Game_Over.png
Auglýsing

Það er vart hægt að draga aðra ályktun en að það leik­rit sem sett var á fót í vik­unni af stjórn­ar­flokk­unum hafi verið afar vel ígrund­að. Að und­ir­búa breyt­ingar til að auka póli­tísk yfir­ráð yfir Seðla­bank­anum og að slíta við­ræðum við Evr­ópu­sam­bandið (ES­B). Það er vart hægt að kom­ast að annarri nið­ur­stöðu en að báðir for­víg­is­menn flokk­anna hafi legið yfir afleið­ingum aðgerð­anna og hafi ákveðið að þær myndu leiða íslenska þjóð inn í sam­fé­lag sem væri þeim að skapi. Ef þeir hafa ekki gert það þá er um að ræða mesta póli­tíska gáleysi sem átt hefur sér stað hér­lend­is. Nokkru sinni.

Eftir þá viku sem var að líða er nefni­lega kýr­ljóst hvert Ísland stefn­ir. Hvernig Ísland fram­tíðar verð­ur. Það verður hafta- og milli­færslu­sam­fé­lag með mik­illi póli­tískri mið­stýr­ingu helstu stofn­anna hag­kerf­is­ins og reglu­legum geng­is­fell­ingum til að rétta af hag stoða­tvinnu­greina. Þetta sam­fé­lag verður óra­fjar­lægð frá því frjálsa mark­aðs­kerfi sem þorri Íslend­inga vill vera hluti af.

Bannað að reynslu­aka

Auglýsing

Þegar hin mjög illa skrif­aða og gild­is­hlaðna þings­á­lyktun um við­ræðu­slit, sem lögð var fram í lok síð­ustu viku, verður sam­þykkt mun hún hafa ýmis konar afleið­ing­ar. Hún reynir til að mynda að binda hendur Íslend­inga fram­tíð­ar­innar með þeim hætti að ekki á að vera unnt að sækja um aðild að ESB nokkru sinni aftur án þess að þjóð­ar­at­kvæði fari fram. Það er eins og að setja það í neyt­enda­lög að fólk megi ekki kaupa bíl nema að hafa alls ekki reynslu­ekið hon­um. Bíla­kaupin eigi að grund­vall­ast á útliti bíls­ins og þeim eig­in­leikum sem sölu­mað­ur­inn segir að hann búi yfir.

Þessi þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu­bind­ing er líka kostu­leg í ljósi þess að rík­is­stjórn­ar­flokk­arn­ir, sem báðir hafa marg­ít­rekað lofað þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um áfram­hald við­ræðna, eru að grípa til þess­arra slit-að­gerða núna til að forð­ast slíka. Þeir treysta ekki þjóð­inni núna þegar hluti upp­lýs­ing­anna um hvað aðild þýðir liggur fyr­ir, en vilja endi­lega treysta henni í fjar­lægri fram­tíð ef ákveðið verður að byrja allan sirkus­inn upp á nýtt.

Ég er reyndar þeirrar skoð­unar að það sé fjar­stæðu­kennt að setja hálf­bak­aðan aðild­ar­samn­ing í þjóð­ar­at­kvæði. Það á að ljúka við­ræðum og leyfa fólki að kjósa á vit­rænum nótum með raun­veru­lega nið­ur­stöðu fyrir framan sig. Ekki að láta rang­túlk­an­ir, ofsa og oft á tíðum van­þekk­ingu þeirra sem telja að ESB leysi öll okkar vanda­mál eða ein­feld­inga úr Skaga­firði sem halda að það vaxi á okkur horn við inn­göngu vera uppi­stöð­una í ákvörð­un­ar­töku þorra þjóð­ar­inn­ar.

Það er bannað að vera með höft

Skýrsla Hag­fræði­stofn­unar Háskól­ans um Evr­ópu­sam­bandið er ekki þess eðlis að hægt sé að nota hana sem grund­völl og rök­stuðn­ing slita á aðild­ar­við­ræð­um. Þetta er ekki skoð­un. Þetta er stað­reynd. Þeir sem efast um það skulu ein­fald­lega lesa skýrsl­una. Hún er fín og fræð­andi. En leiðir engan nýjan sann­leik í ljós.

En slit­in, sem munu sann­ar­lega raun­ger­ast á næst­unni í ljósi mik­ils þing­meiri­hluta stjórn­ar­flokk­anna, munu hafa fleiri beinar afdrifa­ríkar afleið­ing­ar. Íslend­ingar eru aðilar að samn­ingnum um Evr­ópska Efna­hags­svæðið (EES). Sá samn­ingur veitir okkur nokk­urs­konar auka­að­ild að mik­il­væg­asta þætti Evr­ópu­sam­bands­ins, innri mark­aði Evr­ópu, án tolla og gjalda á all flestar vör­ur. Á árinu 2012 fór rúm­lega 78 pró­sent af útfluttum vörum Íslend­inga inn á EES-­svæð­ið. Þessi samn­ingur er því, væg­ast sagt, lang­mik­il­væg­asti við­skipta­samn­ingur þjóð­ar­inn­ar.

Þegar Ísland und­ir­gengst EES-­samn­ing­inn í byrjun árs 1994 sam­þykkti landið líka að inn­leiða hið ófrá­víkj­an­lega fjór­frelsi ESB: innan svæð­is­ins sem samn­ing­ur­inn nær til gildir frjálst flæði fólks, varn­ings, þjón­ustu og fjár­magns.

Þegar Íslend­ingar inn­leiddu fjár­magns­höft í kjöl­far hruns­ins þá brutu þeir gegn einni af þessum grunn­stoð­um. Þ.e. frjáls flæðis fjár­magns. Hluti af aðild­ar­ferl­inu að ESB var að setja á fót sam­starfs­vett­vang þar sem unnið var að losun þess­arra hafta svo skil­yrðið væri upp­fyllt. ESB hefur nú dregið sig út úr því hjálp­ar­starfi og eftir að aðild­ar­við­ræð­unum verður slitið mun sann­ar­lega verða sett fram sú krafa að Íslend­ingar upp­fylli það. Vanda­málið er að meira segja kok­hraust­ustu rör­sýn­is­menn­irn­ir, sem eru að rifna úr stór­hættu­legu sjálfs­trausti eftir að Ices­a­ve-veð­málið gekk upp, við­ur­kenna að það verður ekk­ert hægt að afnema höft hér að fullu á meðan að við erum með íslenska krónu sem gjald­mið­il. Það má því alveg með réttu draga þá ályktun að EES-­samn­ing­ur­inn sé núna í upp­námi.

„Verð­mið­inn“ að EES

Tvennt annað styður þá álykt­un. Í fyrsta lagi hefur ESB breyst gríð­ar­lega á þeim 20 árum frá því að EES-­samn­ing­ur­inn var gerð­ur. Innan sam­bands­ríkj­anna ríkir hvorki þol­in­mæði né skiln­ingur gagn­vart þess­ari sér­lausn sem und­an­skilur þrjár þjóðir undan byrðum ESB að mestu en veitir þeim aðgang að stærsta ávinn­ingi þess, hinum sam­eig­in­lega innri mark­aði.

Í öðru lagi borgar Ísland fyrir EES-­samn­ing­inn með ýmsum hætti. Stærstur hluti þeirrar borg­unar fer í gegnum vett­vang sem kall­ast Þró­un­ar­sjóður EFTA.  Hann er oft nefndur verð­mið­inn inn á innri markað ESB. Frá því að Ísland og Nor­egur skrif­uðu undir EES-­samn­ing­inn hafa þau greitt í þennan sjóð.  Hann úthlutar svo fjár­magni til þeirra fimmtán aðild­ar­ríkja sem fá greiðslur úr sjóðn­um.

Samn­ingar um fram­lög í sjóð­inn eru teknir upp á fimm ára fresti. Síð­ast var samið um tíma­bilið 2009-2014. Fram­lög í hann voru áætluð um 155 millj­arðar króna á verð­lagi dags­ins í dag á því tíma­bili. Af því fram­lagi var áætlað að Ísland greiddi tæp­lega fimm pró­sent, eða allt að sjö millj­örðum króna. Á árinu 2014 greiðum við til að mynda 1,4 millj­arða króna í sjóð­inn sam­kvæmt fjár­lög­um. Liechten­stein borgar rétt yfir eitt pró­sent af kostn­að­inum og Nor­egur tæp­lega 95 pró­sent.

Auk þess er til sér­stakur Þró­un­ar­sjóður Nor­egs sem þró­un­ar­ríki ESB fá úthlutað út úr. Norð­menn borga um 125 millj­arða króna inn í hann á tíma­bil­inu. Norð­menn borga því ca. 260-270 millj­arða króna fyrir aðgöngu að innri mark­aðn­um. Ísland hangir í pils­fald­inum og fær að fylgja með.

Bæði Norð­menn og ESB í fýlu

Í ár þarf að semja upp á nýtt um „verð­mið­ann að innri mark­aðn­um“. Líkt og alltaf mun verð­mið­inn hækka. Ísland er að sigla inn í þær við­ræður í bull­andi mak­ríl­deilum við Norð­menn, sem borga uppi­stöð­una af verð­mið­an­um, og í skamma­króknum hjá ESB fyrir að hafa dregið sam­bandið á asna­eyrum árum saman ein­ungis til þess að verða fyrsta ríkið til að slíta aðil­ar­við­ræðum af því að áhrifa­miklir frekju­hundar sem eiga eyru ráða­manna þora ekki að bíða eftir nið­ur­stöðu aðild­ar­við­ræðna.

Það er ekki óvar­legt að álykta að samn­ings­að­staða Íslands verði ekki góð. Ef ekki tekst að semja þá þýðir það að EES-­samn­ing­ur­inn verður í upp­námi. En það er kannski enn eitt veð­málið sem kok­hraustu Ices­a­ve-­ban­arnir eru til­búnir að leggja þjóð­ina undir í. Það er alltaf hægt að demba sér bara í aukna frí­verslun við Kína og Rúss­land.

Sölu­ræð­urnar fyrir nýja-gamla-Ís­land eru líka byrj­aðar að heyr­ast. For­sæt­is­ráð­herra skrif­aði hressa sjálfs­hóls­grein í Morg­un­blaðið fyrir helgi þar sem hann rað­aði, enn og aft­ur, öllum sem eru honum ósam­mála í lið með erlendum vog­un­ar­sjóðum og mældi árangur sinn út frá fjölda þeirra sem sýna sam­fé­lags­breyt­ingum hans mót­þróa. Þetta er umræða sem við hér á Kjarn­anum könn­umst vel við, enda hafa aðstoð­ar­menn Fram­sókn­ar­ráð­herra borið út sögur um að starf­semi okkar sé fjár­mögnuð af slíkum vog­un­ar­sjóðum vegna þess að í skoð­ana­dálkum útgáf­unnar hafa birst aðrar skoð­anir en Fram­sókn­ar­flokks­ins. Hér skal það enn ítrekað að þetta er fjar­stæðu­kennt, rætið og háal­var­legt bull.

Í grein sinni kom for­sæt­is­ráð­herra líka inn á auk­inn hag­vöxt og minna atvinnu­leysi. Hann vildi þakka rík­is­stjórn­inni þessa fram­för, sem er að hluta til rétt­mætt. Hér verður meiri hag­vöxtur á næstu árum en áður var spáð. En hann verður ekki byggður á auk­inni fram­leiðni, heldur einka­neyslu (vegna auk­ins veð­rýmis þeirra sem fá gef­ins pen­inga í skulda­nið­ur­fell­ing­unni og eyðslu sér­eigna­líf­eyr­is­sparn­aðar fyr­ir­fram) og stór­tækra bygg­inga­fram­kvæmda. Þessu mun fylgja aukin verð­bólga og því er um að ræða klass­ískt piss í skó­inn.

Áhrifa­hópur í kast­inu

Það kemur svo sem ekk­ert á óvart að Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hafi þá afstöðu sem nú er að raun­ger­ast gagn­vart ESB. Það kemur hins vegar meira á óvart að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn sé að beygja sig undir hana. Birgir Ármanns­son getur vel reynt að tala niður þær sprungur sem mynd­ast hafa á milli fylk­inga í flokknum með því að segja að það hafi verið óvar­legt að lofa ein­hverju í aðdrag­anda kosn­inga sem henti flokknum ekki núna að standa við, en það kíttar ekki upp í sprung­urn­ar.

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er margir flokkar með mjög ólíkar stefnur sem sam­ein­ast undir þeirri regn­hlíf að vera eini hægri flokk­ur­inn á land­inu. Þarna er mjög sterkt aft­ur­haldsamt íhald sem hefur enga aðra hug­sjón en stór­tæka sér­hahags­muna­gæslu, gegn­heilir krat­ar, ein­hvers­konar jakka­fatasós­í­alist­ar, bull­andi frjáls­hyggju­menn og alþjóða­sinn­að­ir, frjál­synd­ir, hóf­samir hægri­menn.

Síð­asti hóp­ur­inn er stór. Og áhrifa­mik­ill. Á meðal þeirra sem telj­ast til hans eru Þor­steinn Páls­son, fyrrum for­maður flokks­ins, Helgi Magn­ús­son, ókrýndur líf­eyr­is­sjóða­kóngur Íslands, Björg­úlfur Jóhanns­son, for­maður Sam­taka Atvinnu­lífs­ins og for­stjóri Icelandair Group, Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dótt­ir, Bene­dikt Jóhann­es­son, Þórður Magn­ús­son, Hregg­viður Jóns­son og fleiri áhrifa­menn innan íslensks atvinnu­lífs. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur verið flokkur atvinnu­lífs­ins í gegnum sög­una. Nú gætu orðið þátta­skil.

Við­skipta­ráð, Sam­tök Atvinnu­lífs­ins, Sam­tök versl­unar og þjón­ustu, Sam­tök Iðn­að­ar­ins og flest öll önnur hags­muna­sam­tök fyr­ir­tækja utan LÍÚ og millj­arða­nið­ur­greiddra bænda eru fjúk­andi yfir aðgerðum stjórn­valda. Þeirra afstaða er að króna í höftum sé afleittur kostur fyrir íslenskt við­skipta­líf.

Ekki van­meta aðlög­un­ar­hæfni

Það gæti því átt sér stað sögu­leg slit milli fjár­magns og Sjálf­stæð­is­flokks ef þessir aðilar ákveða að búa til nýjan frjáls­lyndan hægri vett­vang. Sá gæti orðið best fjár­magn­að­asta stjórn­mála­fram­boð allra tíma og hægt væri að kalla til fullt af fólki með mikla reynslu í herkvaðn­ing­unni sem því myndi fylgja.

En mun þessi hópur þora? Hann er voða reiður núna en maður efast ein­hvern veg­inn um að af þessu verði. Flestir innan hans eru með fálka-DNA. Sjálf­stæð­is­flokks­fylgnin og frænd­hyglin mun lík­leg­ast trompa þá stað­reynd að hóp­ur­inn á enga hug­mynda­fræði­lega sam­leið með Sjálf­stæð­is­flokknum leng­ur. Áhrifa­fólkið mun aðlag­ast hafta- og milli­færslu­sam­fé­lag­inu og koma ár sinni fyrir borð þar. Fyr­ir­tækin sem skil­greina sig sem alþjóð­leg flytja til ann­arra landa og hæfi­leika­fólk sem verður þreytt á því að fá borguð laun í mynt sem hefur ekki raun­veru­lega verð­myndun fylgir í kjöl­far­ið.

Aft­ur­hvarfið til for­tíðar blasir við. Game over skiltið er farið að snigl­ast inn á skjá­inn.

Meira úr sama flokkiÁlit
None