Kunnugleg leið fram á hengiflugið

Jóhann Hauksson stjórnarformaður Transparency International á Íslandi skrifar um spillingu og sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka.

Auglýsing

Þann 10. jan­úar 2009 birt­ist í Frétta­blað­inu grein eftir Carsten Val­green, fyrr­ver­andi aðal­hag­fræð­ing Danske Bank, um leiðir til að end­ur­reisa íslenskt efna­hags­líf eftir ein­stætt banka­hrun. Val­green hafði þremur árum áður verið umfjöll­un­ar­efni íslenskra fjöl­miðla sem með­höf­undur Lars Christen­sen að frægri skýrslu á vegum Danske Bank. Skýrslan bar nafnið The Geyser Crisis og birt­ist í mars árið 2006. Skýrslu­höf­undar töldu þar veru­lega hættu á banka­hruni og alvar­legri efna­hag­skreppu. Rík­is­stjórn og nýríkir eig­endur banka voru ekki glað­ir.

Í grein­inni í Frétta­blað­inu, eftir að verstu spá­dómar Dan­anna tveggja höfðu ræst, sagði Val­green meðal ann­ars:

  • „Ís­land er lítið og eins­leitt sam­fé­lag þar sem inn­byrðis tengsl eru mik­il. Þetta er bæði mik­ill styrk­leiki og veik­leiki. Þetta er rót krepp­unn­ar. Slík sam­fé­lags­gerð virkar næstum eins og fjöl­skylda eða eitt fyr­ir­tæki. Úti­lokun til­tek­inna vanda­mála og ákvörðun um að þagga þau niður þró­ast mjög auð­veld­lega, og af því leiðir að erfitt er að grípa inn í þegar þau hafa hreiðrað um sig.“

Val­green sagði enn­fremur í grein­inni að áður en banka­kerfið hrundi hafi litið út fyrir að íslenskt þjóð­fé­lag væri nútíma­legt með vel virku og þró­uðu fjár­mála- og stofna­naum­hverfi, sjálf­stæðum seðla­banka og eft­ir­lits­að­il­um. „Kreppan hefur aftur á móti leitt í ljós van­virkni þessa umhverf­is.“

Auglýsing

Síðan þetta var skrifað hefur hallað á ógæfu­hlið­ina þótt svo fáeinir fræði­menn geri lítið úr spill­ingu á Íslandi, telji íslenskar elítur veik­burða og ósam­stæðar og að mesti vand­inn sé lík­lega sá að almenn­ingur „haldi“ eða „trúi því“ að á Íslandi ríki mikil spill­ing.

Eins og gerst hefði í gær

Síðan Val­green stakk niður penna í Frétta­blað­inu skömmu eftir banka­hrun hefur eitt og annað gerst og fátt eitt má nefna:

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra selur föður sínum hlut í Íslands­banka.

Í hópi hand­val­inna kaup­enda að hlut í Íslands­banka er fjöldi „hrun­verja“.

Í hópi kaup­enda að hlut í Íslands­banka er íslenskur höf­uð­paur í einu stærsta fjöl­þjóð­lega mútu­hneyksli síð­ari ára á norð­ur­hveli jarð­ar.

Sumir kaup­end­anna eru dæmdir eða sitja á saka­manna­bekk.

Banka­sýsla rík­is­ins átti að vinna sjálf­stætt og skapa „arms­lengd“ frá stjórn­mála­mönn­um. Hver trúir því þegar vinir og flokks­bræður fjár­mála­ráð­herra eru hand­valdir til að stjórna Banka­sýsl­unni? Þeir hafa sér­staka þjálfun í því að umorða sér­hags­muni þannig að þeir hljómi sem almanna­hags­mun­ir.

Sami fjár­mála­ráð­herra hefur á und­an­förnum árum end­ur­tekið stungið skýrslum undir stól, tafið birt­ingu þeirra, þegar það pass­aði hags­munum hans og/eða Sjálf­stæð­is­flokks­ins.

Bjarni var rétt orð­inn for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins í mars 2009 þegar upp­víst varð að flokk­ur­inn hafði tekið við um 50 millj­ónum króna frá FL Group og Lands­bank­anum (Björg­ólfs­feðgum). Hann hét því að skila pen­ing­unum og við­ur­kenndi þar með að þeir væru skítugir og þar með mútu­fé.

Erna Sol­berg þáve­ar­andi for­sæt­is­ráð­herra Nor­egs var sektuð fyrir brot á sótt­varna­reglum í miðjum covid­far­aldri rétt eins og hver annar norskur borg­ari. Á Íslandi þótti eðli­legt að gera lög­regl­una tor­tryggi­lega þegar Bjarni var stað­inn að því að brjóta sam­bæri­legar regl­ur.

Já, menn halda kannski að það sé spill­ing á Íslandi.

Gagn­sæi – skæður óvinur klíku­þjóð­fé­lags­ins

Til að lengja þetta ekki allt of mikið ætla ég ekki að tala um hneykslið þegar Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, þáver­andi for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, neydd­ist til að segja af sér emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra vegna upp­ljóstrana. Ekki heldur um rasísk ummæli Sig­urðar Inga Jóhanns­son­ar, núver­andi for­manns Fram­sókn­ar­flokks­ins. Og varla nenni ég að rifja hér upp kosn­inga­hneykslið í Norð­vest­ur­kjör­dæmi í fyrra, frum­stæða með­ferð á því máli og und­ar­legar lykt­ir.

List­inn er ein­fald­lega allt of lang­ur.

Nú eru hart­nær 20 ár síðan 14 evr­ópskir rann­sókn­ar­dóm­arar sett­ust niður og settu á blað Par­ísar­yf­ir­lýs­ing­una, hald­góðar grund­vall­ar­reglur um spill­ing­ar­varn­ir.

Sú fyrsta fjallar um að gagn­sæi sé nauð­syn­legt frels­inu vegna þess að frelsi án gagn­sæis getur brotið í bága við mann­rétt­indi og slíkt ógagn­sæi greiði leið til lög­brota.

Þriðja reglan er ein­föld: „Lög­brot valda­manna skaða mik­il­væga þjóð­ar­hags­muni. Hert við­ur­lög, heim­ildir til eigna­upp­töku og aðhald með banka­starf­semi eru varnir sem grípa verður til gegn slíkri sam­fé­lagsógn.“

Íslensk stjórn­völd ögra í sífellu íslenskum almenn­ingi og með nánum tengslum sínum við helstu eig­endur Íslands - þar sem allir strjúka öllum með­hárs - færa þau þjóð­ina á ný fram á hengiflug­ið.

Höf­undur er stjórn­ar­for­maður Tran­sparency International á Íslandi.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Sjö molar um seðlabankavexti úti í heimi
Verðbólga veldur því að vaxtalækkanir faraldursins eru að ganga til baka, víðar en hér á Íslandi. Kjarninn tók saman nokkra fróðleiksmola um þróun mála í ríkjum bæði nær og fjær.
Kjarninn 25. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar