lega ein­falt; því fleiri árásir sem munu eiga sér stað gegn múslimum í Frakk­landi, því meiri líkur á því að franskir múslimar gangi til liðs við Al Qaeda og ISIS í Mið­aust­ur­lönd­um. Þess­ari taktík hafa sömu hópar beitt áður í Írak en hún er ein aðal ástæðan fyrir þeim und­ir­tökum sem ISIS hefur náð á svæð­inu.

Ef til vill varð Charlie Hebdo ekki að skot­marki sökum inni­halds þess (sem hefur þó kannski ekki hjálpað til). Skot­markið hefði í raun getað verið hvað sem er, svo fram­ar­lega sem það hefði skapað næga reiði og ótta. Höfum í huga þá ímynd sem þessir hópar sem morð­in­gj­arnir til­heyrðu eru að reyna að skapa sér; árásir á barna­skóla, afhöfð­anir blaða­manna, hryðju­verk. Þjóðir reyna að skapa sér ímyndir og það sama á við um hryðju­verka­sam­tök, þarna er allt gert til að skapa sem mestan ótta og við­bjóð hjá and­stæð­ingn­um. Að sumu leyti má skil­greina þetta sem algjöra and­stæðu þeirrar ímyndar sem Vest­ur­lönd reyna að skapa sér; Við komum með frelsi og lýð­ræði en í raun ætlum við að geyma þig í app­el­sínu­gulum galla án dóms og laga í ára­tug, aflífa þig með mann­lausri sprengju­flug­vél eða beita „nýstár­leg­um“ yfir­heyrslu­að­ferðum sem, ef þær væru not­aðar af hinum aðil­an­um, væru kall­aðar villi­manns­leg­ar. 

En það er ekki þar með sagt að árásin á Charlie Hebdo hafi ekki áhrif á tján­ing­ar­frelsið, þó ég vilji halda því fram að það hafi ekki verið eini til­gang­ur­inn. Vissu­lega getur það gerst núna að skop­mynda­teikn­arar hugsi sig tvisvar um áður en þeir birta skop­myndir af spá­mann­inum vegna ótta við afleið­ing­arn­ar.

En það er ekki þar með sagt að árásin á Charlie Hebdo hafi ekki áhrif á tján­ing­ar­frelsið, þó ég vilji halda því fram að það hafi ekki verið eini til­gang­ur­inn. Vissu­lega getur það gerst núna að skop­mynda­teikn­arar hugsi sig tvisvar um áður en þeir birta skop­myndir af spá­mann­inum vegna ótta við afleið­ing­arn­ar. Það er hins vegar lík­legra að við sjálf leyfum tján­ing­ar­frels­inu að ganga okkur úr greipum með því að horfa í hina átt­ina á meðan hið alltum­lykj­andi eft­ir­lits­kerfi rík­is­ins andar ofan í háls­málið á okk­ur. Rétt eins og hefur nú þegar gerst með frið­helgi einka­lífs­ins. Og hvernig geta Vest­ur­lönd státað sig af mál­frelsi á meðan fólk á borð við Chel­sea Mann­ing, Edward Snowden og Julian Assange eru ýmist fang­elsuð eða á flótta, fyrir það að koma upp­lýs­ingum á fram­færi? Á sama tíma ber­ast fréttir um að múslimar séu í auknum mæli dæmt fyrir ummæli á net­inu (þeir eru víst ekki að segja „rétta“ hluti) og hinn umdeildi grínisti Dieu­donne var nýlega fang­els­aður fyrir þá sök að „af­saka hryðju­verk“ í face­book kommenti. Ef við ætlum að verja tján­ing­ar­frelsið þýðir ekki bara að verja það gegn öfga­mönn­um, við verðum líka að verja það gegn okkur sjálf­um.

Í því and­rúms­lofti for­dóma og hat­urs sem nú ríkir eru margir sem rugla því saman að útskýra og rétt­læta. En ef við viljum ekki búa til víta­hring stig­vax­andi ofbeldis gæti verið skyn­sam­legt að setj­ast niður og reyna að skilja hvað gerð­ist og hvers vegna. Það skiptir engu máli hvort við höldum áfram að dansa á hinni fínu línu kald­hæðni og móðgana, á meðan rík­is­stjórnir Vest­ur­landa eru enn að ráð­ast inn í önnur lönd og pynta fólk í nafni frelsis og lýð­ræð­is. Jafn­vel þó fyrstu við­brögð á yfir­borð­inu séu þau að kenna ekki múslimum sem heild um það sem gerð­ist, þá býr samt þessi hug­mynd í koll­inum á mörg­um, að kannski séu þeir bara öðru­vísi, að kannski sé þeim bara illa við mál­frelsið, að kannski er þetta bara það sem ger­ist þegar þú ert með stóran hóp af ómennt­uðum atvinnu­leys­ingjum sem koma úr annarri menn­ingu en þú. Og á end­an­um, þegar fennir yfir atburð­ina og sam­staðan er fokin út um glugg­ann þá munu þessar hugs­anir gægj­ast fram úr skúma­skot­un­um, skýr­ingar sem fela það í sér að þetta séu meiri villi­menn en „við“, að „þeir“ hati mál­frelsið „okk­ar“ en ekki það að þeir hati hræsn­ina sem felst í því að ráð­ast inn í lönd múslima með mál­frelsið í annarri og mann­lausan dróna í hinni, reiðu­búin til að mata þá inn um öfugan enda. Hvernig getur þetta endað öðru­vísi en með ósköp­um?

Núna sleikja öfga­hægri­menn út um því þeir fá loks­ins tæki­færi til að segja: „Við sögðum ykkur það“

Þetta er taktík, ætl­unin er að æsa alla nógu mikið upp þannig að þeir drífi sig til Sýr­lands til að láta sprengja sig í loft upp. Og hún er strax farin að virka, með árásum á moskur og yfir­lýs­ingar Mar­ine Le Pen um að end­ur­vekja eigi dauða­refs­ing­ar. Núna sleikja öfga­hægri­menn út um því þeir fá loks­ins tæki­færi til að segja: „Við sögðum ykkur það“ en á meðan erum við hin, þau „frjáls­lyndu“ og “for­dóma­lausu“ að end­ur­skil­greina „ef þú ert ekki með okkur þá ertu á móti okk­ur“ yfir í „ef þú hlærð ekki þá ertu ter­r­orist­i“.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiÁlit
None