Lánleysi til þrautavara

4469889-penge.jpg
Auglýsing

Ef draga ætti einn lær­dóm af þeirri fjár­málakreppu sem hófst fyrir nokkrum árum, ætti það að vera eft­ir­far­andi: Skatt­greið­endur eiga ekki að gang­ast í ábyrgð fyrir tap­rekstur fjár­mála­fyr­ir­tækja. Til­raunir standa nú enda yfir í að draga úr þess­ari ábyrgð. Alþjóða­fjár­mála­stöð­ug­leika­ráðið (FS­B), sem G20 ríkin settu á lagg­irnar árið 2009, kynnti í byrjun þessa mán­aðar nýjar reglur sem eiga að tryggja að lán­veit­endur en ekki skatt­greið­endur taki á sig reikn­ing­inn þegar bankar fara í þrot. Regl­urnar fela það meðal ann­ars í sér að stórir og kerf­is­lega mik­il­vægir bankar taki til hliðar meira fjár­magn til að mæta áföll­um, í formi strang­ari eig­in­fjár­krafna og eiga að taka gildi í byrjun árs 2019.

Mark Car­ney, stjórn­ar­for­maður FSB og banka­stjóri Seðla­banka Eng­lands, hefur sagt að nýja reglu­verkið marki þátta­skil.  Rík­is­stjórnir um allan heim hafa á síð­ustu árum dælt út hund­ruðum millj­arða til að koma í veg fyrir gjald­þrot kerf­is­lega mik­il­vægra banka. Flestir eru eflaust á þeirri skoðun að nú sé mál að linni.

En hverju munu þessar reglur breyta í raun og veru? Væri ekki nær að ráð­ast að rót vand­ans og gera til­raunir til að end­ur­skipu­leggja fjár­mála­kerfið frá grunni? Walter Bagehot, sem var breskur blaða­maður og smíð­aði kenn­ing­una um hlut­verk seðla­banka sem lán­veit­anda til þraut­ar­vara, hélt því fram að fjár­mála­á­föll yrðu þegar “hið blinda” fjár­magn almenn­ings (með öðrum orðum hefð­bund­inn sparn­að­ur) væri notað í óskyn­samar spek­úla­tí­var fjár­fest­ing­ar. Þó að fjár­málakreppan sem hófst árið 2007 eigi sér margar flóknar ástæður má segja að rót hennar liggi einmitt í þessu. Bankar, sem í grunn­inn gegna ein­földu hlut­verki, hófu að nýta fjár­mögnun í formi sparn­aðar í áhættu­samar fjár­fest­ing­ar, í krafti óbeinnar rík­is­á­byrgð­ar.

Auglýsing

Það er óum­deilt að bankar gegna mik­il­vægu hlut­verki í sam­fé­lag­inu. Mik­il­væg­ast af þeim er hlut­verk þeirra sem milli­liður sparn­aðar og fjár­fest­ing­ar. Bankar eru hverju hag­kerfi lífs­nauð­syn­legir því þeir stuðla að bættri hag­kvæmni og betri nýt­ingu tak­mark­aðra verð­mæta. Starf­semi stórra alþjóð­legra banka er hins vegar komin langt út fyrir þau hlut­verk sem eru rétt­læt­an­leg út frá hags­munum fyr­ir­tækja og heim­ila og sam­fé­lags­ins í heild. Bankar stunda áhættu­fjár­fest­ingar á eigin reikn­ing sem líkj­ast frekar fjár­hættu­spili en eðli­legum lána­við­skipt­um.

Notkun afleiðu­samn­inga átti þátt í að skapa þann vanda sem að lokum varð til þess að efna­hags­kerfi víða um heim léku á reiði­skjálfi. En hvernig stendur á því? Er ekki til­gangur afleiðu­samn­inga að draga úr áhættu? Jú, það var upp­haf­legi til­gang­ur­inn. Hið and­stæða virð­ist hins vegar hafa orðið raun­in. Afleiður breytt­ust í mörgum til­fellum úr því að verja áhættu í að vera not­aðar sem tæki til að auka hana og þar með hámarka skamm­tíma­hagn­að. Urðu í reynd svo flóknar að mark­aðs­að­il­arnir sjálfir – fjár­fest­ar, lán­veit­end­ur, stjórn­endur banka og mats­fyr­ir­tæki - skildu þær ekki leng­ur. Þetta og skortur á gegn­sæi afleiðu­mark­að­ar­ins  jók áhætt­una í fjár­mála­kerf­inu í aðdrag­anda alþjóð­legu fjár­málakrepp­unnar sem hófst árið 2007. Þrátt fyrir þann almenna skiln­ing að svo hafi verið hefur afleiðu­mark­að­ur­inn stækkað stöðugt á síð­ustu árum. Heild­ar­mark­aðsvirði afleiða í heim­inum nam um 20 þúsund millj­örðum doll­ara árið 2013, sam­an­borið við 11 þús­und millj­arða doll­ara árið 2007, sam­kvæmt Alþjóða­greiðslu­bank­anum í Basel (BIS). Það eitt og sér ætti að hringja við­vör­un­ar­bjöllum – og nýjar og strang­ari reglur um eig­in­fjár­kvaðir munu blikna í sam­an­burði við þann vanda sem gæti skap­ast í kerf­inu. En afleiðu­mark­að­ur­inn er bara eitt dæmi þess að lít­ill árangur virð­ist hafa náðst í að draga úr kerf­is­á­hættu. Stærstu bankar í heimi hafa aldrei verið stærri. Raunar eiga sex stærstu bankar Banda­ríkj­anna nú um 70% allra eigna fjár­mála­stofn­ana þar í landi, sam­an­borið við um 40% árið 2008. Bón­us­greiðslur til banka­manna, sem byggja oft á skamm­tíma­hagn­aði, eru að aukast á ný.

Það ætti að vera eitt af mik­il­væg­ustu verk­efnum alþjóða­stofn­ana og leið­toga ríkja um allan heim að sporna við þess­ari þró­un. Það þarf annað og meira til en að setja fleiri og strang­ari regl­ur, ef byggja á á sama hugs­un­ar­hætti og sama kerfi. Í þessu sam­bandi ætti eitt fyrsta verk­efnið að vera að end­ur­skoða hlut­verk seðla­banka, m.a. í þeim til­gangi að reyna að breyta hvötum þeirra sem stýra bönk­um. Til­vist seðla­banka sem lán­veit­anda til þrauta­vara skapar óbeina rík­is­á­byrgð á rekstri fjár­mála­fyr­ir­tækja og brenglar hvata. Á meðan bankar geta sótt fyr­ir­greiðslu til seðla­banka þegar illa árar, munu skatt­greið­endur lík­lega sitja uppi með þær byrðar sem fjár­málakreppum fylgir – og eitt er víst, þær munu skella á aft­ur.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kolbrún Baldursdóttir
Vill að Líf víki sem stjórnarmaður borgarinnar í SORPU
Borgarfulltrúi Flokks fólksins hefur lagt fram tillögu þess efnis að Líf Magneudóttir, stjórnarmaður Reykjavíkurborgar í SORPU og borgarfulltrúi VG, víki úr stjórninni og í reynd að öll stjórnin segi af sér.
Kjarninn 23. janúar 2020
Maður heldur á hagléli á stærð við golfbolta fyrir framan þinghúsið í Canberra þann 20. janúar.
Ein vika í Ástralíu: Eldar, flóð, sandbyljir og haglél
Ástralía hefur fengið að finna fyrir dekkri tónum litrófs náttúruaflanna á aðeins einni viku. Frumbyggjar landsins segja að fyrirbyggjandi aðgerðir, sem forfeður þeirra stunduðu, hefðu getað bjargað miklu.
Kjarninn 23. janúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir
Dómsmálaráðherra skipar hæfnisnefnd vegna stöðu ríkislögreglustjóra
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir hefur skipað hæfnisnefndir vegna stöðu ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans á Austurlandi og sýslumannsins í Vestmannaeyjum.
Kjarninn 23. janúar 2020
Helga Vala Helgadóttir er fyrsti flutningsmaður tillögunnar.
Leggja til stofnun launasjóðs afreksíþróttafólks
Samfylkingin leggur til að lagt verði fram frumvarp til laga um launasjóð fyrir afreksíþróttafólk. Tilgangur sjóðsins verði að auka fjárhagslegt öryggi íþróttamannanna.
Kjarninn 23. janúar 2020
Fanney Rós Þorsteinsdóttir
Fanney Rós tímabundið í embætti ríkislögmanns
Forsætisráðherra hefur ákveðið að setja Fanneyju Rós Þorsteinsdóttur tímabundið í embætti ríkislögmanns.
Kjarninn 23. janúar 2020
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, svaraði fyrirspurn Ólafs Ísleifssonar um fjárfestingarleiðina í vikunni.
Enn neitað að opinbera hverjir nýttu sér fjárfestingarleið Seðlabankans
Fjármála- og efnahagsráðuneytið telur ekki heimilt að upplýsa um hverjir ferjuðu fjármuni til Íslands í gegnum fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands og tekur undir að þagnarskylda gagnvart þeim komi í veg fyrir það, óháð hagsmunum almennings.
Kjarninn 23. janúar 2020
Mynd tekin á samstöðufundi þann 8. mars í fyrra.
Ísland spilltasta land Norðurlandanna níunda árið í röð
Ísland er enn og aftur spilltasta ríki Norðurlandanna samkvæmt nýrri úttekt Transparency International. Samtökin veittu því sérstaka eftirtekt að Íslendingar eru meðal þeirra þjóða sem sýnt hafa vanþóknun sína á spilltum stjórnarháttum æðstu valdhafanna.
Kjarninn 23. janúar 2020
Sveitarfélögin enn ekki reiðubúin að þjónusta umsækjendur um alþjóðlega vernd
Einungis þrjú sveitarfélög þjónusta umsækjendur um alþjóðlega vernd: Reykjavíkurborg, Reykjanesbær og Hafnarfjarðarbær.
Kjarninn 23. janúar 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None