Enn eitt stefnulaust ár

Rósa Bjarnadóttir, forstöðumaður bókasafns og upplýsingaþjónustu Listaháskóla Íslands, skrifar grein í tilefni af viku opins aðgangs 2021 5.-31. október.

Auglýsing

Um þessar mundir er eitt ár liðið síðan und­ir­rituð birti grein í Kjarn­anum, fyrir hönd hóps bóka­safns- og upp­lýs­inga­fræð­inga í háskóla­bóka­söfn­um, undir fyr­ir­sögn­inni #Hvar­er­OA­stefn­an? Lýst var eftir opin­berri stefnu mennta­mála­ráðu­neyt­is­ins um Opinn aðgang að nið­ur­stöðum rann­sókna og þeirri spurn­ingu varpað fram hvort bíða þyrfti til árs­ins 2022 eftir að hægt væri að hefja inn­leið­ingu stefn­unn­ar.

Greinin var skrifuð í til­efni árlegrar viku opins aðgangs og nú þegar árið er liðið er áhuga­vert að skoða hvernig stefnu­mót­un­ar­vinna mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins hefur geng­ið:

  • Í des­em­ber 2019: Til­lögum til mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra að stefnu um opinn aðgang að nið­ur­stöðum rann­sókna skilað til mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is.
  • 13. mars 2020: Mál nr. 70/2020 Opinn aðgangur að nið­ur­stöðum rann­sókna sett í sam­ráðs­gátt og var til umsagnar til 27. mars 2020.

Auglýsing

Í umsögn Háskóla Íslands, sem var sú eina sem barst um mál­ið, er til­lög­unum fagnað og sagt að þær séu í góðu sam­ræmi við þró­un­ina í nágranna­lönd­unum og í sam­ræmi við stöð­una hér­lend­is. Í þess­ari jákvæðu umsögn um stefnu­til­lög­urnar um opinn aðgang að rann­sókn­ar­nið­ur­stöðum ítrekar HÍ hins vegar skort á stefnu um opinn aðgang að rann­sókn­ar­gögn­um.

  • 27. mars 2020: Nið­ur­stöður sam­ráðs máls nr. 70/2020 settar í vinnslu.
  • 14. sept­em­ber 2021: Nið­ur­stöður máls nr. 70/2020 birtar í sam­ráðs­gátt­inni.

Í nið­ur­stöð­unum segir m.a.:

„Ráðu­neytið vinnur nú að stefnu á grund­velli skýrsl­unnar með það að mark­miði að stuðla að því að rann­sókn­ar­nið­ur­stöður sem greiddar eru fyrir opin­bert fé séu aðgengi­legar á raf­rænu formi án end­ur­gjalds svo að flestir geti nýtt sér nið­ur­stöður þeirra.“

Í nið­ur­stöð­unum virð­ist jafn­framt tekið undir ítrekun HÍ á skorti á stefnu um opinn aðgang að rann­sókn­ar­gögn­um:

„Með opnum aðgangi að rann­sókn­ar­gögnum er stuðlað að útbreiðslu þekk­ingar og nýt­ingu hennar í sam­fé­lag­inu, en jafn­framt verið að efla gæði rann­sókna. Með því að opna aðgang skap­ast ábóti fyrir allt sam­fé­lag­ið, hraðar vexti þess og hvetur til nýsköp­un­ar.“

Sem sagt eftir að hafa unnið með málið í 17 mán­uði virð­ist lítið sem ekk­ert hafa gerst og enn vantar stefn­una um opinn aðgang að rann­sókn­ar­nið­ur­stöð­um.

Hvað tef­ur?

Í stefnu­til­lög­unum eru sett fram mark­mið, leiðir og aðgerð­ir.

Meg­in­mark­mið stefn­unnar verði að „Nið­ur­stöður rann­sókna sem notið hafa opin­berra styrkja á Íslandi verði aðgengi­legar án end­ur­gjalds.“ Jafn­framt er sett sem mark­mið „að breyt­ingin frá hefð­bund­inni útgáfu vís­inda­greina til opins aðgangs auki ekki heild­ar­kostnað sam­fé­lags­ins af útgáfu, dreif­ingu og aðgangi að vís­inda­legri þekk­ingu og gætt verði að því að greiða ekki bæði fyrir birt­ingu og aðgang.“

Leiðir að mark­miðum felist í safn­vistun skv. grænu leið­inni til að byrja með þar sem vís­inda­menn birta nið­ur­stöð­ur­/­greinar í áskrift­ar­tíma­ritum og vista hand­ritið jafn­framt í varð­veislu­safni. Gert er ráð fyrir að með tím­anum verði sú þróun að birt­ingin fær­ist frá grænu leið­inni yfir í gullnu leið­ina en þá birt­ast rann­sókn­ar­nið­ur­stöður alfarið í tíma­ritum sem eru í opnum aðgangi.

Í aðgerða­lið til­lagn­anna eru svo til­greindir þeir aðilar sem koma þurfa að mál­inu og verk­efni þeirra vel skil­greind.

Eru ofan­talin atriði (mark­mið, leiðir og aðgerð­ir) ekki einmitt þau sem eiga að vera í form­legu stefnu­skjali? Getur verið að málið tefj­ist vegna þess að enn virð­ist ekki hafa verið unnið í stefnu um rann­sókn­ar­gögn? Í títt­nefndum til­lögum kemur skýrt fram að verk­efni hóps um opin vís­indi er tví­þætt; ann­ars vegar um opinn aðgang að rann­sókn­ar­nið­ur­stöðum og hins vegar um opinn aðgang að rann­sókn­ar­gögn­um. Frá verk­efna­hópi mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra um opin vís­indi eiga sem sagt að koma til­lögur að tveimur stefnum en ekki ein heild­ar­stefna um opin vís­indi og sá grunur læð­ist að und­ir­rit­aðri að hér gæti verið um ein­hvern mis­skiln­ing að ræða.

Í við­auka með stefnu­til­lög­unum er fjallað um fyr­ir­komu­lag útgáfu, áskriftir (að ekki sé greitt bæði fyrir áskrift að tíma­rit­inu og útgáfu greina í opnum aðgangi í því) og að lokum sett fram kostn­að­ar­mat. Ljóst er að við­auk­inn (skrif­aður árið 2019) þarfn­ast end­ur­skoð­unar nú þegar líður að árinu 2022 en það ætti þó ekki að hindra gerð opin­berrar stefnu um opinn aðgang að rann­sókn­ar­nið­ur­stöðum þar sem þessi atriði telj­ast lík­lega þættir í inn­leið­ingu. Ef hins vegar þessi atriði þurfa að liggja fyrir til að hægt sé að ljúka við gerð stefn­unnar er þá ekki ráð að ráðu­neyt­is­starfs­maður fái það verk­efni og ljúki síðan gerð stefn­unn­ar? Síðan þarf að mynda vinnu­hóp þeirra aðila sem nefndir eru í aðgerða­kafl­anum um inn­leið­ing­una og hefja svo ferl­ið.

Það að ráðu­neytið vinni nú fyrst eftir sautján mán­aða töf að stefn­unni er klént svar þar sem upp­lýs­ingar liggja ekki fyrir um hvernig þeirri vinnu er háttað eða hvenær henni á að vera lok­ið. #Hvar­er­OA­stefnan er því enn í fullu gildi.

Höf­undur er for­stöðu­maður bóka­safns og upp­lýs­inga­þjón­ustu Lista­há­skóla Íslands.

Heim­ild­ir:

Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­ið. (e.d.). Opinn aðgangur að nið­ur­stöðum rann­sókna. Sam­ráðs­gátt – opið sam­ráð stjórn­valda við almenn­ing. Sótt 13. októ­ber 2021 af https://­samrads­gatt.is­land.is/oll-mal/$Cases/Details/?id=2659

Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­ið. (2019, sept­em­ber). Opinn aðgangur að nið­ur­stöðum rann­sókna: Til­lögur verk­efn­is­hóps mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra. Sótt af https://­samrads­gatt.is­land.is/Skrar/$Cases/­GetCaseFi­le/?id=%7B943dc525-4065-ea11-9b94-005056bcce7e%7D

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mynd frá sænsku strandgæslunni sýnir hversu stór hvert og eitt gat á leiðslunni er. Uppstreymið raskaði sjó á um kílómetra svæði.
Fjöldi herskipa við gaslekana – Svæðið skilgreint sem „glæpavettvangur“
Þótt gas flæði ekki lengur út úr gasleiðslum Nord Stream 1 og 2 er enn gas í þeim. Á vettvang streymir nú fjöldi herskipa frá nokkrum ríkjum. Rússar gætu talið sig eiga rétt á að koma að rannsókninni þar sem atvikið átti sér stað á alþjóðlegu hafsvæði.
Kjarninn 3. október 2022
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Kvenskörungurinn Jóninna Sigurðardóttir
Kjarninn 3. október 2022
Jóhann Páll Jóhannsson, þingmaður Samfylkingarinnar, er fyrsti flutningsmaður breytinga á lögum um stöðuveitingar.
Óheimilt verði að skipa í embætti ráðuneytisstjóra með flutningi
Þingmaður Samfylkingar fer fyrir frumvarpi um breytingar á lögum um stöðuveitingar þar sem ráðherra verður óheimilt að skipa í embætti ráðuneytisstjóra með flutningi. Einnig er lagt til að takmarka heimildir ráðherra til stöðuveitinga án auglýsingar.
Kjarninn 3. október 2022
Karl Englandskonungur hafði áhuga á að sækja loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP27, í Egyptalandi í næsta mánuði. Liz Truss forsætisráðherra finnst það ekki svo góð hugmynd.
Truss vill ekki að Karl konungur sæki COP27
Umhverfismál hafa löngum verið Karli konungi hugleikin. Hann mun hins vegar ekki sækja loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP27, í næsta mánuði þar sem Lis Truzz forsætisráðherra ráðlagði honum að fara ekki.
Kjarninn 3. október 2022
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir
Segir Jón Baldvin „haga sér eins og rándýr sem velur bráð sína af kostgæfni“
Fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar segir að Íslendingar eigi „mjög erfitt með að horfast í augu við að flottir karlar misbeiti valdi sínu gagnvart ungum konum og körlum.“ Það þurfi hins vegar að horfast í augu við að þeir geri það.
Kjarninn 3. október 2022
Joola marar í hálfu kafi undan ströndum Gambíu, daginn eftir slysið.
444 börn
Titanic Afríku hefur ferjan Joola verið kölluð. Það er þó sannarlega ekki vegna glæsileika hennar heldur af því að hún hlaut sömu skelfilegu örlög.
Kjarninn 2. október 2022
Ólöf Sverrisdóttir ákvað að skrifa ljóð á hverjum degi í eitt ár. Úr varð ljóðabókin Hvítar fjaðrir.
Ljóðin féllu eins og hvítar fjaðrir af himnum ofan
Ólöf Sverrisdóttir leikkona ákvað að skrifa ljóð á hverjum degi og við það fóru ljóðin að koma til hennar í svefnrofanum á morgnana. Afraksturinn ber heitið „Hvítar fjaðrir“ og safnað er fyrir útgáfu ljóðabókarinnar á Karolina fund.
Kjarninn 2. október 2022
Nýtt deiliskipulag gerir ráð fyrir meira byggingarmagni en hið eldra.
Líkja fyrirhugaðri nýbyggingu í Mosfellsbæ við vegginn mikla í Game of Thrones
Íbúar við götuna Bjarkarholt í miðbæ Mosfellsbæjar gera sumir verulegar athugasemdir við breytingar sem stendur til að gera á deiliskipulagi uppbyggingarreits í næsta nágrenni heimilis þeirra.
Kjarninn 2. október 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar